https://zakirun.de/ Tue, 10 Nov 2026 04:05:10 +0000 MyBB https://zakirun.de/showthread.php?tid=44819 Sat, 17 Oct 2026 06:31:48 +0200 Raşit Tunca]]> https://zakirun.de/showthread.php?tid=44819 TASAVVUF, GÜZEL AHLÂK, İLİM VE MANEVÎ KÜLTÜR


Bismillâhirrahmânirrahîm.

Elhamdülillâhi Rabbil âlemîn. Vessalâtü vesselâmü alâ Resûlinâ Muhammedin ve alâ âlihî ve sahbihî ecmaîn.

Aziz müminler, kıymetli kardeşlerim!

Bugünkü vaazımızda dinimizin özünü oluşturan iman, ibadet ve güzel ahlâkı; tasavvufun insanın gönül dünyasına kazandırdığı edep, ihlâs ve nefis terbiyesini; İslam medeniyetinin ilim, irfan ve kültür mirasını birlikte ele alacağız.

İnsan yalnızca bedenden ibaret değildir. Onun bir de gönül dünyası, vicdanı, niyeti ve ruhî ihtiyaçları vardır. Bedenimiz gıdaya ihtiyaç duyduğu gibi gönlümüz de imanla, zikirle, ilimle, sevgiyle ve güzel ahlâkla beslenmeye muhtaçtır.

İnsan evini süsleyebilir, elbisesini güzelleştirebilir, malını artırabilir; fakat gönlünü ihmal ederse bütün bu dış güzellikler onun iç dünyasındaki eksikliği tek başına gideremez.

İşte dinimizin bize öğrettiği en önemli hakikatlerden biri şudur: Dışımızı güzelleştirmeye çalışırken içimizi de ihmal etmemeliyiz. İbadetlerimizi yerine getirirken ahlâkımızı geliştirmeli, ilmimizi artırırken tevazumuzu korumalı, Allah’a yakınlaşmak isterken Allah’ın kullarına karşı merhametli davranmalıyız.

1. TASAVVUFUN ÖZÜ: KALBİ ARINDIRMAK VE GÜZEL AHLÂKA ULAŞMAK

Kıymetli kardeşlerim!

Tasavvuf denildiğinde yalnızca belli zikir usulleri, belirli kıyafetler, tekkeler veya tarihî tarikat gelenekleri akla gelmemelidir. Tasavvufun temel hedeflerinden biri, insanın nefsini terbiye etmesi, kalbini kötü huylardan arındırması ve kulluğunu ihlâsla yaşamaya gayret etmesidir.

Kur’an-ı Kerim’de Rabbimiz şöyle buyurur:

“Nefsini arındıran kurtuluşa ermiştir.”

(Şems Suresi, 9. ayet)

Bu ayet, insanın kendi iç dünyasıyla ilgilenmesinin ne kadar önemli olduğunu gösterir.

Bir insan çok konuşabilir, çok şey bildiğini söyleyebilir, başkalarına nasihat edebilir. Fakat kendi öfkesini kontrol edemiyorsa, insanları küçümsüyorsa, kendisini herkesten üstün görüyorsa, o kişinin öncelikle kendi nefsi üzerinde çalışması gerekir.

Tasavvuf yolunda nefis muhasebesi, insanın kendisine dürüstçe şu soruları sormasıdır:

Ben bir iyilik yaptığımda Allah’ın rızasını mı arıyorum, yoksa insanların beni övmesini mi istiyorum?

Birisi beni eleştirdiğinde hemen öfkeleniyor muyum, yoksa söylenen sözde doğru bir taraf bulunup bulunmadığını düşünüyor muyum?

Bir insanın hatasını gördüğümde onu düzeltmek mi istiyorum, yoksa onun kusurunu başkalarına anlatarak kendimi üstün mü göstermeye çalışıyorum?

İşte bu sorular, insanın gönül kapısını kendisine açmasına yardımcı olur.

Aziz kardeşlerim!

Nefis terbiyesi, kendinden nefret etmek değildir. İnsanın kendi kusurlarını tanıması, yanlışlarını düzeltmesi ve daha iyi bir kul olmaya gayret etmesidir. İnsan hata yapabilir; fakat hatasını savunmak yerine kabul etmeyi, tövbe etmeyi ve düzeltmeyi öğrenmelidir.

Peygamber Efendimiz’in güzel ahlâkı, bu yolun en önemli örneğidir. Onun merhameti, sabrı, doğruluğu ve affediciliği, manevi olgunluğun yalnızca sözle değil, davranışla ortaya konduğunu gösterir.

Öyleyse tasavvuf yolunda ilerlemek isteyen kişi, her şeyden önce ahlâkına bakmalıdır. Zikri dilinde, merhameti kalbinde, doğruluğu sözünde, adaleti davranışında taşımaya gayret etmelidir.

2. ZİKİR: DİLİN ALLAH’I ANMASI, KALBİN GAFLETTEN UYANMASI

Aziz müminler!

Zikir, Allah’ı anmak ve O’nu hatırda tutmaktır. Zikir yalnızca dilin belli kelimeleri tekrar etmesi değil; insanın hayatını Allah’ın rızasına uygun yaşamayı hatırlamasıdır.

Rabbimiz Kur’an-ı Kerim’de şöyle buyurur:

“Bilesiniz ki kalpler ancak Allah’ı anmakla huzur bulur.”

(Ra‘d Suresi, 28. ayet)

Bu ayet, insanın gönül huzurunun gerçek kaynağı üzerinde düşünmemizi sağlar.

Dünya hayatında insan çeşitli sıkıntılarla karşılaşabilir. Geçim endişesi, aile meseleleri, hastalıklar, yalnızlık, geçmişte yapılan hatalar ve geleceğe dair korkular insanın iç dünyasını yorabilir. Zikir, insanın bütün bu durumlar içinde Rabbini hatırlamasına, O’na yönelmesine ve kalbini toparlamasına vesile olabilir.

Ancak zikri yalnızca sayıdan ibaret görmemek gerekir. Belirli zikirlerin usulüne uygun şekilde okunması, kişinin kendi geleneği içinde önemli olabilir; fakat zikirden beklenen ahlâkî meyveleri de unutmamalıyız.

Dilimiz Allah’ı zikrederken başkalarına hakaret ediyorsak, gönlümüzü yeniden gözden geçirmeliyiz.

Dua ederken insanlardan merhamet bekliyor, fakat kendimiz merhametsiz davranıyorsak, davranışlarımızı düzeltmeliyiz.

İbadetlerimizi çoğaltıyor, fakat kul hakkına dikkat etmiyorsak, kulluğumuzun bu yönünü güçlendirmeliyiz.

Zikir insanı kibirli yapmamalı, tevazuya yöneltmelidir. Zikir insanı insanlardan uzaklaştıran bir gurur sebebi değil, Allah’ın kullarına karşı daha anlayışlı olmasına vesile olmalıdır.

Rabbimiz şöyle buyurur:

“Ey iman edenler! Allah’ı çokça zikredin.”

(Ahzâb Suresi, 41. ayet)

Öyleyse Allah’ı çokça analım; fakat zikrin bize hatırlattığı sorumlulukları da yaşayalım. Dilimizi doğrulukla, kalbimizi ihlâsla, ellerimizi iyilikle meşgul edelim.

3. EDEP: İLMİN VE İRFANIN KAPISI

Kıymetli kardeşlerim!

İslam kültüründe edep, insanın hem kendisine hem başkalarına hem de Rabbine karşı sorumluluğunu bilerek davranmasıdır.

Edep yalnızca büyüklerin yanında sessiz durmak veya belirli sözleri kullanmak değildir. Edep; hakikati ararken kibirlenmemek, konuşurken kırıcı olmamak, bilmediği konuda hüküm vermemek ve başkasının hakkını gözetmektir.

Kur’an-ı Kerim’de Rabbimiz şöyle buyurur:

“Rahmân’ın kulları yeryüzünde tevazu ile yürürler.”

(Furkân Suresi, 63. ayetten)

Buradaki tevazu, insanın kendisini değersiz görmesi değildir. Kendi değerini bilirken başkalarını da küçümsememesi, sahip olduğu nimeti kendisinden bilerek böbürlenmemesi ve insanlarla ölçülü davranmasıdır.

İnsan ilim öğrendikçe bilmediği şeylerin de ne kadar çok olduğunu fark eder. Gerçek ilim, kişiyi başkalarını küçümsemeye değil, hakikate karşı daha dikkatli olmaya götürmelidir.

Bir kimse yıllarca kitap okuyabilir, birçok mesele öğrenebilir; fakat öğrendiklerini insanları incitmek için kullanıyorsa bilgisini ahlâkla buluşturması gerekir.

Bir başkası az konuşabilir, sade bir hayat yaşayabilir; fakat doğruluğu, merhameti ve emanete bağlılığıyla çevresine örnek olabilir.

Bu sebeple ilim ile edep birbirinden ayrılmamalıdır.

Peygamber Efendimiz şöyle buyurmuştur:

“Sizin en hayırlınız, ahlâkı en güzel olanınızdır.”

(Buhârî’de rivayet edilen hadis)

Kardeşlerim!

Bir mürşidin, bir âlimin, bir öğretmenin veya bir büyüğün sözünü dinlemek, İslam kültüründe öğrenmenin yollarından biri olabilir. Fakat insanlara gösterilen saygı, onları hatasız veya sorgulanamaz görmek anlamına gelmez. Hakikatin ölçüsü Kur’an’ın rehberliği, sahih sünnet ve güvenilir ilimdir.

İnsanlara hürmet edelim, fakat ölçüyü kaybetmeyelim. Büyüklerimizin tecrübelerinden yararlanalım, fakat bilmediğimiz meseleleri öğrenmekten çekinmeyelim. Bir konuda yanıldığımızı fark ettiğimizde hakikate dönmeyi bir eksiklik değil, olgunluk kabul edelim.

4. İSLAM MEDENİYETİ: İLİM, SANAT, KÜTÜPHANE VE KÜLTÜR

Aziz kardeşlerim!

İslam medeniyeti, tarih boyunca yalnızca ibadet mekânları ve dinî eserlerle değil; ilim merkezleri, kütüphaneler, eğitim kurumları, mimari eserler, hat sanatı, şiir, musiki, tıp, matematik ve felsefe alanlarında ortaya konulan çalışmalarla da gelişmiştir.

Müslüman toplumlar farklı dönemlerde ve farklı coğrafyalarda pek çok ilim insanı yetiştirmiştir. Bu mirasın oluşmasında Kur’an’ın ilme verdiği önem, tercüme faaliyetleri, farklı kültürlerle kurulan ilişkiler ve âlimlerin uzun süren araştırmaları etkili olmuştur.

Rabbimiz Kur’an-ı Kerim’de şöyle buyurur:

“Hiç bilenlerle bilmeyenler bir olur mu?”

(Zümer Suresi, 9. ayetten)

İlim, insanın dünyayı anlamasına, yaratılmışlar üzerinde düşünmesine ve sorumluluklarını daha bilinçli yerine getirmesine yardımcı olur.

İslam tarihindeki büyük ilim merkezlerini hatırladığımızda Bağdat, Şam, Kahire, Kurtuba, Buhara, Semerkant ve başka şehirlerde farklı dönemlerde gelişen ilim ve kültür faaliyetlerini görürüz. Bu şehirlerde dinî ilimlerin yanı sıra matematik, tıp, astronomi, dil, edebiyat ve felsefe alanlarında da çalışmalar yapılmıştır.

İbn Sînâ tıp ve felsefe alanındaki eserleriyle, Hârizmî matematik tarihindeki çalışmalarıyla, Bîrûnî çeşitli bilim dallarına katkılarıyla, Fârâbî ise felsefe ve musiki üzerine eserleriyle tanınmıştır.

Bu isimleri anmak, onları hatasız kabul etmek demek değildir. Asıl amaç, ilim öğrenme gayretlerini ve insanlığın bilgi birikimine yaptıkları katkıları anlamaktır.

Kültürel mirasımızı korumak için eski eserleri tanımak, kitap okumak, el yazmalarını muhafaza etmek, tarihî yapıları korumak ve yeni nesillere bilgi aktarmak önemlidir.

Bir kütüphanenin kapısını açmak, yalnızca kitapların bulunduğu bir odaya girmek değildir; geçmişte yaşayan insanların düşünceleriyle buluşmak, farklı bakış açılarını öğrenmek ve geleceğe yeni sorular taşımaktır.

Ancak geçmişle övünmek tek başına yeterli değildir. Atalarımızın ilim ve kültür mirasını anarken biz de okumalı, araştırmalı, üretmeli ve öğrendiklerimizi güzel ahlâkla kullanmalıyız.

İslam medeniyetine hizmet etmek, yalnızca geçmişin başarılarını anlatmak değil; bugünün insanına faydalı olacak işler yapmaya çalışmaktır.

5. GELENEK VE DİN: KÜLTÜRÜ KORURKEN ÖLÇÜYÜ MUHAFAZA ETMEK

Kıymetli kardeşlerim!

Her toplumun kendine ait gelenekleri, aile yapısı, dili, musikisi, edebiyatı, yemek kültürü ve sosyal alışkanlıkları vardır. Bu kültürel unsurlar, insanların geçmişle bağ kurmasına ve toplumsal hafızanın korunmasına yardımcı olur.

Müslüman toplumların da yüzyıllar boyunca oluşmuş zengin kültürleri bulunmaktadır. Ramazan gelenekleri, bayram ziyaretleri, misafire ikram, komşuluk ilişkileri, büyükleri ziyaret etmek, çocuklara güzel ahlâk öğretmek ve ihtiyaç sahiplerine yardım etmek bunların güzel örneklerindendir.

Kültürün güzelliği, insanları birbirine yaklaştırdığı ve iyiliği çoğalttığı ölçüde daha anlamlı hâle gelir.

Bununla birlikte, her eski alışkanlık dinî bir hüküm değildir. Bir geleneğin yaygın olması, onun mutlaka dinin emri olduğu anlamına gelmez. Dinî bir uygulamayı değerlendirirken Kur’an’a, sahih sünnete ve güvenilir ilmî açıklamalara başvurmak gerekir.

Geleneklerimizi sevgiyle koruyalım; fakat yanlışlarımızı sırf eskiden beri yapılıyor diye savunmayalım. Yeni olan her şeyi de sırf yeni olduğu için reddetmeyelim. Hakikati, hikmeti ve insanlara olan faydayı gözetelim.

Rabbimiz şöyle buyurur:

“Rabbinin yoluna hikmetle ve güzel öğütle çağır.”

(Nahl Suresi, 125. ayetten)

Bu ayet, dinî anlatımda da kültürel ilişkilerde de hikmetin önemini hatırlatır.

İnsanları aşağılayarak, hakaret ederek veya onları küçümseyerek gönüllerini kazanamayız. Bir yanlışı düzeltmek istiyorsak doğruyu güzel bir dille anlatmalı, karşı tarafı dinlemeli ve meseleyi anlayarak konuşmalıyız.

Aile içinde çocuklarımıza dinî değerleri öğretirken korkutmayı değil, anlayışı ve örnek olmayı öne çıkarmalıyız. Büyüklerimize hürmet ederken küçüklerimize de merhamet göstermeliyiz. Farklı kültürlerden insanlarla karşılaştığımızda kendi değerlerimizi korurken başkalarına da saygı duymalıyız.

6. TASAVVUFÎ YOLDA SEVGİ, HİZMET VE KARDEŞLİK

Aziz müminler!

Tasavvuf geleneğinde sevgi, hizmet ve kardeşlik önemli bir yere sahiptir. Fakat sevgiyi yalnızca sözle ifade etmek yeterli değildir. Sevgi, davranışlarımızda görünür hâle gelmelidir.

Bir yoksulun ihtiyacını karşılamak, bir hastayı ziyaret etmek, yaşlı bir insanın işini kolaylaştırmak, bir çocuğun eğitimine destek olmak ve yalnız bir insanın hâlini sormak, merhametin hayata geçirilmiş örnekleridir.

Kur’an-ı Kerim’de Rabbimiz şöyle buyurur:

“İyilik ve takva üzerinde yardımlaşın; günah ve düşmanlık üzerinde yardımlaşmayın.”

(Mâide Suresi, 2. ayet)

Bu ayet, yardımlaşmanın da bir ölçüsü bulunduğunu gösterir. İnsanlar birbirlerine iyilikte destek olmalı; haksızlıkta, iftirada, düşmanlıkta ve başkalarının haklarını çiğnemekte birbirlerini teşvik etmemelidir.

Bir topluluğun manevi gücü, yalnızca ne kadar konuştuğuyla değil, ne kadar iyilik yaptığıyla da anlaşılır.

Bir insanın zikir meclislerine katılması güzel olabilir; fakat bu güzellik, günlük hayatta dürüstlük ve merhamet olarak da ortaya çıkmalıdır. Bir kişi dinî sohbetlere devam edebilir; fakat ailesine karşı sorumluluklarını ihmal etmemelidir. Bir kimse manevi yolculuğunda ilerlemek isteyebilir; fakat bunu başkalarından üstün olduğu iddiasına dönüştürmemelidir.

Manevî olgunluk, insanın kendisini sürekli başkalarıyla kıyaslaması değil, kendi kusurlarını azaltmaya çalışmasıdır.

Peygamber Efendimiz şöyle buyurmuştur:

“Müslüman, diğer Müslümanların elinden ve dilinden güvende olduğu kimsedir.”

(Buhârî ve Müslim’de rivayet edilen hadisin anlamı)

Öyleyse kardeşlerim, elimizle zarar vermemek kadar dilimizle zarar vermemeye de dikkat edelim. İnsanların onurunu koruyalım. Bir kimsenin hatasını düzeltmek isterken onu küçük düşürmeyelim. Bir anlaşmazlık yaşadığımızda meseleyi adaletle çözmeye çalışalım.

Sevgi, hakikatten vazgeçmek değildir; hakikati merhametle anlatabilmektir. Kardeşlik, her konuda aynı düşünmek değildir; farklılıklar içinde adaleti ve saygıyı koruyabilmektir.

7. DİNÎ KÜLTÜRÜ GELECEK NESİLLERE AKTARMAK

Değerli kardeşlerim!

Bir milletin kültürü, yalnızca tarih kitaplarında yaşamaz. Ailelerin konuşmalarında, büyüklerin anlattığı hatıralarda, çocuklara öğretilen değerlerde, okunan kitaplarda, dinlenen eserlerde ve günlük hayatta yaşatılan güzel alışkanlıklarda da varlığını sürdürür.

Dinî ve kültürel mirası gelecek nesillere aktarırken iki önemli sorumluluğumuz vardır: Birincisi, doğru bilgiyi korumak; ikincisi, onu anlaşılır bir dille anlatmak.

Çocuklarımıza yalnızca ne yapmaları gerektiğini söylemek yerine, yaptığımız davranışlarla da örnek olmalıyız. Doğruluğu öğütlerken yalan söylememeli, adaleti anlatırken haksızlık etmemeli, merhameti öğretirken insanları küçümsememeliyiz.

Kur’an-ı Kerim’de Rabbimiz şöyle buyurur:

“De ki: Hiç bilenlerle bilmeyenler bir olur mu?”

(Zümer Suresi, 9. ayetten)

İlim öğrenmek, çocukların ve gençlerin sorularını bastırmak değil; onları doğru kaynaklara yönlendirmek, düşünmelerine yardımcı olmak ve sağlam bilgiyle yetişmelerini sağlamaktır.

Dinî eğitimde sevgi, sabır ve hikmet büyük önem taşır. Bir çocuk soru sorduğunda onu ayıplamak yerine sorusunu anlamaya çalışmalıyız. Bilmediğimiz bir meseleyle karşılaştığımızda kesin konuşmak yerine araştırmalı ve güvenilir kimselere danışmalıyız.

Kültürümüzü korumak için kitaplarımızı, tarihî belgelerimizi, dilimizi ve sanatlarımızı yaşatmalıyız. Aynı zamanda yeni neslin kendi çağında karşılaştığı sorunları anlamalı, dinî ve ahlâkî değerleri onların anlayabileceği bir dille anlatmalıyız.

Geçmişin mirası, geleceğin sorumluluğuyla birleştiğinde canlı kalır.

8. SONUÇ: GÖNÜL DÜNYAMIZI İLİMLE, ZİKİRLE VE GÜZEL AHLÂKLA BESLEYELİM

Aziz müminler, kıymetli kardeşlerim!

2020 yılının şubat ayının ilk haftasında üzerinde durduğumuz bu konular, yalnızca belirli bir tarihe ait değildir. İman, zikir, edep, ilim, kültür, kardeşlik ve güzel ahlâk, hayatımız boyunca ihtiyaç duyduğumuz değerlerdir.

Tasavvuf bize nefsimizi tanımayı ve kalbimizi arındırmaya çalışmayı hatırlatır.

Zikir, Rabbimizi hatırda tutmayı ve hayatımızı O’nun rızasına uygun yaşamaya gayret etmeyi öğretir.

Edep, ilim karşısında tevazu göstermeyi ve insanlara saygıyla davranmayı hatırlatır.

İslam medeniyetinin ilim ve kültür mirası, geçmişten öğrenmenin ve geleceğe faydalı eserler bırakmanın önemini gösterir.

Geleneklerimiz, güzel değerlerimizi yaşatmamıza yardımcı olur; fakat her geleneği dinin hükmüyle karıştırmadan, hakikati ve hikmeti gözeterek hareket etmeliyiz.

Kardeşlik ise merhametimizi sözden davranışa taşımamızı gerektirir.

Rabbimiz Kur’an-ı Kerim’de şöyle buyurur:

“Allah adaleti, iyilik yapmayı ve yakınlara yardım etmeyi emreder.”

(Nahl Suresi, 90. ayetten)

Öyleyse geliniz, ilim öğrenelim, güzel ahlâkımızı geliştirelim, zikir ve dua ile Rabbimize yönelirken insanlara karşı sorumluluklarımızı unutmayalım. Kültürümüzün güzel yönlerini koruyalım, yanlışlarımızı düzeltelim ve bizden sonra gelen nesillere doğruluk, merhamet, edep ve ilim mirası bırakalım.

DUA

Allah’ım! Ey kalpleri bilen, kullarına merhamet eden Rabbimiz!

Bize faydalı ilim, ihlâslı ibadet, güzel ahlâk ve temiz bir gönül nasip eyle.

Allah’ım! Kalplerimizi kibirden, hasetten, kinden ve gösterişten arındır. Nefsimizi tanımayı, hatalarımızı kabul etmeyi ve yanlışlarımızdan dönmeyi bizlere nasip eyle.

Allah’ım! Dilimizi zikrinle, gönlümüzü imanla, davranışlarımızı merhametle güzelleştir. İbadetlerimizi yalnızca sözde bırakma; onları güzel ahlâkımıza, doğruluğumuza ve insanlara faydamıza yansıt.

Allah’ım! Bizlere ilim öğrenme sevgisi ver. Bilmediğimizi öğrenmeyi, öğrendiğimizle amel etmeyi ve bildiklerimizi hikmetle anlatmayı nasip eyle. İlim sahiplerine saygı duymayı, hakikati aramayı ve kibirden uzak durmayı bizlere öğret.

Allah’ım! Dinî ve kültürel mirasımızın güzel yönlerini korumayı, geçmişimizden ibret almayı ve gelecek nesillere faydalı eserler bırakmayı nasip eyle.

Allah’ım! Ailelerimize huzur, çocuklarımıza güzel ahlâk, gençlerimize faydalı ilim, yaşlılarımıza sağlık ve bütün insanlara merhamet ihsan eyle.

Allah’ım! Bizleri insanları incitenlerden değil, gönüllerini onaranlardan; haksızlık edenlerden değil, adaleti gözetenlerden; kibirlenenlerden değil, tevazu sahibi kullarından eyle.

Allah’ım! Dualarımızı kabul eyle, günahlarımızı bağışla, bizi doğru yoldan ayırma. Son nefesimize kadar imanımızı muhafaza eyle ve bizlere Senin rızana uygun bir hayat yaşamayı nasip eyle.

Rabbimiz! Bize dünyada iyilik, ahirette iyilik ver ve bizi cehennem azabından koru.

Âmin, bi-hürmeti Seyyidi’l-Mürselîn.

Velhamdülillâhi Rabbil âlemîn.

2020 YILININ ŞUBAT AYININ İLK HAFTASI:

Kar©glan Raşit Tunca

Tarih: 1–7 Şubat 2020]]> TASAVVUF, GÜZEL AHLÂK, İLİM VE MANEVÎ KÜLTÜR


Bismillâhirrahmânirrahîm.

Elhamdülillâhi Rabbil âlemîn. Vessalâtü vesselâmü alâ Resûlinâ Muhammedin ve alâ âlihî ve sahbihî ecmaîn.

Aziz müminler, kıymetli kardeşlerim!

Bugünkü vaazımızda dinimizin özünü oluşturan iman, ibadet ve güzel ahlâkı; tasavvufun insanın gönül dünyasına kazandırdığı edep, ihlâs ve nefis terbiyesini; İslam medeniyetinin ilim, irfan ve kültür mirasını birlikte ele alacağız.

İnsan yalnızca bedenden ibaret değildir. Onun bir de gönül dünyası, vicdanı, niyeti ve ruhî ihtiyaçları vardır. Bedenimiz gıdaya ihtiyaç duyduğu gibi gönlümüz de imanla, zikirle, ilimle, sevgiyle ve güzel ahlâkla beslenmeye muhtaçtır.

İnsan evini süsleyebilir, elbisesini güzelleştirebilir, malını artırabilir; fakat gönlünü ihmal ederse bütün bu dış güzellikler onun iç dünyasındaki eksikliği tek başına gideremez.

İşte dinimizin bize öğrettiği en önemli hakikatlerden biri şudur: Dışımızı güzelleştirmeye çalışırken içimizi de ihmal etmemeliyiz. İbadetlerimizi yerine getirirken ahlâkımızı geliştirmeli, ilmimizi artırırken tevazumuzu korumalı, Allah’a yakınlaşmak isterken Allah’ın kullarına karşı merhametli davranmalıyız.

1. TASAVVUFUN ÖZÜ: KALBİ ARINDIRMAK VE GÜZEL AHLÂKA ULAŞMAK

Kıymetli kardeşlerim!

Tasavvuf denildiğinde yalnızca belli zikir usulleri, belirli kıyafetler, tekkeler veya tarihî tarikat gelenekleri akla gelmemelidir. Tasavvufun temel hedeflerinden biri, insanın nefsini terbiye etmesi, kalbini kötü huylardan arındırması ve kulluğunu ihlâsla yaşamaya gayret etmesidir.

Kur’an-ı Kerim’de Rabbimiz şöyle buyurur:

“Nefsini arındıran kurtuluşa ermiştir.”

(Şems Suresi, 9. ayet)

Bu ayet, insanın kendi iç dünyasıyla ilgilenmesinin ne kadar önemli olduğunu gösterir.

Bir insan çok konuşabilir, çok şey bildiğini söyleyebilir, başkalarına nasihat edebilir. Fakat kendi öfkesini kontrol edemiyorsa, insanları küçümsüyorsa, kendisini herkesten üstün görüyorsa, o kişinin öncelikle kendi nefsi üzerinde çalışması gerekir.

Tasavvuf yolunda nefis muhasebesi, insanın kendisine dürüstçe şu soruları sormasıdır:

Ben bir iyilik yaptığımda Allah’ın rızasını mı arıyorum, yoksa insanların beni övmesini mi istiyorum?

Birisi beni eleştirdiğinde hemen öfkeleniyor muyum, yoksa söylenen sözde doğru bir taraf bulunup bulunmadığını düşünüyor muyum?

Bir insanın hatasını gördüğümde onu düzeltmek mi istiyorum, yoksa onun kusurunu başkalarına anlatarak kendimi üstün mü göstermeye çalışıyorum?

İşte bu sorular, insanın gönül kapısını kendisine açmasına yardımcı olur.

Aziz kardeşlerim!

Nefis terbiyesi, kendinden nefret etmek değildir. İnsanın kendi kusurlarını tanıması, yanlışlarını düzeltmesi ve daha iyi bir kul olmaya gayret etmesidir. İnsan hata yapabilir; fakat hatasını savunmak yerine kabul etmeyi, tövbe etmeyi ve düzeltmeyi öğrenmelidir.

Peygamber Efendimiz’in güzel ahlâkı, bu yolun en önemli örneğidir. Onun merhameti, sabrı, doğruluğu ve affediciliği, manevi olgunluğun yalnızca sözle değil, davranışla ortaya konduğunu gösterir.

Öyleyse tasavvuf yolunda ilerlemek isteyen kişi, her şeyden önce ahlâkına bakmalıdır. Zikri dilinde, merhameti kalbinde, doğruluğu sözünde, adaleti davranışında taşımaya gayret etmelidir.

2. ZİKİR: DİLİN ALLAH’I ANMASI, KALBİN GAFLETTEN UYANMASI

Aziz müminler!

Zikir, Allah’ı anmak ve O’nu hatırda tutmaktır. Zikir yalnızca dilin belli kelimeleri tekrar etmesi değil; insanın hayatını Allah’ın rızasına uygun yaşamayı hatırlamasıdır.

Rabbimiz Kur’an-ı Kerim’de şöyle buyurur:

“Bilesiniz ki kalpler ancak Allah’ı anmakla huzur bulur.”

(Ra‘d Suresi, 28. ayet)

Bu ayet, insanın gönül huzurunun gerçek kaynağı üzerinde düşünmemizi sağlar.

Dünya hayatında insan çeşitli sıkıntılarla karşılaşabilir. Geçim endişesi, aile meseleleri, hastalıklar, yalnızlık, geçmişte yapılan hatalar ve geleceğe dair korkular insanın iç dünyasını yorabilir. Zikir, insanın bütün bu durumlar içinde Rabbini hatırlamasına, O’na yönelmesine ve kalbini toparlamasına vesile olabilir.

Ancak zikri yalnızca sayıdan ibaret görmemek gerekir. Belirli zikirlerin usulüne uygun şekilde okunması, kişinin kendi geleneği içinde önemli olabilir; fakat zikirden beklenen ahlâkî meyveleri de unutmamalıyız.

Dilimiz Allah’ı zikrederken başkalarına hakaret ediyorsak, gönlümüzü yeniden gözden geçirmeliyiz.

Dua ederken insanlardan merhamet bekliyor, fakat kendimiz merhametsiz davranıyorsak, davranışlarımızı düzeltmeliyiz.

İbadetlerimizi çoğaltıyor, fakat kul hakkına dikkat etmiyorsak, kulluğumuzun bu yönünü güçlendirmeliyiz.

Zikir insanı kibirli yapmamalı, tevazuya yöneltmelidir. Zikir insanı insanlardan uzaklaştıran bir gurur sebebi değil, Allah’ın kullarına karşı daha anlayışlı olmasına vesile olmalıdır.

Rabbimiz şöyle buyurur:

“Ey iman edenler! Allah’ı çokça zikredin.”

(Ahzâb Suresi, 41. ayet)

Öyleyse Allah’ı çokça analım; fakat zikrin bize hatırlattığı sorumlulukları da yaşayalım. Dilimizi doğrulukla, kalbimizi ihlâsla, ellerimizi iyilikle meşgul edelim.

3. EDEP: İLMİN VE İRFANIN KAPISI

Kıymetli kardeşlerim!

İslam kültüründe edep, insanın hem kendisine hem başkalarına hem de Rabbine karşı sorumluluğunu bilerek davranmasıdır.

Edep yalnızca büyüklerin yanında sessiz durmak veya belirli sözleri kullanmak değildir. Edep; hakikati ararken kibirlenmemek, konuşurken kırıcı olmamak, bilmediği konuda hüküm vermemek ve başkasının hakkını gözetmektir.

Kur’an-ı Kerim’de Rabbimiz şöyle buyurur:

“Rahmân’ın kulları yeryüzünde tevazu ile yürürler.”

(Furkân Suresi, 63. ayetten)

Buradaki tevazu, insanın kendisini değersiz görmesi değildir. Kendi değerini bilirken başkalarını da küçümsememesi, sahip olduğu nimeti kendisinden bilerek böbürlenmemesi ve insanlarla ölçülü davranmasıdır.

İnsan ilim öğrendikçe bilmediği şeylerin de ne kadar çok olduğunu fark eder. Gerçek ilim, kişiyi başkalarını küçümsemeye değil, hakikate karşı daha dikkatli olmaya götürmelidir.

Bir kimse yıllarca kitap okuyabilir, birçok mesele öğrenebilir; fakat öğrendiklerini insanları incitmek için kullanıyorsa bilgisini ahlâkla buluşturması gerekir.

Bir başkası az konuşabilir, sade bir hayat yaşayabilir; fakat doğruluğu, merhameti ve emanete bağlılığıyla çevresine örnek olabilir.

Bu sebeple ilim ile edep birbirinden ayrılmamalıdır.

Peygamber Efendimiz şöyle buyurmuştur:

“Sizin en hayırlınız, ahlâkı en güzel olanınızdır.”

(Buhârî’de rivayet edilen hadis)

Kardeşlerim!

Bir mürşidin, bir âlimin, bir öğretmenin veya bir büyüğün sözünü dinlemek, İslam kültüründe öğrenmenin yollarından biri olabilir. Fakat insanlara gösterilen saygı, onları hatasız veya sorgulanamaz görmek anlamına gelmez. Hakikatin ölçüsü Kur’an’ın rehberliği, sahih sünnet ve güvenilir ilimdir.

İnsanlara hürmet edelim, fakat ölçüyü kaybetmeyelim. Büyüklerimizin tecrübelerinden yararlanalım, fakat bilmediğimiz meseleleri öğrenmekten çekinmeyelim. Bir konuda yanıldığımızı fark ettiğimizde hakikate dönmeyi bir eksiklik değil, olgunluk kabul edelim.

4. İSLAM MEDENİYETİ: İLİM, SANAT, KÜTÜPHANE VE KÜLTÜR

Aziz kardeşlerim!

İslam medeniyeti, tarih boyunca yalnızca ibadet mekânları ve dinî eserlerle değil; ilim merkezleri, kütüphaneler, eğitim kurumları, mimari eserler, hat sanatı, şiir, musiki, tıp, matematik ve felsefe alanlarında ortaya konulan çalışmalarla da gelişmiştir.

Müslüman toplumlar farklı dönemlerde ve farklı coğrafyalarda pek çok ilim insanı yetiştirmiştir. Bu mirasın oluşmasında Kur’an’ın ilme verdiği önem, tercüme faaliyetleri, farklı kültürlerle kurulan ilişkiler ve âlimlerin uzun süren araştırmaları etkili olmuştur.

Rabbimiz Kur’an-ı Kerim’de şöyle buyurur:

“Hiç bilenlerle bilmeyenler bir olur mu?”

(Zümer Suresi, 9. ayetten)

İlim, insanın dünyayı anlamasına, yaratılmışlar üzerinde düşünmesine ve sorumluluklarını daha bilinçli yerine getirmesine yardımcı olur.

İslam tarihindeki büyük ilim merkezlerini hatırladığımızda Bağdat, Şam, Kahire, Kurtuba, Buhara, Semerkant ve başka şehirlerde farklı dönemlerde gelişen ilim ve kültür faaliyetlerini görürüz. Bu şehirlerde dinî ilimlerin yanı sıra matematik, tıp, astronomi, dil, edebiyat ve felsefe alanlarında da çalışmalar yapılmıştır.

İbn Sînâ tıp ve felsefe alanındaki eserleriyle, Hârizmî matematik tarihindeki çalışmalarıyla, Bîrûnî çeşitli bilim dallarına katkılarıyla, Fârâbî ise felsefe ve musiki üzerine eserleriyle tanınmıştır.

Bu isimleri anmak, onları hatasız kabul etmek demek değildir. Asıl amaç, ilim öğrenme gayretlerini ve insanlığın bilgi birikimine yaptıkları katkıları anlamaktır.

Kültürel mirasımızı korumak için eski eserleri tanımak, kitap okumak, el yazmalarını muhafaza etmek, tarihî yapıları korumak ve yeni nesillere bilgi aktarmak önemlidir.

Bir kütüphanenin kapısını açmak, yalnızca kitapların bulunduğu bir odaya girmek değildir; geçmişte yaşayan insanların düşünceleriyle buluşmak, farklı bakış açılarını öğrenmek ve geleceğe yeni sorular taşımaktır.

Ancak geçmişle övünmek tek başına yeterli değildir. Atalarımızın ilim ve kültür mirasını anarken biz de okumalı, araştırmalı, üretmeli ve öğrendiklerimizi güzel ahlâkla kullanmalıyız.

İslam medeniyetine hizmet etmek, yalnızca geçmişin başarılarını anlatmak değil; bugünün insanına faydalı olacak işler yapmaya çalışmaktır.

5. GELENEK VE DİN: KÜLTÜRÜ KORURKEN ÖLÇÜYÜ MUHAFAZA ETMEK

Kıymetli kardeşlerim!

Her toplumun kendine ait gelenekleri, aile yapısı, dili, musikisi, edebiyatı, yemek kültürü ve sosyal alışkanlıkları vardır. Bu kültürel unsurlar, insanların geçmişle bağ kurmasına ve toplumsal hafızanın korunmasına yardımcı olur.

Müslüman toplumların da yüzyıllar boyunca oluşmuş zengin kültürleri bulunmaktadır. Ramazan gelenekleri, bayram ziyaretleri, misafire ikram, komşuluk ilişkileri, büyükleri ziyaret etmek, çocuklara güzel ahlâk öğretmek ve ihtiyaç sahiplerine yardım etmek bunların güzel örneklerindendir.

Kültürün güzelliği, insanları birbirine yaklaştırdığı ve iyiliği çoğalttığı ölçüde daha anlamlı hâle gelir.

Bununla birlikte, her eski alışkanlık dinî bir hüküm değildir. Bir geleneğin yaygın olması, onun mutlaka dinin emri olduğu anlamına gelmez. Dinî bir uygulamayı değerlendirirken Kur’an’a, sahih sünnete ve güvenilir ilmî açıklamalara başvurmak gerekir.

Geleneklerimizi sevgiyle koruyalım; fakat yanlışlarımızı sırf eskiden beri yapılıyor diye savunmayalım. Yeni olan her şeyi de sırf yeni olduğu için reddetmeyelim. Hakikati, hikmeti ve insanlara olan faydayı gözetelim.

Rabbimiz şöyle buyurur:

“Rabbinin yoluna hikmetle ve güzel öğütle çağır.”

(Nahl Suresi, 125. ayetten)

Bu ayet, dinî anlatımda da kültürel ilişkilerde de hikmetin önemini hatırlatır.

İnsanları aşağılayarak, hakaret ederek veya onları küçümseyerek gönüllerini kazanamayız. Bir yanlışı düzeltmek istiyorsak doğruyu güzel bir dille anlatmalı, karşı tarafı dinlemeli ve meseleyi anlayarak konuşmalıyız.

Aile içinde çocuklarımıza dinî değerleri öğretirken korkutmayı değil, anlayışı ve örnek olmayı öne çıkarmalıyız. Büyüklerimize hürmet ederken küçüklerimize de merhamet göstermeliyiz. Farklı kültürlerden insanlarla karşılaştığımızda kendi değerlerimizi korurken başkalarına da saygı duymalıyız.

6. TASAVVUFÎ YOLDA SEVGİ, HİZMET VE KARDEŞLİK

Aziz müminler!

Tasavvuf geleneğinde sevgi, hizmet ve kardeşlik önemli bir yere sahiptir. Fakat sevgiyi yalnızca sözle ifade etmek yeterli değildir. Sevgi, davranışlarımızda görünür hâle gelmelidir.

Bir yoksulun ihtiyacını karşılamak, bir hastayı ziyaret etmek, yaşlı bir insanın işini kolaylaştırmak, bir çocuğun eğitimine destek olmak ve yalnız bir insanın hâlini sormak, merhametin hayata geçirilmiş örnekleridir.

Kur’an-ı Kerim’de Rabbimiz şöyle buyurur:

“İyilik ve takva üzerinde yardımlaşın; günah ve düşmanlık üzerinde yardımlaşmayın.”

(Mâide Suresi, 2. ayet)

Bu ayet, yardımlaşmanın da bir ölçüsü bulunduğunu gösterir. İnsanlar birbirlerine iyilikte destek olmalı; haksızlıkta, iftirada, düşmanlıkta ve başkalarının haklarını çiğnemekte birbirlerini teşvik etmemelidir.

Bir topluluğun manevi gücü, yalnızca ne kadar konuştuğuyla değil, ne kadar iyilik yaptığıyla da anlaşılır.

Bir insanın zikir meclislerine katılması güzel olabilir; fakat bu güzellik, günlük hayatta dürüstlük ve merhamet olarak da ortaya çıkmalıdır. Bir kişi dinî sohbetlere devam edebilir; fakat ailesine karşı sorumluluklarını ihmal etmemelidir. Bir kimse manevi yolculuğunda ilerlemek isteyebilir; fakat bunu başkalarından üstün olduğu iddiasına dönüştürmemelidir.

Manevî olgunluk, insanın kendisini sürekli başkalarıyla kıyaslaması değil, kendi kusurlarını azaltmaya çalışmasıdır.

Peygamber Efendimiz şöyle buyurmuştur:

“Müslüman, diğer Müslümanların elinden ve dilinden güvende olduğu kimsedir.”

(Buhârî ve Müslim’de rivayet edilen hadisin anlamı)

Öyleyse kardeşlerim, elimizle zarar vermemek kadar dilimizle zarar vermemeye de dikkat edelim. İnsanların onurunu koruyalım. Bir kimsenin hatasını düzeltmek isterken onu küçük düşürmeyelim. Bir anlaşmazlık yaşadığımızda meseleyi adaletle çözmeye çalışalım.

Sevgi, hakikatten vazgeçmek değildir; hakikati merhametle anlatabilmektir. Kardeşlik, her konuda aynı düşünmek değildir; farklılıklar içinde adaleti ve saygıyı koruyabilmektir.

7. DİNÎ KÜLTÜRÜ GELECEK NESİLLERE AKTARMAK

Değerli kardeşlerim!

Bir milletin kültürü, yalnızca tarih kitaplarında yaşamaz. Ailelerin konuşmalarında, büyüklerin anlattığı hatıralarda, çocuklara öğretilen değerlerde, okunan kitaplarda, dinlenen eserlerde ve günlük hayatta yaşatılan güzel alışkanlıklarda da varlığını sürdürür.

Dinî ve kültürel mirası gelecek nesillere aktarırken iki önemli sorumluluğumuz vardır: Birincisi, doğru bilgiyi korumak; ikincisi, onu anlaşılır bir dille anlatmak.

Çocuklarımıza yalnızca ne yapmaları gerektiğini söylemek yerine, yaptığımız davranışlarla da örnek olmalıyız. Doğruluğu öğütlerken yalan söylememeli, adaleti anlatırken haksızlık etmemeli, merhameti öğretirken insanları küçümsememeliyiz.

Kur’an-ı Kerim’de Rabbimiz şöyle buyurur:

“De ki: Hiç bilenlerle bilmeyenler bir olur mu?”

(Zümer Suresi, 9. ayetten)

İlim öğrenmek, çocukların ve gençlerin sorularını bastırmak değil; onları doğru kaynaklara yönlendirmek, düşünmelerine yardımcı olmak ve sağlam bilgiyle yetişmelerini sağlamaktır.

Dinî eğitimde sevgi, sabır ve hikmet büyük önem taşır. Bir çocuk soru sorduğunda onu ayıplamak yerine sorusunu anlamaya çalışmalıyız. Bilmediğimiz bir meseleyle karşılaştığımızda kesin konuşmak yerine araştırmalı ve güvenilir kimselere danışmalıyız.

Kültürümüzü korumak için kitaplarımızı, tarihî belgelerimizi, dilimizi ve sanatlarımızı yaşatmalıyız. Aynı zamanda yeni neslin kendi çağında karşılaştığı sorunları anlamalı, dinî ve ahlâkî değerleri onların anlayabileceği bir dille anlatmalıyız.

Geçmişin mirası, geleceğin sorumluluğuyla birleştiğinde canlı kalır.

8. SONUÇ: GÖNÜL DÜNYAMIZI İLİMLE, ZİKİRLE VE GÜZEL AHLÂKLA BESLEYELİM

Aziz müminler, kıymetli kardeşlerim!

2020 yılının şubat ayının ilk haftasında üzerinde durduğumuz bu konular, yalnızca belirli bir tarihe ait değildir. İman, zikir, edep, ilim, kültür, kardeşlik ve güzel ahlâk, hayatımız boyunca ihtiyaç duyduğumuz değerlerdir.

Tasavvuf bize nefsimizi tanımayı ve kalbimizi arındırmaya çalışmayı hatırlatır.

Zikir, Rabbimizi hatırda tutmayı ve hayatımızı O’nun rızasına uygun yaşamaya gayret etmeyi öğretir.

Edep, ilim karşısında tevazu göstermeyi ve insanlara saygıyla davranmayı hatırlatır.

İslam medeniyetinin ilim ve kültür mirası, geçmişten öğrenmenin ve geleceğe faydalı eserler bırakmanın önemini gösterir.

Geleneklerimiz, güzel değerlerimizi yaşatmamıza yardımcı olur; fakat her geleneği dinin hükmüyle karıştırmadan, hakikati ve hikmeti gözeterek hareket etmeliyiz.

Kardeşlik ise merhametimizi sözden davranışa taşımamızı gerektirir.

Rabbimiz Kur’an-ı Kerim’de şöyle buyurur:

“Allah adaleti, iyilik yapmayı ve yakınlara yardım etmeyi emreder.”

(Nahl Suresi, 90. ayetten)

Öyleyse geliniz, ilim öğrenelim, güzel ahlâkımızı geliştirelim, zikir ve dua ile Rabbimize yönelirken insanlara karşı sorumluluklarımızı unutmayalım. Kültürümüzün güzel yönlerini koruyalım, yanlışlarımızı düzeltelim ve bizden sonra gelen nesillere doğruluk, merhamet, edep ve ilim mirası bırakalım.

DUA

Allah’ım! Ey kalpleri bilen, kullarına merhamet eden Rabbimiz!

Bize faydalı ilim, ihlâslı ibadet, güzel ahlâk ve temiz bir gönül nasip eyle.

Allah’ım! Kalplerimizi kibirden, hasetten, kinden ve gösterişten arındır. Nefsimizi tanımayı, hatalarımızı kabul etmeyi ve yanlışlarımızdan dönmeyi bizlere nasip eyle.

Allah’ım! Dilimizi zikrinle, gönlümüzü imanla, davranışlarımızı merhametle güzelleştir. İbadetlerimizi yalnızca sözde bırakma; onları güzel ahlâkımıza, doğruluğumuza ve insanlara faydamıza yansıt.

Allah’ım! Bizlere ilim öğrenme sevgisi ver. Bilmediğimizi öğrenmeyi, öğrendiğimizle amel etmeyi ve bildiklerimizi hikmetle anlatmayı nasip eyle. İlim sahiplerine saygı duymayı, hakikati aramayı ve kibirden uzak durmayı bizlere öğret.

Allah’ım! Dinî ve kültürel mirasımızın güzel yönlerini korumayı, geçmişimizden ibret almayı ve gelecek nesillere faydalı eserler bırakmayı nasip eyle.

Allah’ım! Ailelerimize huzur, çocuklarımıza güzel ahlâk, gençlerimize faydalı ilim, yaşlılarımıza sağlık ve bütün insanlara merhamet ihsan eyle.

Allah’ım! Bizleri insanları incitenlerden değil, gönüllerini onaranlardan; haksızlık edenlerden değil, adaleti gözetenlerden; kibirlenenlerden değil, tevazu sahibi kullarından eyle.

Allah’ım! Dualarımızı kabul eyle, günahlarımızı bağışla, bizi doğru yoldan ayırma. Son nefesimize kadar imanımızı muhafaza eyle ve bizlere Senin rızana uygun bir hayat yaşamayı nasip eyle.

Rabbimiz! Bize dünyada iyilik, ahirette iyilik ver ve bizi cehennem azabından koru.

Âmin, bi-hürmeti Seyyidi’l-Mürselîn.

Velhamdülillâhi Rabbil âlemîn.

2020 YILININ ŞUBAT AYININ İLK HAFTASI:

Kar©glan Raşit Tunca

Tarih: 1–7 Şubat 2020]]> https://zakirun.de/showthread.php?tid=44818 Sat, 17 Oct 2026 06:28:18 +0200 Raşit Tunca]]> https://zakirun.de/showthread.php?tid=44818 MUSİBETLERDEN İBRET, ADALETTEN AYRILMAMAK VE İNSANLIĞIN EMANETİ


Bismillâhirrahmânirrahîm.

Elhamdülillâhi Rabbil âlemîn. Vessalâtü vesselâmü alâ Resûlinâ Muhammedin ve alâ âlihî ve sahbihî ecmaîn.

Aziz müminler, kıymetli kardeşlerim!

Hamd, bizleri yoktan var eden, hayatı ve ölümü yaratan, kullarına akıl, irade ve vicdan veren Allah’a mahsustur. Salât ve selâm, insanlığa merhameti, adaleti, güzel ahlâkı ve hakikati öğreten Peygamberimiz Hazreti Muhammed Mustafa’ya olsun.

Bugünkü vaazımızda 2020 yılının ocak ayının son haftasında, özellikle 27–31 Ocak tarihleri arasında dünya, Türkiye ve İslam coğrafyasında yaşanan hadiseleri hatırlayacak; bu hadiselerin bize Kur’an ve sünnet ışığında hangi dersleri verdiğini anlamaya çalışacağız.

Bizim maksadımız yalnızca geçmişte yaşanmış olayları sıralamak değildir. Asıl maksadımız, olayların içindeki ibreti görmek, insanın sorumluluğunu hatırlamak, kalbimizi katılıktan korumak ve Rabbimizin huzurunda nasıl bir kul olmamız gerektiğini düşünmektir.

Çünkü tarih yalnızca hükümdarların, devletlerin ve savaşların hikâyesi değildir. Tarih aynı zamanda insanların birbirlerine nasıl davrandığının, mazlumun yanında kimin durduğunun, felâket karşısında kimin el uzattığının ve güç sahibi olanların adaleti ne ölçüde gözettiğinin de kaydıdır.

1. TÜRKİYE’DE ELAZIĞ DEPREMİ: MUSİBET KARŞISINDA KARDEŞLİK VE MERHAMET

Kıymetli kardeşlerim!

24 Ocak 2020 akşamında Elazığ’ın Sivrice ilçesi merkezli, 6,8 büyüklüğünde bir deprem meydana geldi. Depremin ardından Elazığ ve Malatya’da can kayıpları yaşandı, çok sayıda insan yaralandı ve pek çok aile evsiz kaldı. Ocak ayının son haftasında arama kurtarma ve yardım çalışmaları devam ediyordu.

Bu hadise bize bir kez daha gösterdi ki insan, sahip olduğu malın, makamın ve imkânların içinde kendisini ne kadar güçlü görürse görsün, hayatın ne kadar hassas bir emanet olduğunu unutmamalıdır.

Rabbimiz Kur’an-ı Kerim’de şöyle buyurur:

“Andolsun ki sizi biraz korku, açlık, mallardan, canlardan ve ürünlerden eksiltmekle imtihan edeceğiz. Sabredenleri müjdele!”

(Bakara Suresi, 155. ayet)

Devamındaki ayetlerde, başlarına bir musibet geldiğinde “Biz Allah’a aidiz ve sonunda O’na döneceğiz.” diyen sabırlı kullar övülür. (Bakara Suresi, 156. ayet)

Aziz müminler!

Bu ayetler, depremde yakınlarını kaybeden insanlara acılarını küçümseyerek yaklaşmamızı değil; onların yanında bulunmamızı, sabırlarına destek olmamızı ve ihtiyaçlarını karşılamaya çalışmamızı öğretir.

Bir insanın evi yıkıldığında yalnızca duvarları yıkılmaz; hatıraları, güven duygusu ve günlük hayatı da sarsılır. Bir anne evladını kaybettiğinde, bir çocuk anne babasından ayrı düştüğünde, bir aile soğukta ve çaresizlik içinde kaldığında bizim görevimiz uzaktan hüküm vermek değil, elimizden gelen yardımı yapmaktır.

Depremzedelere yiyecek, giyecek, barınma ve maddî destek sağlamak; yaşlıları, çocukları ve engellileri gözetmek; arama kurtarma ekiplerinin çalışmalarına yardımcı olmak, merhametin hayata geçirilmiş hâlidir.

Peygamber Efendimiz şöyle buyurmuştur:

“Müminler birbirlerini sevmede, birbirlerine merhamet etmede ve birbirlerini koruyup gözetmede bir vücut gibidir.”

(Buhârî ve Müslim’de rivayet edilen hadis)

Öyleyse kardeşlerim, bir bölgede felâket yaşanırken başka bir bölgede yaşayan insanlar da kendilerini sorumlu hissetmelidir. Birimizin acısı hepimizin vicdanına dokunmalıdır.

Ayrıca deprem karşısında yalnızca dua etmekle yetinmemeli; sağlam binalar yapmak, bilimsel uyarıları dikkate almak, yapı güvenliğini denetlemek ve afetlere hazırlıklı olmak için de gayret göstermeliyiz. Tedbir almak tevekküle aykırı değildir. Bilakis insanın kendisine ve başkalarına karşı taşıdığı sorumluluğun gereğidir.

Allah, Elazığ ve Malatya depreminde hayatını kaybedenlere rahmet eylesin; yaralılara şifa, yakınlarını kaybedenlere sabır, evsiz kalanlara yardım ve bütün milletimize dayanışma nasip etsin.

2. DÜNYADA YENİ BİR SAĞLIK ENDİŞESİ: KORONAVİRÜS VE İNSANIN SORUMLULUĞU

Aziz kardeşlerim!

Ocak 2020’nin son günlerinde dünya, Çin’in Vuhan şehrinde ortaya çıkan yeni koronavirüs salgınına ilişkin gelişmeleri yakından takip ediyordu. Dünya Sağlık Örgütü temsilcileri 28 Ocak’ta Çin’de temaslarda bulundu. 30 Ocak’ta ise salgın, uluslararası öneme sahip bir halk sağlığı acil durumu olarak ilan edildi.

O günlerde hastalığın nasıl yayılacağı ve dünya çapında ne gibi sonuçlar doğuracağı henüz bütünüyle bilinmiyordu. Fakat bu gelişmeler, insanlığın sağlık konusunda ortak sorumluluk taşıdığını açıkça gösteriyordu.

Bir ülkede ortaya çıkan hastalık, ulaşım ve insan hareketliliği sebebiyle kısa zamanda başka ülkeleri de ilgilendirebilir. Bu nedenle sağlık tedbirleri, bilimsel araştırmalar, doğru bilgilendirme ve ülkeler arasındaki iş birliği büyük önem taşır.

Rabbimiz şöyle buyurur:

“Kendi ellerinizle kendinizi tehlikeye atmayın.”

(Bakara Suresi, 195. ayetten)

Bu ayetin genel ahlâkî mesajı üzerinde düşünürken, insanın kendi canını ve başkalarının sağlığını koruma sorumluluğunu da hatırlamalıyız.

Dinimiz, tedbirsizliği tevekkül diye göstermeyi öğretmez. Hastalık karşısında gerekli önlemleri almak, hekimlerin ve yetkili sağlık kurumlarının güvenilir bilgilerini dikkate almak, başkalarını tehlikeye atmamak ve hastalara yardım etmek kulluk sorumluluğumuzun içindedir.

Ancak burada çok önemli bir noktaya dikkat etmeliyiz: Bir hastalığın ortaya çıkmasını belirli bir topluluğun günahlarına bağlayarak insanları suçlamak doğru değildir. Hastalık yaşayan insanları hor görmek, onları dışlamak veya acılarını küçümsemek de merhamet ahlâkına aykırıdır.

Bir insan hastalandığında onunla alay etmek değil, iyileşmesi için dua etmek ve imkânlarımız ölçüsünde destek olmak gerekir.

Kur’an-ı Kerim’de şöyle buyrulur:

“Kim bir canı kurtarırsa bütün insanların hayatını kurtarmış gibi olur.”

(Mâide Suresi, 32. ayetin ilgili bölümü)

Bu ayetin bize hatırlattığı sorumluluk büyüktür: Bir insanın hayatını korumak, insanlığa hizmet etmektir. Bir sağlık çalışanının fedakârlığı, bir hastaya uzatılan yardım eli, doğru bilginin paylaşılması ve insanların paniğe sürüklenmesini önlemek de bu sorumluluğun parçalarıdır.

Kardeşlerim, korku insanı bencil hâle getirmemeli; aksine birbirimizi daha dikkatli, daha anlayışlı ve daha merhametli korumamıza vesile olmalıdır.

3. FİLİSTİN MESELESİ: BARIŞIN TEMELİ ADALET OLMALIDIR

Değerli müminler!

Ocak ayının son haftasında dünya gündeminin önemli başlıklarından biri de Filistin meselesiydi. 28 Ocak 2020’de ABD Başkanı Donald Trump, İsrail-Filistin meselesine ilişkin bir plan açıkladı. Filistinli liderler planı reddetti; Batı Şeria ve Gazze’de protestolar düzenlendi. Türkiye ve bölgedeki başka ülkeler de plana ilişkin eleştirilerini dile getirdi.

Bu gelişme bize, barış kavramının yalnızca bir anlaşma metninden ibaret olmadığını hatırlatmaktadır.

Gerçek barışın kurulabilmesi için insanların hakları, güvenliği, haysiyeti ve geleceği dikkate alınmalıdır. Bir halkın sesinin duyulmadığı, insanların kendi hayatları hakkında söz söyleme imkânının göz ardı edildiği bir süreçte kalıcı uzlaşma sağlamak zorlaşır.

Kur’an-ı Kerim’de Rabbimiz şöyle buyurur:

“Ey iman edenler! Allah için hakkı ayakta tutan, adaletle şahitlik eden kimseler olun. Bir topluluğa duyduğunuz kin, sizi adaletsizliğe sevk etmesin. Adaletli olun; bu, takvaya daha yakındır.”

(Mâide Suresi, 8. ayet)

Bu ayet, Müslüman için çok büyük bir ölçüdür.

Bizler adaleti yalnızca sevdiğimiz insanlara uygulayamayız. Bir insanı sevdiğimiz için onun yanlışını doğru sayamayız. Bir topluluğa kızdığımız için o topluluğun bütün mensuplarına haksızlık edemeyiz. Hakkı savunurken de ölçüyü, merhameti ve doğruluğu kaybedemeyiz.

Filistinli sivillerin can güvenliğini, haklarını ve insanca yaşama taleplerini savunmak; onların acılarını görmezden gelmemek, insanî ve ahlâkî bir sorumluluktur. Aynı şekilde, sivillere yönelik şiddeti kim gerçekleştirirse gerçekleştirsin reddetmek, insan hayatını korumak ve adil bir çözüm için gayret etmek gerekir.

Kudüs ve Mescid-i Aksâ Müslümanlar için büyük bir manevî değere sahiptir. Bu sevgi, yalnızca sözle değil; bilinçli olmak, tarihî gerçekleri doğru öğrenmek, mazlumlara yardım etmek, dua etmek ve adaleti savunmakla da gösterilmelidir.

Rabbimiz şöyle buyurur:

“Ey iman edenler! Kendinizin, ana babanızın ve yakınlarınızın aleyhine bile olsa adaleti titizlikle ayakta tutan, Allah için şahitlik eden kimseler olun.”

(Nisâ Suresi, 135. ayet)

Öyleyse adalet bizim için bir tarafgirlik aracı değil, bir kulluk vazifesidir.

Filistin’de, Suriye’de, Yemen’de ve dünyanın başka yerlerinde acı çeken insanları anarken; onların kimliğine, diline veya inancına göre merhametimizi azaltmamalıyız. Müslümanın vicdanı, zulmün karşısında ve insan hayatının yanında olmalıdır.

4. İSLAM COĞRAFYASINDA ÇATIŞMALAR: SİLAHLARIN SUSTUĞU, HAKKIN KONUŞTUĞU BİR DÜNYA

Aziz kardeşlerim!

İslam coğrafyasının farklı bölgelerinde yaşanan çatışmalar, insanların evlerini terk etmesine, ailelerin parçalanmasına ve çocukların korku içinde büyümesine sebep oluyordu. Suriye’deki savaşın ve İdlib çevresindeki çatışmaların insani sonuçları da ocak ayının son haftasında dünya gündemindeki yerini koruyordu.

Savaşın gerçek yükünü çoğu zaman kararları verenler değil, evinden ayrılmak zorunda kalan aileler, yetim çocuklar, yaşlılar ve hastalar taşır.

Bir çocuğun güven içinde uyuyamaması, bir annenin evladının geleceğinden endişe duyması, bir babanın ailesini nasıl koruyacağını bilememesi, insanlığın ortak vicdanını ilgilendiren meselelerdir.

Kur’an-ı Kerim’de Rabbimiz şöyle buyurur:

“Eğer onlar barışa yanaşırlarsa sen de ona yanaş ve Allah’a tevekkül et.”

(Enfâl Suresi, 61. ayet)

Bu ayet, barış kapısı açıldığında onu değerlendirmeyi ve uzlaşma imkânını gözetmeyi öğretir. Barışın kalıcı olabilmesi için verilen sözlerin tutulması, sivillerin korunması, insani yardımların ulaştırılması ve insanların güven içinde yaşayabilecekleri şartların oluşturulması gerekir.

Peygamber Efendimiz, Müslümanların birbirlerine haksızlık etmemesini ve birbirlerini yardımsız bırakmamasını öğütlemiştir. Bu öğreti, sadece yakın çevremizdeki insanlarla değil, acı çeken bütün insanlarla ilişkimizde de bize ahlâkî bir ölçü sunar.

Kardeşlerim!

Savaş haberlerini izlerken öfkeye kapılıp bütün bir milleti, kavmi veya dinî topluluğu düşman ilan etmek doğru değildir. Haksızlığı yapanın sorumluluğu ile o kimlikle anılan bütün insanların sorumluluğu birbirinden ayrılmalıdır.

Bir insanın işlediği suçu, masum çocuklara ve ailelere yüklemek adalet değildir. Müslümanın görevi, öfkesini büyütmek değil; hakkı savunurken vicdanını korumaktır.

Allah’ım! Savaş bölgelerinde yaşayan insanlara emniyet nasip eyle. Çocukları koru, yaralıları iyileştir, evsizlere barınak, açlara rızık, korku içindeki insanlara güven ver. İnsanları zulümden uzaklaştır ve adil bir barışa vesile olacak yollar aç.

5. HABERLER, SÖZLER VE SOSYAL SORUMLULUK: HER DUYDUĞUMUZA İNANMAMALIYIZ

Kıymetli kardeşlerim!

2020 yılının ocak ayının son haftasında deprem, salgın endişesi, Filistin meselesi ve savaş haberleri dünya kamuoyunu meşgul ediyordu. Böyle zamanlarda insanlar çok sayıda haberle karşılaşır. Doğru bilgilerle birlikte yanlış, eksik veya doğrulanmamış bilgiler de yayılabilir.

İşte burada müminin dili ve kalemi için önemli bir imtihan başlar.

Rabbimiz Hucurât Suresi’nde şöyle buyurur:

“Ey iman edenler! Eğer bir fâsık size bir haber getirirse onun doğruluğunu araştırın.”

(Hucurât Suresi, 6. ayet)

Bu ayet bize, duyduğumuz her sözü hemen yaymamayı, haberin doğruluğunu araştırmayı ve insanlara zarar verebilecek iddialar karşısında dikkatli davranmayı öğretir.

Bir deprem hakkında yanlış bilgi yaymak, yardım çalışmalarını aksatabilir. Bir hastalık hakkında asılsız iddialar paylaşmak, insanların sağlığını tehlikeye atabilir. Savaş hakkında doğrulanmamış görüntüler ve suçlamalar yaymak ise öfkeyi büyütebilir, masum insanları hedef hâline getirebilir.

Peygamber Efendimiz şöyle buyurmuştur:

“Allah’a ve ahiret gününe iman eden kimse ya hayır söylesin ya da sussun.”

(Buhârî ve Müslim)

Aziz müminler!

Bu hadis, susmanın her zaman doğru olduğu anlamına gelmez. Haksızlık karşısında hakikati söylemek, mazluma yardım etmek ve insanları iyiliğe çağırmak da önemlidir. Ancak konuştuğumuzda doğruyu söylemeli; eleştirirken iftira etmemeli; hakkı savunurken yalanla mücadele ederken kendimiz yalana düşmemeliyiz.

Sözümüz bir yarayı iyileştirebilir, fakat düşünmeden söylenen bir söz başka bir yaraya da sebep olabilir.

Öyleyse kendimize şu soruları soralım:

Bir haberi paylaşmadan önce doğruluğunu araştırıyor muyum?

Bir insan hakkında konuşurken onun hakkını gözetiyor muyum?

Öfkelendiğimde dilimi koruyabiliyor muyum?

Mazlumun yanında dururken adaletten ayrılıyor muyum?

Bu soruların cevabı, nefsimizi tanımamız ve ahlâkımızı güzelleştirmemiz için bize yol gösterecektir.

6. NEFİS MUHASEBESİ: DÜNYANIN HADİSELERİNDEN ÖNCE KENDİ KALBİMİZE BAKALIM

Aziz kardeşlerim!

Dünyada yaşanan hadiseler üzerine konuşmak kolaydır. Başkalarının hatalarını görmek de çoğu zaman kolay gelir. Fakat insanın kendi kusurlarını görmesi, kendi nefsini hesaba çekmesi ve yanlışlarını düzeltmesi daha fazla gayret ister.

Tasavvuf yolunda nefis muhasebesinin önemli bir yeri vardır. Nefis muhasebesi, insanın yalnızca başkalarını eleştirmesi değil; kendi niyetlerini, davranışlarını, sözlerini ve sorumluluklarını da gözden geçirmesidir.

Rabbimiz Haşr Suresi’nde şöyle buyurur:

“Ey iman edenler! Allah’a karşı gelmekten sakının ve herkes yarın için ne hazırladığına baksın.”

(Haşr Suresi, 18. ayet)

Bu ayet bize, her günümüzü bir muhasebe fırsatı olarak değerlendirmemizi hatırlatır.

Elazığ’da insanlar evlerini kaybederken biz sahip olduklarımızın kıymetini biliyor muyuz?

Hastalık endişesi yaşayan insanlar varken sağlığımızın bir emanet olduğunu hatırlıyor muyuz?

Filistin’de ve başka bölgelerde insanlar haklarını ararken biz kendi hayatımızda adalete riayet ediyor muyuz?

Savaşların sona ermesini isterken ailemizde, komşuluğumuzda ve çevremizde barışa katkı sağlıyor muyuz?

Dünyanın düzelmesini isterken kendi nefsimizi düzeltmek için ne yapıyoruz?

Kardeşlerim, insan başkalarına merhamet öğütlerken kendi ailesine karşı merhametsiz davranıyorsa önce kendi davranışlarını düzeltmelidir. Adalet isteyen kişi, kendi menfaatine aykırı olduğunda da adaleti gözetmelidir. Doğruluk isteyen kişi, işine gelmediğinde de doğruyu söylemelidir.

İşte kulluk, yalnızca dil ile söylenen sözlerden ibaret değildir. Kulluk; niyetin, sözün ve davranışın aynı istikamette buluşmasıdır.

Zikir kalbi Allah’a yöneltir; fakat zikrin ahlâkımıza da yansıması gerekir. Allah’ı anan dil, insanlara iftira etmekten korunmalıdır. Allah’a yakınlaşmak isteyen kalp, kibirden ve haksızlıktan arınmaya çalışmalıdır. İbadet eden insan, muhtaçların hâlini görmeli ve imkânı ölçüsünde onlara yardım etmelidir.

Rabbimiz bizlere yalnızca ibadetlerimizi çoğaltmayı değil, güzel ahlâkımızı da geliştirmeyi nasip eylesin.

7. DÜNYA BİZE NE ÖĞRETİYOR? EMANETİ KORUMAK VE İYİLİĞİ ÇOĞALTMAK

Değerli müminler!

Ocak ayının son haftasındaki hadiseleri birlikte düşündüğümüzde birkaç temel ders ortaya çıkmaktadır.

Birincisi, hayat bir emanettir. Deprem karşısında insanın ne kadar güçsüz kalabileceğini gördük. Bu sebeple canı korumak, tedbir almak ve ihtiyaç sahiplerine yardım etmek önemlidir.

İkincisi, sağlık bir nimettir. Hastalık tehdidi karşısında bilimsel bilgiye, tedbire, iş birliğine ve insanlara karşı merhamete ihtiyaç vardır.

Üçüncüsü, adalet olmadan kalıcı barış kurulamaz. Filistin meselesi bize, insanların haklarını ve haysiyetini gözetmeden yapılan girişimlerin derin anlaşmazlıkları çözmekte zorlanacağını hatırlatmaktadır.

Dördüncüsü, savaşın bedelini çoğu zaman masum insanlar öder. Bu nedenle sivillerin korunması, insani yardımın ulaştırılması ve barış yollarının aranması temel bir sorumluluktur.

Beşincisi, haber karşısında dikkatli olmak gerekir. Doğru bilgiye ulaşmadan hüküm vermek ve doğruluğu araştırmadan bir iddiayı yaymak, başka insanların haklarına zarar verebilir.

Altıncısı, insan başkalarını hesaba çekmeden önce kendi nefsini hesaba çekmelidir. Kendi ahlâkını düzeltmeyen insanın yalnızca başkalarını suçlaması, dünyayı iyileştirmek için yeterli değildir.

Peygamber Efendimiz şöyle buyurmuştur:

“Sizden biriniz kendisi için istediğini kardeşi için de istemedikçe iman etmiş olmaz.”

(Buhârî ve Müslim)

Bu hadis, insan ilişkilerimiz için büyük bir ölçüdür. Kendimiz için güvenlik istiyorsak başkalarının da güvenliğini istemeliyiz. Kendimiz için adalet istiyorsak başkalarına da adaletli davranmalıyız. Kendi ailemizin korunmasını istiyorsak başka ailelerin acılarını da önemsemeliyiz.

Müslümanlık, yalnızca kendi huzurunu düşünmek değil; gücü ve imkânı ölçüsünde başkalarının huzuruna da katkıda bulunmaktır.

8. SONUÇ VE DUA: ALLAH’IM, BİZLERİ ADALETTEN VE MERHAMETTEN AYIRMA

Aziz müminler, kıymetli kardeşlerim!

2020 yılının ocak ayının son haftası, Türkiye’de deprem felâketinin yaralarını sarma gayretleriyle; dünyada koronavirüs hakkındaki endişelerle; Filistin meselesi ve çeşitli çatışmalar etrafındaki tartışmalarla hatırlanacak bir dönemdi.

Bu olaylar bize dünyanın ne kadar değişken, insan hayatının ne kadar kıymetli ve kulluk sorumluluğunun ne kadar büyük olduğunu göstermektedir.

Bizler geçmişin hadiselerini hatırlarken yalnızca korkuya kapılmamalı, birbirimizi suçlamamalı ve ümitsizliğe düşmemeliyiz. İbret almalı, tedbir almalı, dua etmeli, çalışmalı ve iyiliği çoğaltmalıyız.

Rabbimiz Kur’an-ı Kerim’de şöyle buyurur:

“Şüphesiz Allah adaleti, iyilik yapmayı ve yakınlara yardım etmeyi emreder; hayâsızlığı, kötülüğü ve azgınlığı yasaklar.”

(Nahl Suresi, 90. ayet)

Bu ayet, hayatımız için bir yol haritasıdır. Adaletli olacağız, iyilik yapacağız, yakınlarımızı ve ihtiyaç sahiplerini gözeteceğiz. Kötülükten uzaklaşacak, nefsimizi terbiye etmeye çalışacak ve Allah’ın rızasını arayacağız.

Şimdi ellerimizi ve gönüllerimizi Rabbimize çevirelim.

DUA

Allah’ım! Ey merhametlilerin en merhametlisi!

Bizleri Sana hakkıyla kulluk eden, nimetlerinin kıymetini bilen ve her hâlimizde Sana yönelen kullarından eyle.

Allah’ım! Elazığ ve Malatya depreminde hayatını kaybeden kardeşlerimize rahmet eyle. Yakınlarını kaybedenlere sabır, yaralılara şifa, evsiz kalanlara barınak ve ihtiyaç sahiplerine yardım nasip eyle. Milletimizin arasındaki dayanışmayı, merhameti ve kardeşliği daim eyle.

Allah’ım! Hastalıklarla mücadele eden bütün insanlara şifa ver. Sağlık çalışanlarına güç ve kolaylık ihsan eyle. İnsanlığı bilgisizlikten, ihmalkârlıktan, korkudan ve çaresizlikten koru. Bizlere doğru bilgiye ulaşmayı, tedbirli davranmayı ve hastalara merhamet göstermeyi nasip eyle.

Allah’ım! Filistin’de, Kudüs’te, Gazze’de, Suriye’de ve dünyanın bütün çatışma bölgelerinde acı çeken insanlara yardım eyle. Masumları koru, yaralıları iyileştir, yetimlere sahip çıkılmasını nasip et. İnsanları zulümden, haksızlıktan ve düşmanlıktan uzaklaştır. Hakların korunduğu, insanların güven içinde yaşadığı adil bir barış nasip eyle.

Allah’ım! Türkiye’mizi, milletimizi ve bütün insanlığı felâketlerden koru. Ülkeler arasında adaletin, karşılıklı anlayışın ve barışın güçlenmesini nasip eyle.

Allah’ım! Dillerimizi yalandan, gıybetten ve iftiradan koru. Kalplerimizi kibirden, hasetten ve kin tutmaktan arındır. Bize hakkı hak olarak göster ve ona uymayı nasip et. Batılı batıl olarak göster ve ondan uzak durmayı nasip eyle.

Allah’ım! Bizi yalnızca başkalarının kusurlarını görenlerden değil, önce kendi nefsini muhasebe edenlerden eyle. Zikirlerimizi, ibadetlerimizi ve dualarımızı güzel ahlâkımıza yansıtmayı nasip eyle. Bizleri adaletten ayrılmayan, mazluma yardım eden, emanete riayet eden ve merhameti hayatının esası yapan kullarından eyle.

Allah’ım! Geçmişte yaptığımız hataları bağışla. Bilerek veya bilmeyerek işlediğimiz günahlardan dolayı Sana tövbe ediyoruz. Bize doğru yolu göster, o yolda sebat etmeyi nasip et. Son nefesimize kadar imanımızı muhafaza eyle.

Rabbimiz! Dünyada iyilik, ahirette iyilik ver ve bizi cehennem azabından koru.

Âmin, bi-hürmeti Seyyidi’l-Mürselîn. Velhamdülillâhi Rabbil âlemîn.

2020 YILININ OCAK AYININ SON HAFTASINDA DÜNYA, TÜRKİYE VE İSLAM COĞRAFYASI:

Kar©glan Raşit Tunca

Tarihî olaylar için başvurulan kaynaklar:

1. AFAD – Elazığ ve Malatya’daki deprem sonrası çalışmalar, 27–28 Ocak 2020:
https://en.afad.gov.tr/press-release-sea...-continues

2. Dünya Sağlık Örgütü – COVID-19 salgınına verilen yanıtın zaman çizelgesi:
https://www.who.int/news/item/29-06-2020-COVIDtimeline

3. Al Jazeera – 28 Ocak 2020’de açıklanan Orta Doğu planına Filistinli liderlerin ve bölge ülkelerinin tepkileri:
https://www.aljazeera.com/news/2020/1/28...rejections

Bu vaaz, belirtilen tarihî gelişmelerden hareketle dinî, ahlâkî ve tasavvufî bir değerlendirme olarak özgün biçimde hazırlanmıştır.]]> MUSİBETLERDEN İBRET, ADALETTEN AYRILMAMAK VE İNSANLIĞIN EMANETİ


Bismillâhirrahmânirrahîm.

Elhamdülillâhi Rabbil âlemîn. Vessalâtü vesselâmü alâ Resûlinâ Muhammedin ve alâ âlihî ve sahbihî ecmaîn.

Aziz müminler, kıymetli kardeşlerim!

Hamd, bizleri yoktan var eden, hayatı ve ölümü yaratan, kullarına akıl, irade ve vicdan veren Allah’a mahsustur. Salât ve selâm, insanlığa merhameti, adaleti, güzel ahlâkı ve hakikati öğreten Peygamberimiz Hazreti Muhammed Mustafa’ya olsun.

Bugünkü vaazımızda 2020 yılının ocak ayının son haftasında, özellikle 27–31 Ocak tarihleri arasında dünya, Türkiye ve İslam coğrafyasında yaşanan hadiseleri hatırlayacak; bu hadiselerin bize Kur’an ve sünnet ışığında hangi dersleri verdiğini anlamaya çalışacağız.

Bizim maksadımız yalnızca geçmişte yaşanmış olayları sıralamak değildir. Asıl maksadımız, olayların içindeki ibreti görmek, insanın sorumluluğunu hatırlamak, kalbimizi katılıktan korumak ve Rabbimizin huzurunda nasıl bir kul olmamız gerektiğini düşünmektir.

Çünkü tarih yalnızca hükümdarların, devletlerin ve savaşların hikâyesi değildir. Tarih aynı zamanda insanların birbirlerine nasıl davrandığının, mazlumun yanında kimin durduğunun, felâket karşısında kimin el uzattığının ve güç sahibi olanların adaleti ne ölçüde gözettiğinin de kaydıdır.

1. TÜRKİYE’DE ELAZIĞ DEPREMİ: MUSİBET KARŞISINDA KARDEŞLİK VE MERHAMET

Kıymetli kardeşlerim!

24 Ocak 2020 akşamında Elazığ’ın Sivrice ilçesi merkezli, 6,8 büyüklüğünde bir deprem meydana geldi. Depremin ardından Elazığ ve Malatya’da can kayıpları yaşandı, çok sayıda insan yaralandı ve pek çok aile evsiz kaldı. Ocak ayının son haftasında arama kurtarma ve yardım çalışmaları devam ediyordu.

Bu hadise bize bir kez daha gösterdi ki insan, sahip olduğu malın, makamın ve imkânların içinde kendisini ne kadar güçlü görürse görsün, hayatın ne kadar hassas bir emanet olduğunu unutmamalıdır.

Rabbimiz Kur’an-ı Kerim’de şöyle buyurur:

“Andolsun ki sizi biraz korku, açlık, mallardan, canlardan ve ürünlerden eksiltmekle imtihan edeceğiz. Sabredenleri müjdele!”

(Bakara Suresi, 155. ayet)

Devamındaki ayetlerde, başlarına bir musibet geldiğinde “Biz Allah’a aidiz ve sonunda O’na döneceğiz.” diyen sabırlı kullar övülür. (Bakara Suresi, 156. ayet)

Aziz müminler!

Bu ayetler, depremde yakınlarını kaybeden insanlara acılarını küçümseyerek yaklaşmamızı değil; onların yanında bulunmamızı, sabırlarına destek olmamızı ve ihtiyaçlarını karşılamaya çalışmamızı öğretir.

Bir insanın evi yıkıldığında yalnızca duvarları yıkılmaz; hatıraları, güven duygusu ve günlük hayatı da sarsılır. Bir anne evladını kaybettiğinde, bir çocuk anne babasından ayrı düştüğünde, bir aile soğukta ve çaresizlik içinde kaldığında bizim görevimiz uzaktan hüküm vermek değil, elimizden gelen yardımı yapmaktır.

Depremzedelere yiyecek, giyecek, barınma ve maddî destek sağlamak; yaşlıları, çocukları ve engellileri gözetmek; arama kurtarma ekiplerinin çalışmalarına yardımcı olmak, merhametin hayata geçirilmiş hâlidir.

Peygamber Efendimiz şöyle buyurmuştur:

“Müminler birbirlerini sevmede, birbirlerine merhamet etmede ve birbirlerini koruyup gözetmede bir vücut gibidir.”

(Buhârî ve Müslim’de rivayet edilen hadis)

Öyleyse kardeşlerim, bir bölgede felâket yaşanırken başka bir bölgede yaşayan insanlar da kendilerini sorumlu hissetmelidir. Birimizin acısı hepimizin vicdanına dokunmalıdır.

Ayrıca deprem karşısında yalnızca dua etmekle yetinmemeli; sağlam binalar yapmak, bilimsel uyarıları dikkate almak, yapı güvenliğini denetlemek ve afetlere hazırlıklı olmak için de gayret göstermeliyiz. Tedbir almak tevekküle aykırı değildir. Bilakis insanın kendisine ve başkalarına karşı taşıdığı sorumluluğun gereğidir.

Allah, Elazığ ve Malatya depreminde hayatını kaybedenlere rahmet eylesin; yaralılara şifa, yakınlarını kaybedenlere sabır, evsiz kalanlara yardım ve bütün milletimize dayanışma nasip etsin.

2. DÜNYADA YENİ BİR SAĞLIK ENDİŞESİ: KORONAVİRÜS VE İNSANIN SORUMLULUĞU

Aziz kardeşlerim!

Ocak 2020’nin son günlerinde dünya, Çin’in Vuhan şehrinde ortaya çıkan yeni koronavirüs salgınına ilişkin gelişmeleri yakından takip ediyordu. Dünya Sağlık Örgütü temsilcileri 28 Ocak’ta Çin’de temaslarda bulundu. 30 Ocak’ta ise salgın, uluslararası öneme sahip bir halk sağlığı acil durumu olarak ilan edildi.

O günlerde hastalığın nasıl yayılacağı ve dünya çapında ne gibi sonuçlar doğuracağı henüz bütünüyle bilinmiyordu. Fakat bu gelişmeler, insanlığın sağlık konusunda ortak sorumluluk taşıdığını açıkça gösteriyordu.

Bir ülkede ortaya çıkan hastalık, ulaşım ve insan hareketliliği sebebiyle kısa zamanda başka ülkeleri de ilgilendirebilir. Bu nedenle sağlık tedbirleri, bilimsel araştırmalar, doğru bilgilendirme ve ülkeler arasındaki iş birliği büyük önem taşır.

Rabbimiz şöyle buyurur:

“Kendi ellerinizle kendinizi tehlikeye atmayın.”

(Bakara Suresi, 195. ayetten)

Bu ayetin genel ahlâkî mesajı üzerinde düşünürken, insanın kendi canını ve başkalarının sağlığını koruma sorumluluğunu da hatırlamalıyız.

Dinimiz, tedbirsizliği tevekkül diye göstermeyi öğretmez. Hastalık karşısında gerekli önlemleri almak, hekimlerin ve yetkili sağlık kurumlarının güvenilir bilgilerini dikkate almak, başkalarını tehlikeye atmamak ve hastalara yardım etmek kulluk sorumluluğumuzun içindedir.

Ancak burada çok önemli bir noktaya dikkat etmeliyiz: Bir hastalığın ortaya çıkmasını belirli bir topluluğun günahlarına bağlayarak insanları suçlamak doğru değildir. Hastalık yaşayan insanları hor görmek, onları dışlamak veya acılarını küçümsemek de merhamet ahlâkına aykırıdır.

Bir insan hastalandığında onunla alay etmek değil, iyileşmesi için dua etmek ve imkânlarımız ölçüsünde destek olmak gerekir.

Kur’an-ı Kerim’de şöyle buyrulur:

“Kim bir canı kurtarırsa bütün insanların hayatını kurtarmış gibi olur.”

(Mâide Suresi, 32. ayetin ilgili bölümü)

Bu ayetin bize hatırlattığı sorumluluk büyüktür: Bir insanın hayatını korumak, insanlığa hizmet etmektir. Bir sağlık çalışanının fedakârlığı, bir hastaya uzatılan yardım eli, doğru bilginin paylaşılması ve insanların paniğe sürüklenmesini önlemek de bu sorumluluğun parçalarıdır.

Kardeşlerim, korku insanı bencil hâle getirmemeli; aksine birbirimizi daha dikkatli, daha anlayışlı ve daha merhametli korumamıza vesile olmalıdır.

3. FİLİSTİN MESELESİ: BARIŞIN TEMELİ ADALET OLMALIDIR

Değerli müminler!

Ocak ayının son haftasında dünya gündeminin önemli başlıklarından biri de Filistin meselesiydi. 28 Ocak 2020’de ABD Başkanı Donald Trump, İsrail-Filistin meselesine ilişkin bir plan açıkladı. Filistinli liderler planı reddetti; Batı Şeria ve Gazze’de protestolar düzenlendi. Türkiye ve bölgedeki başka ülkeler de plana ilişkin eleştirilerini dile getirdi.

Bu gelişme bize, barış kavramının yalnızca bir anlaşma metninden ibaret olmadığını hatırlatmaktadır.

Gerçek barışın kurulabilmesi için insanların hakları, güvenliği, haysiyeti ve geleceği dikkate alınmalıdır. Bir halkın sesinin duyulmadığı, insanların kendi hayatları hakkında söz söyleme imkânının göz ardı edildiği bir süreçte kalıcı uzlaşma sağlamak zorlaşır.

Kur’an-ı Kerim’de Rabbimiz şöyle buyurur:

“Ey iman edenler! Allah için hakkı ayakta tutan, adaletle şahitlik eden kimseler olun. Bir topluluğa duyduğunuz kin, sizi adaletsizliğe sevk etmesin. Adaletli olun; bu, takvaya daha yakındır.”

(Mâide Suresi, 8. ayet)

Bu ayet, Müslüman için çok büyük bir ölçüdür.

Bizler adaleti yalnızca sevdiğimiz insanlara uygulayamayız. Bir insanı sevdiğimiz için onun yanlışını doğru sayamayız. Bir topluluğa kızdığımız için o topluluğun bütün mensuplarına haksızlık edemeyiz. Hakkı savunurken de ölçüyü, merhameti ve doğruluğu kaybedemeyiz.

Filistinli sivillerin can güvenliğini, haklarını ve insanca yaşama taleplerini savunmak; onların acılarını görmezden gelmemek, insanî ve ahlâkî bir sorumluluktur. Aynı şekilde, sivillere yönelik şiddeti kim gerçekleştirirse gerçekleştirsin reddetmek, insan hayatını korumak ve adil bir çözüm için gayret etmek gerekir.

Kudüs ve Mescid-i Aksâ Müslümanlar için büyük bir manevî değere sahiptir. Bu sevgi, yalnızca sözle değil; bilinçli olmak, tarihî gerçekleri doğru öğrenmek, mazlumlara yardım etmek, dua etmek ve adaleti savunmakla da gösterilmelidir.

Rabbimiz şöyle buyurur:

“Ey iman edenler! Kendinizin, ana babanızın ve yakınlarınızın aleyhine bile olsa adaleti titizlikle ayakta tutan, Allah için şahitlik eden kimseler olun.”

(Nisâ Suresi, 135. ayet)

Öyleyse adalet bizim için bir tarafgirlik aracı değil, bir kulluk vazifesidir.

Filistin’de, Suriye’de, Yemen’de ve dünyanın başka yerlerinde acı çeken insanları anarken; onların kimliğine, diline veya inancına göre merhametimizi azaltmamalıyız. Müslümanın vicdanı, zulmün karşısında ve insan hayatının yanında olmalıdır.

4. İSLAM COĞRAFYASINDA ÇATIŞMALAR: SİLAHLARIN SUSTUĞU, HAKKIN KONUŞTUĞU BİR DÜNYA

Aziz kardeşlerim!

İslam coğrafyasının farklı bölgelerinde yaşanan çatışmalar, insanların evlerini terk etmesine, ailelerin parçalanmasına ve çocukların korku içinde büyümesine sebep oluyordu. Suriye’deki savaşın ve İdlib çevresindeki çatışmaların insani sonuçları da ocak ayının son haftasında dünya gündemindeki yerini koruyordu.

Savaşın gerçek yükünü çoğu zaman kararları verenler değil, evinden ayrılmak zorunda kalan aileler, yetim çocuklar, yaşlılar ve hastalar taşır.

Bir çocuğun güven içinde uyuyamaması, bir annenin evladının geleceğinden endişe duyması, bir babanın ailesini nasıl koruyacağını bilememesi, insanlığın ortak vicdanını ilgilendiren meselelerdir.

Kur’an-ı Kerim’de Rabbimiz şöyle buyurur:

“Eğer onlar barışa yanaşırlarsa sen de ona yanaş ve Allah’a tevekkül et.”

(Enfâl Suresi, 61. ayet)

Bu ayet, barış kapısı açıldığında onu değerlendirmeyi ve uzlaşma imkânını gözetmeyi öğretir. Barışın kalıcı olabilmesi için verilen sözlerin tutulması, sivillerin korunması, insani yardımların ulaştırılması ve insanların güven içinde yaşayabilecekleri şartların oluşturulması gerekir.

Peygamber Efendimiz, Müslümanların birbirlerine haksızlık etmemesini ve birbirlerini yardımsız bırakmamasını öğütlemiştir. Bu öğreti, sadece yakın çevremizdeki insanlarla değil, acı çeken bütün insanlarla ilişkimizde de bize ahlâkî bir ölçü sunar.

Kardeşlerim!

Savaş haberlerini izlerken öfkeye kapılıp bütün bir milleti, kavmi veya dinî topluluğu düşman ilan etmek doğru değildir. Haksızlığı yapanın sorumluluğu ile o kimlikle anılan bütün insanların sorumluluğu birbirinden ayrılmalıdır.

Bir insanın işlediği suçu, masum çocuklara ve ailelere yüklemek adalet değildir. Müslümanın görevi, öfkesini büyütmek değil; hakkı savunurken vicdanını korumaktır.

Allah’ım! Savaş bölgelerinde yaşayan insanlara emniyet nasip eyle. Çocukları koru, yaralıları iyileştir, evsizlere barınak, açlara rızık, korku içindeki insanlara güven ver. İnsanları zulümden uzaklaştır ve adil bir barışa vesile olacak yollar aç.

5. HABERLER, SÖZLER VE SOSYAL SORUMLULUK: HER DUYDUĞUMUZA İNANMAMALIYIZ

Kıymetli kardeşlerim!

2020 yılının ocak ayının son haftasında deprem, salgın endişesi, Filistin meselesi ve savaş haberleri dünya kamuoyunu meşgul ediyordu. Böyle zamanlarda insanlar çok sayıda haberle karşılaşır. Doğru bilgilerle birlikte yanlış, eksik veya doğrulanmamış bilgiler de yayılabilir.

İşte burada müminin dili ve kalemi için önemli bir imtihan başlar.

Rabbimiz Hucurât Suresi’nde şöyle buyurur:

“Ey iman edenler! Eğer bir fâsık size bir haber getirirse onun doğruluğunu araştırın.”

(Hucurât Suresi, 6. ayet)

Bu ayet bize, duyduğumuz her sözü hemen yaymamayı, haberin doğruluğunu araştırmayı ve insanlara zarar verebilecek iddialar karşısında dikkatli davranmayı öğretir.

Bir deprem hakkında yanlış bilgi yaymak, yardım çalışmalarını aksatabilir. Bir hastalık hakkında asılsız iddialar paylaşmak, insanların sağlığını tehlikeye atabilir. Savaş hakkında doğrulanmamış görüntüler ve suçlamalar yaymak ise öfkeyi büyütebilir, masum insanları hedef hâline getirebilir.

Peygamber Efendimiz şöyle buyurmuştur:

“Allah’a ve ahiret gününe iman eden kimse ya hayır söylesin ya da sussun.”

(Buhârî ve Müslim)

Aziz müminler!

Bu hadis, susmanın her zaman doğru olduğu anlamına gelmez. Haksızlık karşısında hakikati söylemek, mazluma yardım etmek ve insanları iyiliğe çağırmak da önemlidir. Ancak konuştuğumuzda doğruyu söylemeli; eleştirirken iftira etmemeli; hakkı savunurken yalanla mücadele ederken kendimiz yalana düşmemeliyiz.

Sözümüz bir yarayı iyileştirebilir, fakat düşünmeden söylenen bir söz başka bir yaraya da sebep olabilir.

Öyleyse kendimize şu soruları soralım:

Bir haberi paylaşmadan önce doğruluğunu araştırıyor muyum?

Bir insan hakkında konuşurken onun hakkını gözetiyor muyum?

Öfkelendiğimde dilimi koruyabiliyor muyum?

Mazlumun yanında dururken adaletten ayrılıyor muyum?

Bu soruların cevabı, nefsimizi tanımamız ve ahlâkımızı güzelleştirmemiz için bize yol gösterecektir.

6. NEFİS MUHASEBESİ: DÜNYANIN HADİSELERİNDEN ÖNCE KENDİ KALBİMİZE BAKALIM

Aziz kardeşlerim!

Dünyada yaşanan hadiseler üzerine konuşmak kolaydır. Başkalarının hatalarını görmek de çoğu zaman kolay gelir. Fakat insanın kendi kusurlarını görmesi, kendi nefsini hesaba çekmesi ve yanlışlarını düzeltmesi daha fazla gayret ister.

Tasavvuf yolunda nefis muhasebesinin önemli bir yeri vardır. Nefis muhasebesi, insanın yalnızca başkalarını eleştirmesi değil; kendi niyetlerini, davranışlarını, sözlerini ve sorumluluklarını da gözden geçirmesidir.

Rabbimiz Haşr Suresi’nde şöyle buyurur:

“Ey iman edenler! Allah’a karşı gelmekten sakının ve herkes yarın için ne hazırladığına baksın.”

(Haşr Suresi, 18. ayet)

Bu ayet bize, her günümüzü bir muhasebe fırsatı olarak değerlendirmemizi hatırlatır.

Elazığ’da insanlar evlerini kaybederken biz sahip olduklarımızın kıymetini biliyor muyuz?

Hastalık endişesi yaşayan insanlar varken sağlığımızın bir emanet olduğunu hatırlıyor muyuz?

Filistin’de ve başka bölgelerde insanlar haklarını ararken biz kendi hayatımızda adalete riayet ediyor muyuz?

Savaşların sona ermesini isterken ailemizde, komşuluğumuzda ve çevremizde barışa katkı sağlıyor muyuz?

Dünyanın düzelmesini isterken kendi nefsimizi düzeltmek için ne yapıyoruz?

Kardeşlerim, insan başkalarına merhamet öğütlerken kendi ailesine karşı merhametsiz davranıyorsa önce kendi davranışlarını düzeltmelidir. Adalet isteyen kişi, kendi menfaatine aykırı olduğunda da adaleti gözetmelidir. Doğruluk isteyen kişi, işine gelmediğinde de doğruyu söylemelidir.

İşte kulluk, yalnızca dil ile söylenen sözlerden ibaret değildir. Kulluk; niyetin, sözün ve davranışın aynı istikamette buluşmasıdır.

Zikir kalbi Allah’a yöneltir; fakat zikrin ahlâkımıza da yansıması gerekir. Allah’ı anan dil, insanlara iftira etmekten korunmalıdır. Allah’a yakınlaşmak isteyen kalp, kibirden ve haksızlıktan arınmaya çalışmalıdır. İbadet eden insan, muhtaçların hâlini görmeli ve imkânı ölçüsünde onlara yardım etmelidir.

Rabbimiz bizlere yalnızca ibadetlerimizi çoğaltmayı değil, güzel ahlâkımızı da geliştirmeyi nasip eylesin.

7. DÜNYA BİZE NE ÖĞRETİYOR? EMANETİ KORUMAK VE İYİLİĞİ ÇOĞALTMAK

Değerli müminler!

Ocak ayının son haftasındaki hadiseleri birlikte düşündüğümüzde birkaç temel ders ortaya çıkmaktadır.

Birincisi, hayat bir emanettir. Deprem karşısında insanın ne kadar güçsüz kalabileceğini gördük. Bu sebeple canı korumak, tedbir almak ve ihtiyaç sahiplerine yardım etmek önemlidir.

İkincisi, sağlık bir nimettir. Hastalık tehdidi karşısında bilimsel bilgiye, tedbire, iş birliğine ve insanlara karşı merhamete ihtiyaç vardır.

Üçüncüsü, adalet olmadan kalıcı barış kurulamaz. Filistin meselesi bize, insanların haklarını ve haysiyetini gözetmeden yapılan girişimlerin derin anlaşmazlıkları çözmekte zorlanacağını hatırlatmaktadır.

Dördüncüsü, savaşın bedelini çoğu zaman masum insanlar öder. Bu nedenle sivillerin korunması, insani yardımın ulaştırılması ve barış yollarının aranması temel bir sorumluluktur.

Beşincisi, haber karşısında dikkatli olmak gerekir. Doğru bilgiye ulaşmadan hüküm vermek ve doğruluğu araştırmadan bir iddiayı yaymak, başka insanların haklarına zarar verebilir.

Altıncısı, insan başkalarını hesaba çekmeden önce kendi nefsini hesaba çekmelidir. Kendi ahlâkını düzeltmeyen insanın yalnızca başkalarını suçlaması, dünyayı iyileştirmek için yeterli değildir.

Peygamber Efendimiz şöyle buyurmuştur:

“Sizden biriniz kendisi için istediğini kardeşi için de istemedikçe iman etmiş olmaz.”

(Buhârî ve Müslim)

Bu hadis, insan ilişkilerimiz için büyük bir ölçüdür. Kendimiz için güvenlik istiyorsak başkalarının da güvenliğini istemeliyiz. Kendimiz için adalet istiyorsak başkalarına da adaletli davranmalıyız. Kendi ailemizin korunmasını istiyorsak başka ailelerin acılarını da önemsemeliyiz.

Müslümanlık, yalnızca kendi huzurunu düşünmek değil; gücü ve imkânı ölçüsünde başkalarının huzuruna da katkıda bulunmaktır.

8. SONUÇ VE DUA: ALLAH’IM, BİZLERİ ADALETTEN VE MERHAMETTEN AYIRMA

Aziz müminler, kıymetli kardeşlerim!

2020 yılının ocak ayının son haftası, Türkiye’de deprem felâketinin yaralarını sarma gayretleriyle; dünyada koronavirüs hakkındaki endişelerle; Filistin meselesi ve çeşitli çatışmalar etrafındaki tartışmalarla hatırlanacak bir dönemdi.

Bu olaylar bize dünyanın ne kadar değişken, insan hayatının ne kadar kıymetli ve kulluk sorumluluğunun ne kadar büyük olduğunu göstermektedir.

Bizler geçmişin hadiselerini hatırlarken yalnızca korkuya kapılmamalı, birbirimizi suçlamamalı ve ümitsizliğe düşmemeliyiz. İbret almalı, tedbir almalı, dua etmeli, çalışmalı ve iyiliği çoğaltmalıyız.

Rabbimiz Kur’an-ı Kerim’de şöyle buyurur:

“Şüphesiz Allah adaleti, iyilik yapmayı ve yakınlara yardım etmeyi emreder; hayâsızlığı, kötülüğü ve azgınlığı yasaklar.”

(Nahl Suresi, 90. ayet)

Bu ayet, hayatımız için bir yol haritasıdır. Adaletli olacağız, iyilik yapacağız, yakınlarımızı ve ihtiyaç sahiplerini gözeteceğiz. Kötülükten uzaklaşacak, nefsimizi terbiye etmeye çalışacak ve Allah’ın rızasını arayacağız.

Şimdi ellerimizi ve gönüllerimizi Rabbimize çevirelim.

DUA

Allah’ım! Ey merhametlilerin en merhametlisi!

Bizleri Sana hakkıyla kulluk eden, nimetlerinin kıymetini bilen ve her hâlimizde Sana yönelen kullarından eyle.

Allah’ım! Elazığ ve Malatya depreminde hayatını kaybeden kardeşlerimize rahmet eyle. Yakınlarını kaybedenlere sabır, yaralılara şifa, evsiz kalanlara barınak ve ihtiyaç sahiplerine yardım nasip eyle. Milletimizin arasındaki dayanışmayı, merhameti ve kardeşliği daim eyle.

Allah’ım! Hastalıklarla mücadele eden bütün insanlara şifa ver. Sağlık çalışanlarına güç ve kolaylık ihsan eyle. İnsanlığı bilgisizlikten, ihmalkârlıktan, korkudan ve çaresizlikten koru. Bizlere doğru bilgiye ulaşmayı, tedbirli davranmayı ve hastalara merhamet göstermeyi nasip eyle.

Allah’ım! Filistin’de, Kudüs’te, Gazze’de, Suriye’de ve dünyanın bütün çatışma bölgelerinde acı çeken insanlara yardım eyle. Masumları koru, yaralıları iyileştir, yetimlere sahip çıkılmasını nasip et. İnsanları zulümden, haksızlıktan ve düşmanlıktan uzaklaştır. Hakların korunduğu, insanların güven içinde yaşadığı adil bir barış nasip eyle.

Allah’ım! Türkiye’mizi, milletimizi ve bütün insanlığı felâketlerden koru. Ülkeler arasında adaletin, karşılıklı anlayışın ve barışın güçlenmesini nasip eyle.

Allah’ım! Dillerimizi yalandan, gıybetten ve iftiradan koru. Kalplerimizi kibirden, hasetten ve kin tutmaktan arındır. Bize hakkı hak olarak göster ve ona uymayı nasip et. Batılı batıl olarak göster ve ondan uzak durmayı nasip eyle.

Allah’ım! Bizi yalnızca başkalarının kusurlarını görenlerden değil, önce kendi nefsini muhasebe edenlerden eyle. Zikirlerimizi, ibadetlerimizi ve dualarımızı güzel ahlâkımıza yansıtmayı nasip eyle. Bizleri adaletten ayrılmayan, mazluma yardım eden, emanete riayet eden ve merhameti hayatının esası yapan kullarından eyle.

Allah’ım! Geçmişte yaptığımız hataları bağışla. Bilerek veya bilmeyerek işlediğimiz günahlardan dolayı Sana tövbe ediyoruz. Bize doğru yolu göster, o yolda sebat etmeyi nasip et. Son nefesimize kadar imanımızı muhafaza eyle.

Rabbimiz! Dünyada iyilik, ahirette iyilik ver ve bizi cehennem azabından koru.

Âmin, bi-hürmeti Seyyidi’l-Mürselîn. Velhamdülillâhi Rabbil âlemîn.

2020 YILININ OCAK AYININ SON HAFTASINDA DÜNYA, TÜRKİYE VE İSLAM COĞRAFYASI:

Kar©glan Raşit Tunca

Tarihî olaylar için başvurulan kaynaklar:

1. AFAD – Elazığ ve Malatya’daki deprem sonrası çalışmalar, 27–28 Ocak 2020:
https://en.afad.gov.tr/press-release-sea...-continues

2. Dünya Sağlık Örgütü – COVID-19 salgınına verilen yanıtın zaman çizelgesi:
https://www.who.int/news/item/29-06-2020-COVIDtimeline

3. Al Jazeera – 28 Ocak 2020’de açıklanan Orta Doğu planına Filistinli liderlerin ve bölge ülkelerinin tepkileri:
https://www.aljazeera.com/news/2020/1/28...rejections

Bu vaaz, belirtilen tarihî gelişmelerden hareketle dinî, ahlâkî ve tasavvufî bir değerlendirme olarak özgün biçimde hazırlanmıştır.]]> https://zakirun.de/showthread.php?tid=44817 Sat, 17 Oct 2026 06:25:14 +0200 Raşit Tunca]]> https://zakirun.de/showthread.php?tid=44817 ADALET, EMANET, BARIŞ VE NEFS MUHASEBESİ


Bismillahirrahmanirrahim.

Elhamdülillahi Rabbil âlemîn. Vessalâtü vesselâmü alâ Resûlinâ Muhammedin ve alâ âlihî ve sahbihî ecmaîn.

Aziz Müslüman kardeşlerim!

2020 yılının Ocak ayının üçüncü haftasına girmiş bulunuyoruz. Dünya gündeminde yine savaşlar, siyasi anlaşmazlıklar, toplumların yaşadığı sıkıntılar ve insanlığın geleceğine dair endişeler bulunmaktadır. Türkiye'nin çevresindeki gelişmeler de ülkemizi ve İslam coğrafyasını yakından ilgilendirmektedir.

13–19 Ocak 2020 tarihleri arasında İran'da, Ukrayna yolcu uçağının düşürülmesiyle ilgili gerçeğin açıklanmasının ardından protestolar devam etmiş; Libya'daki çatışmaların sona erdirilmesi için uluslararası diplomatik girişimler yoğunlaşmış ve 19 Ocak'ta Berlin'de Libya konulu uluslararası konferans düzenlenmiştir. Türkiye de bu konferansa katılan ülkeler arasında yer almıştır. Aynı dönemde Suriye'nin İdlib bölgesindeki ateşkes girişimleri ve sivillerin güvenliği önemini korumuştur.

Bu gelişmelerin her biri, bizlere farklı yönlerden ibret vermektedir. Bir tarafta insan hayatının korunması ve gerçeğin açıklanması meselesi, diğer tarafta savaşların sona erdirilmesi ve toplumların huzura kavuşması arayışı vardır.

Fakat kardeşlerim, bizim bugün burada yapacağımız şey yalnızca dünya haberlerini anlatmak değildir. Biz bu hadiseleri Kur'an-ı Kerim'in ahlak ölçüleriyle değerlendirecek, Peygamber Efendimizin (sallallahu aleyhi ve sellem) öğrettiği hakikatleri hatırlayacak ve bunların kendi hayatımıza nasıl uygulanabileceğini düşüneceğiz.

Çünkü insan, dünyada yaşanan olaylardan ibret almadığı zaman aynı hataları kendi hayatında da tekrar edebilir. Başkalarının yanlışlarını görüp kendi yanlışlarını görmezden gelebilir. Adaletten söz ederken kendi menfaatini öne çıkarabilir. Barış isterken kendi sözleriyle düşmanlığı büyütebilir.

İşte bu sebeple bugün üzerinde duracağımız temel mesele şudur: **Dünyada barış ve adalet istiyorsak, önce kendi kalbimizde ve davranışlarımızda adaletin ve merhametin yerleşmesine gayret etmeliyiz.**

BİRİNCİ BÖLÜM: İRAN'DA YAŞANAN HADİSELER VE GERÇEĞİ SÖYLEMENİN SORUMLULUĞU

Aziz kardeşlerim!

Bir önceki haftada Tahran'dan havalanan Ukrayna yolcu uçağının düşmesi ve uçakta bulunan 176 insanın hayatını kaybetmesi, dünya kamuoyunda büyük bir üzüntü meydana getirmişti.

İran yönetimi 11 Ocak'ta yaptığı açıklamayla uçağın kendi silahlı kuvvetleri tarafından yanlışlıkla vurulduğunu kabul etmişti. Bu açıklamanın ardından 13–19 Ocak haftasında da ülkede protestolar devam etmiş, insanların doğru bilgiye ulaşma, sorumluların hesap vermesi ve yaşanan facianın aydınlatılması yönündeki talepleri gündemde kalmıştı.

Bu hadiseyi değerlendirirken yalnızca siyasi tartışmalara odaklanırsak, meselenin en önemli tarafını gözden kaçırabiliriz. O uçakta 176 insan vardı. Her birinin bir ailesi, bir hayat hikâyesi, hayalleri ve kendisini bekleyen yakınları bulunuyordu.

Bir hata, bir ihmal veya yanlış bir değerlendirme, insan hayatını geri dönüşü olmayan biçimde etkileyebilir. Bu sebeple insan hayatıyla ilgili sorumluluklar hafife alınmamalıdır.

Rabbimiz Kur'an-ı Kerim'de şöyle buyurur:

وَلَا تَكْتُمُوا الْحَقَّ وَأَنْتُمْ تَعْلَمُونَ

Mealen: “Bile bile gerçeği gizlemeyin.”

(Bakara Suresi, 42. ayetin ilgili bölümü)

Kardeşlerim, bu ayetin bize hatırlattığı önemli bir ahlak ilkesi vardır: İnsan, gerçeği bildiği hâlde onu kendi menfaati uğruna gizlememelidir.

Bir insan yanlış yaptığında, hatasını örtmek yerine doğruyu söyleyebilmelidir. Bir kurumda hata meydana geldiğinde, gerçeğin ortaya çıkmasına yardımcı olunmalıdır. İnsan hayatını etkileyen bir olay yaşandığında, sorumluluklar adaletle araştırılmalı ve gereken tedbirler alınmalıdır.

Bu ilke yalnızca devletler ve yöneticiler için geçerli değildir. Hepimiz kendi hayatımızda bu sorumluluğu taşırız.

Bir baba çocuğuna karşı hata yaptığında bunu kabul edebilmelidir. Bir öğretmen yanlış bilgi verdiğinde doğrusunu açıklamalıdır. Bir yönetici yanlış karar aldığında sorumluluğunu üstlenmelidir. Bir insan başka birinin hakkını yediğinde, hatasını telafi etmeye çalışmalıdır.

Çünkü insanın şerefi, hiçbir zaman hata yapmamasında değil; hata yaptığında doğruya dönebilmesinde de ortaya çıkar.

Nefsimiz bazen bizi şöyle kandırır: “Hatanı kabul edersen küçülürsün. Özür dilersen insanlar seni zayıf görür. Gerçeği söylersen itibarını kaybedersin.”

Hâlbuki hakikati gizlemek, insanın iç dünyasını daha da ağırlaştırır. Bir yanlışın üzerine yeni yanlışlar eklendiğinde, insan hem kendi vicdanından uzaklaşır hem de başkalarının güvenini kaybedebilir.

Mümin, nefsinin itibarını korumak için hakikati feda etmemelidir.

İKİNCİ BÖLÜM: ADALETİN ÖLÇÜSÜ, KENDİ TARAFIMIZIN DA YANLIŞINI GÖREBİLMEKTİR

Kardeşlerim!

Dünyadaki siyasi ve toplumsal hadiseler karşısında insanlar çoğu zaman kendi taraflarını savunmaya yönelirler. Bir ülkeyi, bir topluluğu veya bir düşünceyi benimsediklerinde, o tarafın yanlışlarını görmekte zorlanabilirler.

Bazen bir insan kendi tarafının yaptığı yanlışı küçük gösterir, karşı tarafın yaptığı yanlışı ise büyütür. Aynı davranış, kendi yakını tarafından yapıldığında mazur görülür; başka biri yaptığında ise kabul edilemez sayılır.

İşte adaletin kaybolmaya başladığı yerlerden biri burasıdır.

Rabbimiz Mâide Suresi'nde şöyle buyurur:

اعْدِلُوا هُوَ أَقْرَبُ لِلتَّقْوَىٰ

Mealen: “Adaletli olun; bu, takvaya daha uygundur.”

(Mâide Suresi, 8. ayetin ilgili bölümü)

Bu kısa fakat büyük anlam taşıyan ilke, bütün hayatımızda yol göstericidir.

Adalet, yalnızca sevmediğimiz insanın yanlışını söylemek değildir. Adalet, sevdiğimiz insanın yanlışını da doğru biçimde değerlendirebilmektir.

Adalet, yalnızca başkasının haksızlığa uğramasına karşı çıkmak değildir. Kendimiz haksızlık yaptığımızda da bunu kabul edebilmektir.

Bir devletin kararını değerlendirirken de aynı ölçüyü kullanmalıyız. Bir ülkenin yaptığı her şeyi doğru kabul etmek de yanlıştır, yaptığı her şeyi peşinen yanlış saymak da. Her hadiseyi kendi şartları içinde, güvenilir bilgiler ve adalet ölçüsüyle değerlendirmek gerekir.

Kardeşlerim, müminin tarafı önce hakikattir. Müminin sorumluluğu, kendi düşüncesini her şartta üstün çıkarmak değil, doğru olanı aramaktır.

Kendi kanaatimizle gerçek arasında bir fark ortaya çıktığında, kanaatimizi gözden geçirebilmeliyiz. Bir insanın bize yakın olması, onun her zaman haklı olduğunu göstermez. Bir insanla anlaşamıyor olmamız da onun söylediği her sözün yanlış olduğunu göstermez.

Nefsimizi terbiye etmek istiyorsak, hakikatin yalnızca bizim hoşumuza giden kısmını kabul etmekten vazgeçmeliyiz.

İşte bu, insanın kendi iç dünyasında yapacağı en önemli mücadelelerden biridir.

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM: LİBYA'DA BARIŞ ARAYIŞI VE SAVAŞIN SONUÇLARI

Aziz Müslüman kardeşlerim!

Ocak ayının üçüncü haftasında dünya gündeminin önemli konularından biri Libya'daki çatışmaların sona erdirilmesi için yapılan diplomatik girişimlerdi.

19 Ocak 2020 tarihinde Almanya'nın başkenti Berlin'de, Birleşmiş Milletler ve Almanya'nın öncülüğünde Libya konulu uluslararası konferans düzenlendi. Türkiye'nin de katıldığı toplantıda Libya'daki çatışmaların sona erdirilmesi, ateşkesin desteklenmesi ve silah ambargosuna uyulması gibi konular ele alındı.

Konferansın ortaya koyduğu hedefler, Libya'daki sorunun askerî yöntemlerle değil, siyasi süreç ve diplomatik girişimlerle çözülebilmesi yönündeki çabaların bir parçasıydı.

Biz burada bütün siyasi tarafların niyetleri hakkında kesin hükümler vermeyeceğiz. Fakat bir Müslüman olarak savaşın insan hayatında meydana getirdiği sonuçları düşünmek zorundayız.

Bir ülkede savaş başladığında yalnızca cephedeki askerler etkilenmez. Evlerinden ayrılmak zorunda kalan aileler, eğitiminden uzak kalan çocuklar, sağlık hizmetlerine ulaşamayan hastalar ve geçimini kaybeden insanlar da savaşın ağır yükünü taşırlar.

Bazen savaşın başladığı günlerde yapılan açıklamalar unutulur; fakat savaşın yaraları yıllarca devam eder. Bir çocuk babasını kaybedebilir. Bir aile evini terk etmek zorunda kalabilir. Bir şehirde hastaneler, okullar ve iş yerleri zarar görebilir.

İşte bu sebeple barışın değeri, yalnızca diplomatik toplantıların sonuçlarında değil, insanların günlük hayatlarında da aranmalıdır.

Rabbimiz Enfâl Suresi'nde şöyle buyurur:

وَإِنْ جَنَحُوا لِلسَّلْمِ فَاجْنَحْ لَهَا وَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ

Mealen: “Eğer onlar barışa yönelirlerse sen de ona yönel ve Allah'a tevekkül et.”

(Enfâl Suresi, 61. ayet)

Bu ayet, barış imkânı doğduğunda onu değerlendirme konusunda önemli bir ölçü sunmaktadır.

Barış, haksızlıkları görmezden gelmek değildir. Barış, insanların haklarını koruyarak düşmanlıkların sona erdirilmesi için gayret göstermektir.

Bir insanın hakkını korumadan yalnızca sessizlik sağlamak, kalıcı bir huzur oluşturmayabilir. Aynı şekilde, her anlaşmazlığı daha büyük bir çatışmaya dönüştürmek de insanların acılarını artırabilir.

Bu sebeple adaletle barış arasında bir bağ kurmalıyız. Hakların korunması, sivillerin güvenliği, sorumlulukların yerine getirilmesi ve toplumların geleceğe güvenle bakabilmesi, barış arayışının önemli unsurlarıdır.

Bir Müslüman, savaşın getirdiği yıkımı bir başarı gibi görmemelidir. İnsanların can güvenliğinin sağlanmasını, çocukların korunmasını ve toplumların huzura kavuşmasını istemelidir.

Allah'ım, Libya'da ve dünyanın diğer bölgelerinde çatışmalardan etkilenen insanlara yardım eyle. Savaşların sona ermesini, adaletin korunmasını ve insanların güven içinde yaşayabilmesini nasip eyle.

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM: TÜRKİYE'NİN SORUMLULUĞU VE DİPLOMASİNİN ÖNEMİ

Kardeşlerim!

Türkiye, coğrafi konumu ve tarihî ilişkileri nedeniyle Orta Doğu, Akdeniz ve İslam coğrafyasındaki gelişmelerden doğrudan etkilenmektedir. Libya'daki çatışmalar, Suriye'deki durum ve bölgesel güvenlik meseleleri de Türkiye'nin gündeminde önemli bir yer tutuyordu.

Türkiye'nin 19 Ocak'taki Berlin Konferansı'na katılması, Libya meselesinin uluslararası düzeyde ele alındığı diplomatik sürecin bir parçasıydı.

Böyle konuları değerlendirirken yalnızca duygularımızla hareket etmek yerine, alınan kararların amaçlarını, muhtemel sonuçlarını ve insanlar üzerindeki etkilerini dikkatle düşünmeliyiz.

Devletlerin güvenlik ve dış politika meseleleri karmaşık olabilir. Farklı ülkelerin farklı çıkarları ve beklentileri bulunabilir. Fakat hangi siyasi şartlar içinde olursak olalım, insan hayatının korunması ve adaletin gözetilmesi temel ahlaki sorumluluklar olarak kalır.

Rabbimiz Nisâ Suresi'nde şöyle buyurur:

إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُكُمْ أَنْ تُؤَدُّوا الْأَمَانَاتِ إِلَىٰ أَهْلِهَا وَإِذَا حَكَمْتُمْ بَيْنَ النَّاسِ أَنْ تَحْكُمُوا بِالْعَدْلِ

Mealen: “Allah size emanetleri ehline vermenizi ve insanlar arasında hükmettiğiniz zaman adaletle hükmetmenizi emreder.”

(Nisâ Suresi, 58. ayet)

Bu ayet, yönetim ve sorumluluk konularında büyük bir ölçüdür.

Yetki bir emanettir. Makam bir emanettir. İnsanların güveni bir emanettir. Bir toplumun geleceğini etkileyen kararlar almak da ağır bir sorumluluktur.

Bu nedenle bir yönetici, karar verirken yalnızca kendi konumunu düşünmemelidir. Bir kararın insanlara nasıl yansıyacağını, hangi hakları etkileyeceğini ve hangi sonuçları doğurabileceğini değerlendirmelidir.

Bu ilke, yalnızca devlet yöneticileri için geçerli değildir. Ailede, iş yerinde, bir dernekte, bir cemaatte veya bir internet forumunda sorumluluk taşıyan herkes, kendisine verilen yetkiyi bir emanet olarak görmelidir.

İnsanların bize güvenmesi, onların güvenini kendi çıkarımız için kullanma hakkı vermez. Bir topluluğun başında bulunmak, istediğimiz gibi davranabileceğimiz anlamına gelmez.

Mümin, yetkisini adalet için kullanmalıdır.

Türkiye'nin ve diğer ülkelerin attığı adımları değerlendirirken de aynı ahlaki ölçüyü korumalıyız. Ülkemizin huzurunu istemek, başka ülkelerde yaşayan masum insanların huzurunu önemsememek anlamına gelmez. Kendi milletimizin güvenliğini düşünürken başka milletlerin insanlığını da unutmamalıyız.

Çünkü adalet, yalnızca kendimize yakın olanları koruduğumuzda değil, bütün insanlara karşı sorumluluğumuzu hatırladığımızda anlam kazanır.

BEŞİNCİ BÖLÜM: İDLİB VE SAVAŞTAN ETKİLENEN MASUMLAR

Aziz kardeşlerim!

Suriye'deki savaşın özellikle İdlib bölgesinde yaşayan insanlar üzerindeki etkileri, Ocak 2020'nin üçüncü haftasında da önemli bir meseleydi. 12 Ocak'ta yürürlüğe giren ateşkes girişimlerine rağmen bölgedeki güvenlik durumu ve sivillerin korunması konusu yakından takip ediliyordu.

Savaşın ortasında yaşayan bir insanın hayatını düşünelim.

Gece evinde uyurken güvenliğinden emin olamayan bir anne, çocuklarını korumaya çalışan bir baba, eğitimine devam edemeyen bir öğrenci ve tedaviye ihtiyaç duyan bir hasta...

Bu insanların yaşadığı sıkıntıları yalnızca haber başlıkları olarak görürsek, insanlığın gerçek yüzünü gözden kaçırmış oluruz.

Her insanın güvenli bir hayat yaşama, ailesini koruma ve temel ihtiyaçlarına ulaşma arzusu vardır. Savaş bu imkânları ortadan kaldırdığında, insanların yaşadığı acılar uzun süre devam edebilir.

Rabbimiz Nahl Suresi'nde şöyle buyurur:

إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَالْإِحْسَانِ

Mealen: “Şüphesiz Allah adaleti ve iyilik yapmayı emreder.”

(Nahl Suresi, 90. ayetin ilgili bölümü)

Bu ayet, hayatımızın her alanında adaletli ve iyilik sahibi olmamız gerektiğini hatırlatır.

Bir mazluma yardım etmek için mutlaka büyük imkânlara sahip olmamız gerekmez. Bazen ihtiyaç sahibine destek olmak, bazen doğru bilgiyi yaymak, bazen de insanların yaşadığı acıları küçümsememek önemli bir davranıştır.

Bir insanın acısını siyasi tartışmalarda kullanmak yerine onun hayatının korunmasını istemeliyiz.

Bir yerde masumlar zarar gördüğünde, onların kimliğini veya hangi tarafta yaşadıklarını sormadan önce insan hayatının değerini düşünmeliyiz.

Müminin merhameti, yalnızca kendi çevresindeki insanlara mahsus olmamalıdır. Elbette yakınlarımıza karşı özel sorumluluklarımız vardır. Fakat başka insanların acılarını tamamen görmezden gelmek de doğru değildir.

Savaşın sona ermesini istemek, çocukların korunmasını dilemek ve ihtiyaç sahiplerine yardım etmek, güzel ahlakın hayata yansıyan örneklerindendir.

ALTINCI BÖLÜM: MÜSLÜMANLARIN KARDEŞLİĞİ VE AYRILIKLARIN ZARARI

Kardeşlerim!

İslam coğrafyasının meselelerinden biri de Müslümanların kendi aralarındaki anlaşmazlıklardır. Farklı siyasi görüşler, mezhepler, etnik kimlikler ve toplumsal beklentiler zaman zaman insanlar arasında mesafeler meydana getirebilir.

Farklı düşünmek, her zaman düşman olmak anlamına gelmez. İnsanlar bazı konularda anlaşamayabilirler. Önemli olan, bu anlaşmazlıkların adaleti ve kardeşliği ortadan kaldırmasına izin vermemektir.

Rabbimiz Hucurât Suresi'nde şöyle buyurur:

إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ فَأَصْلِحُوا بَيْنَ أَخَوَيْكُمْ

Mealen: “Müminler ancak kardeştirler. Öyleyse kardeşlerinizin arasını düzeltin.”

(Hucurât Suresi, 10. ayet)

Bu ayet, müminler arasındaki bağın korunması ve anlaşmazlıkların düzeltilmesi gerektiğini öğretir.

Kardeşlik, yanlışları hiç konuşmamak değildir. Kardeşlik, yanlışları düzeltmeye çalışırken insanın onurunu korumak, haksızlık yapmamak ve anlaşmazlığı düşmanlığa dönüştürmemektir.

Bir insanın düşüncesine katılmayabiliriz. Fakat sırf bizimle aynı düşüncede olmadığı için ona hakaret etmemeliyiz. Bir konuda farklı kanaat taşıyan insanları dinlemeli, delilleri değerlendirmeli ve gerektiğinde kendi düşüncemizi de gözden geçirmeliyiz.

Bazen insan, kendi grubunu savunmayı hakikati savunmakla karıştırabilir. Kendi grubunun hatalarını görmezden gelirken diğer insanların bütün davranışlarını yanlış kabul edebilir.

Bu yaklaşım, insanların birbirini anlamasını zorlaştırır.

Müslümanların birlik içinde olması, herkesin her meselede aynı düşünmesi demek değildir. Birlik, ortak değerleri korumak, adaleti gözetmek ve farklılıkları düşmanlık sebebi hâline getirmemekle güçlenir.

Peygamber Efendimiz (s.a.v.), Sahih-i Buhârî ve Sahih-i Müslim'de rivayet edilen bir hadisinde şöyle buyurur:

“Hiçbiriniz kendisi için istediğini kardeşi için de istemedikçe gerçek anlamda iman etmiş olmaz.”

Bu hadis, insanın kendi beklentilerini başkalarının haklarıyla birlikte düşünmesi gerektiğini hatırlatır.

Biz kendimize saygı gösterilmesini istiyorsak başkalarına da saygılı davranmalıyız. Hatalarımızın anlayışla düzeltilmesini istiyorsak başkalarının hatalarını da hikmetle ele almalıyız. Haksızlığa uğramak istemiyorsak başkalarına haksızlık etmemeliyiz.

Kardeşlik, önce kendi davranışlarımızla başlar.

YEDİNCİ BÖLÜM: DİLİMİZİN, SÖZLERİMİZİN VE HABERLERİMİZİN SORUMLULUĞU

Aziz kardeşlerim!

Dünya gündeminde yaşanan hadiseler, insanların konuşmalarını da etkiler. Savaşlar, siyasi anlaşmazlıklar ve toplumsal krizler sırasında öfke artabilir. İnsanlar duydukları her haberi paylaşmak ve kendi düşüncelerini başkalarına kabul ettirmek isteyebilirler.

Fakat Müslümanın dili, öfkesinin esiri olmamalıdır.

Rabbimiz Hucurât Suresi'nin 6. ayetinde haberlerin doğruluğunun araştırılmasını emreder. Bu ilke, özellikle insanları suçlayan veya toplumsal gerilimleri artırabilecek haberler karşısında önemlidir.

Bir haber duyduğumuzda hemen paylaşmak yerine kaynağını araştırmalıyız. Bir iddiayı kesin gerçek gibi sunmadan önce doğruluğunu değerlendirmeliyiz. Bir insanın sözünü aktarırken bağlamını bozmamalıyız.

Peygamber Efendimiz (s.a.v.), Sahih-i Buhârî ve Sahih-i Müslim'de rivayet edilen hadisinde şöyle buyurur:

“Kim Allah'a ve ahiret gününe iman ediyorsa ya hayır söylesin ya da sussun.”

Bu hadis, her konuda konuşmak zorunda olmadığımızı öğretir.

Bazen bilmediğimiz bir konuda susmak, yanlış bilgi yaymaktan daha hayırlıdır. Bazen öfkeliyken cevap vermeyi ertelemek, bir insanın gönlünü kırmaktan bizi korur. Bazen de doğru bildiğimizi uygun bir dille söylemek, bir anlaşmazlığın büyümesini önleyebilir.

Ancak susmak, haksızlık karşısında bütün sorumluluklarımızı terk etmek anlamına gelmez. Bir yanlışın düzeltilmesi gerekiyorsa, bunu doğru ve uygun bir yöntemle yapmaya çalışmalıyız.

Önemli olan, dilimizi hakaretin ve düşmanlığın aracı hâline getirmemektir.

Bir insanı eleştirebiliriz; fakat eleştirimizin amacı onu aşağılamak değil, yanlışını açıklamak olmalıdır. Bir davranışa karşı çıkabiliriz; fakat bunu yaparken gerçeği çarpıtmamalıyız.

İnsanların birbirine güven duyması, toplumların huzuru açısından önemlidir. Bu güveni korumak için sözlerimize dikkat etmeliyiz.

SEKİZİNCİ BÖLÜM: NEFS MUHASEBESİ VE KENDİMİZİ DÜZELTMEK

Kardeşlerim!

Dünyadaki olayları değerlendirmek önemlidir. Fakat insan başkalarının yanlışlarını konuşurken kendi nefsini unutursa, önemli bir sorumluluğunu ihmal etmiş olur.

Bir insan, dünyadaki bütün haksızlıklardan şikâyet edebilir. Ancak kendi hayatında adaletsiz davranıyorsa önce kendisini düzeltmeye çalışmalıdır.

Bir insan başkalarının kibirli olduğunu söyleyebilir. Fakat kendisi eleştiriye tahammül edemiyorsa nefsini gözden geçirmelidir.

Bir insan barışın öneminden söz edebilir. Fakat ailesinde sürekli kavga çıkarıyorsa kendi davranışlarını değerlendirmelidir.

İşte nefs muhasebesi, insanın kendisine karşı dürüst olmasıdır.

Rabbimiz Haşr Suresi'nde şöyle buyurur:

وَلْتَنْظُرْ نَفْسٌ مَا قَدَّمَتْ لِغَدٍ

Mealen: “Herkes yarın için ne hazırladığına baksın.”

(Haşr Suresi, 18. ayetin ilgili bölümü)

Bu ayet, ahiret hazırlığımızı düşünmemizi ister.

Biz her gün dünya gündemini takip ediyoruz. Peki, her gün kendi davranışlarımızı da değerlendiriyor muyuz?

Başkalarının hatalarını görüyoruz. Peki, kendi hatalarımızı kabul edebiliyor muyuz?

İnsanların adaletli olmasını istiyoruz. Peki, kendi menfaatimiz söz konusu olduğunda adaletten ayrılıyor muyuz?

İnsanların bize karşı merhametli olmasını bekliyoruz. Peki, biz ihtiyaç sahibi birini gördüğümüzde nasıl davranıyoruz?

Bir yanlış yaptığımızda özür dileyebiliyor muyuz? Bize emanet edilen sorumlulukları yerine getiriyor muyuz? İnsanların güvenini koruyabiliyor muyuz?

İşte bu sorular, nefs terbiyesinin önemli bir parçasıdır.

Tasavvuf yolunda insanın ilerlemesi, yalnızca dilinde zikir bulunmasıyla veya güzel sözler söylemesiyle ölçülmez. Zikir ve ibadet, insanın ahlakını güzelleştirmesine, nefsini terbiye etmesine ve davranışlarını düzeltmesine de vesile olmalıdır.

İnsan ibadet ederken kibirleniyorsa, başkalarını küçümsüyorsa veya kendi hatalarını görmezden geliyorsa nefsini yeniden hesaba çekmelidir.

Çünkü kulluğun güzelliği, insanın Allah'a karşı sorumluluğunu bilmesi ve bu bilinci insanlarla ilişkilerine yansıtmasıyla da ortaya çıkar.

Kardeşlerim, dünyadaki bütün sorunları tek başımıza çözemeyebiliriz. Fakat kendi davranışlarımızı düzeltmek için gayret gösterebiliriz.

Bir gönlü kırdıysak gönlünü alabiliriz. Bir haksızlık yaptıysak telafi etmeye çalışabiliriz. Bir ihtiyaç sahibine yardım edebiliriz. Bir anlaşmazlıkta iki tarafı da dinleyebiliriz. Bir yanlış bilgi yaydıysak doğrusunu açıklayabiliriz.

Bazen küçük görünen bir iyilik, bir insanın hayatında büyük bir anlam taşıyabilir.

DOKUZUNCU BÖLÜM: DUA, TEVEKKÜL VE GÜZEL AMEL

Aziz Müslüman kardeşlerim!

Dünyanın hâlini gördüğümüzde endişelenebiliriz. Savaş haberleri, siyasi gerilimler ve toplumların yaşadığı sıkıntılar, geleceğe ilişkin kaygılarımızı artırabilir.

Fakat mümin, Allah'ın rahmetinden ümidini kesmez. Dua eder, doğru olanı yapmaya çalışır ve kendisine verilen imkânları hayır için kullanır.

Rabbimiz Zümer Suresi'nin 53. ayetinde kullarına Allah'ın rahmetinden ümit kesmemelerini bildirir. Bu ayet, insanın hatalarından dönmesi ve Allah'ın bağışlayıcılığına yönelmesi bakımından büyük bir umut taşır.

Tevekkül, hiçbir şey yapmadan sonucu beklemek değildir. Tevekkül, sorumluluğunu yerine getirdikten sonra Allah'a güvenmektir.

Barış istiyorsak kendi çevremizde barışın dilini kullanmalıyız. Adalet istiyorsak kendi davranışlarımızda adaleti korumalıyız. Merhamet istiyorsak elimizden geldiğince insanlara yardım etmeliyiz.

Dua ederken yalnızca kendimiz için değil, ailemiz, komşularımız, ülkemiz ve bütün insanlık için de hayır istemeliyiz.

Allah'tan bizlere hikmet, sabır, adalet ve merhamet vermesini dilemeliyiz. İnsanların arasındaki düşmanlıkların sona ermesini, masumların korunmasını ve ihtiyaç sahiplerinin yardım görmesini istemeliyiz.

Ancak dua ederken kendi sorumluluklarımızı da unutmamalıyız.

Bir yoksula yardım etmek için yalnızca dua etmekle yetinmeyip imkânımız varsa yardım etmeliyiz. Bir anlaşmazlığın sona ermesini istiyorsak kendi sözlerimizle yeni bir anlaşmazlık meydana getirmemeliyiz. İnsanların doğru bilgiye ulaşmasını istiyorsak yanlış haberleri yaymamalıyız.

İşte güzel amel, inancımızın günlük hayatımızda davranışlara dönüşmesidir.

SONUÇ: DÜNYANIN GÜNDEMİNDEN ALINACAK İBRETLER

Aziz kardeşlerim!

2020 yılının Ocak ayının üçüncü haftasında yaşanan hadiseler, bizlere önemli dersler vermektedir.

İran'da yolcu uçağının düşürülmesiyle ilgili gerçeğin açıklanması, insan hayatının korunması ve sorumluluğun kabul edilmesi meselesini gündeme getirmiştir.

Libya'daki çatışmaların sona erdirilmesi için Berlin'de düzenlenen konferans, diplomatik girişimlerin ve barış arayışlarının önemini göstermiştir.

Suriye'nin İdlib bölgesindeki gelişmeler ise savaşlardan etkilenen sivillerin korunması ve insanların güvenli bir hayat yaşayabilmesi meselesini yeniden hatırlatmıştır.

Biz bütün bu hadiselerden şu dersleri çıkarmalıyız:

Gerçeği gizlemek yerine doğruyu söylemeliyiz.

Gücü bir üstünlük aracı değil, sorumluluk olarak görmeliyiz.

Bir topluluğa duyduğumuz öfkenin bizi adaletsizliğe sürüklemesine izin vermemeliyiz.

Savaşların ve anlaşmazlıkların ortasında masum insanların hayatını unutmamalıyız.

Barış imkânlarını değerlendirmeli, adaletin korunmasına ve insanların huzur içinde yaşamasına katkıda bulunmalıyız.

Kendi hatalarımızı da görebilmeli ve nefsimizi hesaba çekmeliyiz.

Kardeşlerim, dünya gündemi her gün değişecektir. Bugün konuştuğumuz olayların yerini yarın başka olaylar alacaktır. Fakat bizim ahlaki sorumluluğumuz değişmeyecektir.

Allah'ın huzurunda adaletli olmak, doğru sözlü davranmak, emaneti korumak ve insanlara merhamet göstermek her zaman önemini koruyacaktır.

Öyleyse dünyadaki hadiseleri takip ederken kendi nefsimizi unutmayalım. Başkalarının hatalarını değerlendirirken kendi hatalarımızı da düzeltelim. Adaleti yalnızca başkalarından beklemeyelim; kendi davranışlarımızda da uygulayalım.

Allah bizleri hakikati arayan, adaleti koruyan, merhameti yaşatan ve kendi nefsini hesaba çekebilen kullarından eylesin.

DUA VE HİTAM

Allah'ım! Sen kalplerimizin içini bilensin. Bizlere doğruyu tanımayı, doğruya uymayı ve hatalarımızı düzeltebilmeyi nasip eyle.

Allah'ım! Bizleri hakikati gizleyenlerden değil, gerçeği dürüstlükle söyleyenlerden eyle. Bize verilen emanetleri korumayı, sorumluluklarımızı yerine getirmeyi ve insanlar arasında adaletle davranmayı nasip eyle.

Allah'ım! Ülkemizi, milletimizi ve bütün insanlığı savaşlardan, zulümden, fitneden ve düşmanlıktan muhafaza eyle.

Allah'ım! Libya'da, Suriye'de ve dünyanın diğer bölgelerinde çatışmalardan etkilenen insanlara yardım eyle. Masumları koru, yaralılara şifa ver, yakınlarını kaybedenlere sabır ihsan eyle. İnsanların güven içinde yaşayabileceği adaletli ve kalıcı barışlar nasip eyle.

Allah'ım! Müslümanların arasındaki düşmanlıkları gider. Bizlere birbirimizi anlamayı, farklılıklarımızı adalet içinde değerlendirmeyi ve kardeşliğimizi korumayı nasip eyle.

Allah'ım! Nefsimizi kibirden, kin ve nefretten, hasetten ve haksızlıktan arındır. Bizlere öfkelendiğimizde adaleti korumayı, hata yaptığımızda özür dilemeyi ve başkalarının hakkını gözetmeyi nasip eyle.

Allah'ım! Bizleri yalnızca güzel söz söyleyenlerden değil, güzel sözlerini güzel davranışlarla doğrulayanlardan eyle. İbadetlerimizi ahlakımızın güzelleşmesine vesile kıl.

Allah'ım! Dünyada hayır, ahirette hayır ver ve bizi cehennem azabından koru.

Âmin, yâ Rabbel âlemîn.

Velhamdülillahi Rabbil âlemîn.

Ve âhiru da'vânâ enil hamdülillahi Rabbil âlemîn.

2020 YILININ OCAK AYININ ÜÇÜNCÜ HAFTASINDA DÜNYA, TÜRKİYE VE İSLAM COĞRAFYASI:

Kar©glan Raşit Tunca]]> ADALET, EMANET, BARIŞ VE NEFS MUHASEBESİ


Bismillahirrahmanirrahim.

Elhamdülillahi Rabbil âlemîn. Vessalâtü vesselâmü alâ Resûlinâ Muhammedin ve alâ âlihî ve sahbihî ecmaîn.

Aziz Müslüman kardeşlerim!

2020 yılının Ocak ayının üçüncü haftasına girmiş bulunuyoruz. Dünya gündeminde yine savaşlar, siyasi anlaşmazlıklar, toplumların yaşadığı sıkıntılar ve insanlığın geleceğine dair endişeler bulunmaktadır. Türkiye'nin çevresindeki gelişmeler de ülkemizi ve İslam coğrafyasını yakından ilgilendirmektedir.

13–19 Ocak 2020 tarihleri arasında İran'da, Ukrayna yolcu uçağının düşürülmesiyle ilgili gerçeğin açıklanmasının ardından protestolar devam etmiş; Libya'daki çatışmaların sona erdirilmesi için uluslararası diplomatik girişimler yoğunlaşmış ve 19 Ocak'ta Berlin'de Libya konulu uluslararası konferans düzenlenmiştir. Türkiye de bu konferansa katılan ülkeler arasında yer almıştır. Aynı dönemde Suriye'nin İdlib bölgesindeki ateşkes girişimleri ve sivillerin güvenliği önemini korumuştur.

Bu gelişmelerin her biri, bizlere farklı yönlerden ibret vermektedir. Bir tarafta insan hayatının korunması ve gerçeğin açıklanması meselesi, diğer tarafta savaşların sona erdirilmesi ve toplumların huzura kavuşması arayışı vardır.

Fakat kardeşlerim, bizim bugün burada yapacağımız şey yalnızca dünya haberlerini anlatmak değildir. Biz bu hadiseleri Kur'an-ı Kerim'in ahlak ölçüleriyle değerlendirecek, Peygamber Efendimizin (sallallahu aleyhi ve sellem) öğrettiği hakikatleri hatırlayacak ve bunların kendi hayatımıza nasıl uygulanabileceğini düşüneceğiz.

Çünkü insan, dünyada yaşanan olaylardan ibret almadığı zaman aynı hataları kendi hayatında da tekrar edebilir. Başkalarının yanlışlarını görüp kendi yanlışlarını görmezden gelebilir. Adaletten söz ederken kendi menfaatini öne çıkarabilir. Barış isterken kendi sözleriyle düşmanlığı büyütebilir.

İşte bu sebeple bugün üzerinde duracağımız temel mesele şudur: **Dünyada barış ve adalet istiyorsak, önce kendi kalbimizde ve davranışlarımızda adaletin ve merhametin yerleşmesine gayret etmeliyiz.**

BİRİNCİ BÖLÜM: İRAN'DA YAŞANAN HADİSELER VE GERÇEĞİ SÖYLEMENİN SORUMLULUĞU

Aziz kardeşlerim!

Bir önceki haftada Tahran'dan havalanan Ukrayna yolcu uçağının düşmesi ve uçakta bulunan 176 insanın hayatını kaybetmesi, dünya kamuoyunda büyük bir üzüntü meydana getirmişti.

İran yönetimi 11 Ocak'ta yaptığı açıklamayla uçağın kendi silahlı kuvvetleri tarafından yanlışlıkla vurulduğunu kabul etmişti. Bu açıklamanın ardından 13–19 Ocak haftasında da ülkede protestolar devam etmiş, insanların doğru bilgiye ulaşma, sorumluların hesap vermesi ve yaşanan facianın aydınlatılması yönündeki talepleri gündemde kalmıştı.

Bu hadiseyi değerlendirirken yalnızca siyasi tartışmalara odaklanırsak, meselenin en önemli tarafını gözden kaçırabiliriz. O uçakta 176 insan vardı. Her birinin bir ailesi, bir hayat hikâyesi, hayalleri ve kendisini bekleyen yakınları bulunuyordu.

Bir hata, bir ihmal veya yanlış bir değerlendirme, insan hayatını geri dönüşü olmayan biçimde etkileyebilir. Bu sebeple insan hayatıyla ilgili sorumluluklar hafife alınmamalıdır.

Rabbimiz Kur'an-ı Kerim'de şöyle buyurur:

وَلَا تَكْتُمُوا الْحَقَّ وَأَنْتُمْ تَعْلَمُونَ

Mealen: “Bile bile gerçeği gizlemeyin.”

(Bakara Suresi, 42. ayetin ilgili bölümü)

Kardeşlerim, bu ayetin bize hatırlattığı önemli bir ahlak ilkesi vardır: İnsan, gerçeği bildiği hâlde onu kendi menfaati uğruna gizlememelidir.

Bir insan yanlış yaptığında, hatasını örtmek yerine doğruyu söyleyebilmelidir. Bir kurumda hata meydana geldiğinde, gerçeğin ortaya çıkmasına yardımcı olunmalıdır. İnsan hayatını etkileyen bir olay yaşandığında, sorumluluklar adaletle araştırılmalı ve gereken tedbirler alınmalıdır.

Bu ilke yalnızca devletler ve yöneticiler için geçerli değildir. Hepimiz kendi hayatımızda bu sorumluluğu taşırız.

Bir baba çocuğuna karşı hata yaptığında bunu kabul edebilmelidir. Bir öğretmen yanlış bilgi verdiğinde doğrusunu açıklamalıdır. Bir yönetici yanlış karar aldığında sorumluluğunu üstlenmelidir. Bir insan başka birinin hakkını yediğinde, hatasını telafi etmeye çalışmalıdır.

Çünkü insanın şerefi, hiçbir zaman hata yapmamasında değil; hata yaptığında doğruya dönebilmesinde de ortaya çıkar.

Nefsimiz bazen bizi şöyle kandırır: “Hatanı kabul edersen küçülürsün. Özür dilersen insanlar seni zayıf görür. Gerçeği söylersen itibarını kaybedersin.”

Hâlbuki hakikati gizlemek, insanın iç dünyasını daha da ağırlaştırır. Bir yanlışın üzerine yeni yanlışlar eklendiğinde, insan hem kendi vicdanından uzaklaşır hem de başkalarının güvenini kaybedebilir.

Mümin, nefsinin itibarını korumak için hakikati feda etmemelidir.

İKİNCİ BÖLÜM: ADALETİN ÖLÇÜSÜ, KENDİ TARAFIMIZIN DA YANLIŞINI GÖREBİLMEKTİR

Kardeşlerim!

Dünyadaki siyasi ve toplumsal hadiseler karşısında insanlar çoğu zaman kendi taraflarını savunmaya yönelirler. Bir ülkeyi, bir topluluğu veya bir düşünceyi benimsediklerinde, o tarafın yanlışlarını görmekte zorlanabilirler.

Bazen bir insan kendi tarafının yaptığı yanlışı küçük gösterir, karşı tarafın yaptığı yanlışı ise büyütür. Aynı davranış, kendi yakını tarafından yapıldığında mazur görülür; başka biri yaptığında ise kabul edilemez sayılır.

İşte adaletin kaybolmaya başladığı yerlerden biri burasıdır.

Rabbimiz Mâide Suresi'nde şöyle buyurur:

اعْدِلُوا هُوَ أَقْرَبُ لِلتَّقْوَىٰ

Mealen: “Adaletli olun; bu, takvaya daha uygundur.”

(Mâide Suresi, 8. ayetin ilgili bölümü)

Bu kısa fakat büyük anlam taşıyan ilke, bütün hayatımızda yol göstericidir.

Adalet, yalnızca sevmediğimiz insanın yanlışını söylemek değildir. Adalet, sevdiğimiz insanın yanlışını da doğru biçimde değerlendirebilmektir.

Adalet, yalnızca başkasının haksızlığa uğramasına karşı çıkmak değildir. Kendimiz haksızlık yaptığımızda da bunu kabul edebilmektir.

Bir devletin kararını değerlendirirken de aynı ölçüyü kullanmalıyız. Bir ülkenin yaptığı her şeyi doğru kabul etmek de yanlıştır, yaptığı her şeyi peşinen yanlış saymak da. Her hadiseyi kendi şartları içinde, güvenilir bilgiler ve adalet ölçüsüyle değerlendirmek gerekir.

Kardeşlerim, müminin tarafı önce hakikattir. Müminin sorumluluğu, kendi düşüncesini her şartta üstün çıkarmak değil, doğru olanı aramaktır.

Kendi kanaatimizle gerçek arasında bir fark ortaya çıktığında, kanaatimizi gözden geçirebilmeliyiz. Bir insanın bize yakın olması, onun her zaman haklı olduğunu göstermez. Bir insanla anlaşamıyor olmamız da onun söylediği her sözün yanlış olduğunu göstermez.

Nefsimizi terbiye etmek istiyorsak, hakikatin yalnızca bizim hoşumuza giden kısmını kabul etmekten vazgeçmeliyiz.

İşte bu, insanın kendi iç dünyasında yapacağı en önemli mücadelelerden biridir.

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM: LİBYA'DA BARIŞ ARAYIŞI VE SAVAŞIN SONUÇLARI

Aziz Müslüman kardeşlerim!

Ocak ayının üçüncü haftasında dünya gündeminin önemli konularından biri Libya'daki çatışmaların sona erdirilmesi için yapılan diplomatik girişimlerdi.

19 Ocak 2020 tarihinde Almanya'nın başkenti Berlin'de, Birleşmiş Milletler ve Almanya'nın öncülüğünde Libya konulu uluslararası konferans düzenlendi. Türkiye'nin de katıldığı toplantıda Libya'daki çatışmaların sona erdirilmesi, ateşkesin desteklenmesi ve silah ambargosuna uyulması gibi konular ele alındı.

Konferansın ortaya koyduğu hedefler, Libya'daki sorunun askerî yöntemlerle değil, siyasi süreç ve diplomatik girişimlerle çözülebilmesi yönündeki çabaların bir parçasıydı.

Biz burada bütün siyasi tarafların niyetleri hakkında kesin hükümler vermeyeceğiz. Fakat bir Müslüman olarak savaşın insan hayatında meydana getirdiği sonuçları düşünmek zorundayız.

Bir ülkede savaş başladığında yalnızca cephedeki askerler etkilenmez. Evlerinden ayrılmak zorunda kalan aileler, eğitiminden uzak kalan çocuklar, sağlık hizmetlerine ulaşamayan hastalar ve geçimini kaybeden insanlar da savaşın ağır yükünü taşırlar.

Bazen savaşın başladığı günlerde yapılan açıklamalar unutulur; fakat savaşın yaraları yıllarca devam eder. Bir çocuk babasını kaybedebilir. Bir aile evini terk etmek zorunda kalabilir. Bir şehirde hastaneler, okullar ve iş yerleri zarar görebilir.

İşte bu sebeple barışın değeri, yalnızca diplomatik toplantıların sonuçlarında değil, insanların günlük hayatlarında da aranmalıdır.

Rabbimiz Enfâl Suresi'nde şöyle buyurur:

وَإِنْ جَنَحُوا لِلسَّلْمِ فَاجْنَحْ لَهَا وَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ

Mealen: “Eğer onlar barışa yönelirlerse sen de ona yönel ve Allah'a tevekkül et.”

(Enfâl Suresi, 61. ayet)

Bu ayet, barış imkânı doğduğunda onu değerlendirme konusunda önemli bir ölçü sunmaktadır.

Barış, haksızlıkları görmezden gelmek değildir. Barış, insanların haklarını koruyarak düşmanlıkların sona erdirilmesi için gayret göstermektir.

Bir insanın hakkını korumadan yalnızca sessizlik sağlamak, kalıcı bir huzur oluşturmayabilir. Aynı şekilde, her anlaşmazlığı daha büyük bir çatışmaya dönüştürmek de insanların acılarını artırabilir.

Bu sebeple adaletle barış arasında bir bağ kurmalıyız. Hakların korunması, sivillerin güvenliği, sorumlulukların yerine getirilmesi ve toplumların geleceğe güvenle bakabilmesi, barış arayışının önemli unsurlarıdır.

Bir Müslüman, savaşın getirdiği yıkımı bir başarı gibi görmemelidir. İnsanların can güvenliğinin sağlanmasını, çocukların korunmasını ve toplumların huzura kavuşmasını istemelidir.

Allah'ım, Libya'da ve dünyanın diğer bölgelerinde çatışmalardan etkilenen insanlara yardım eyle. Savaşların sona ermesini, adaletin korunmasını ve insanların güven içinde yaşayabilmesini nasip eyle.

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM: TÜRKİYE'NİN SORUMLULUĞU VE DİPLOMASİNİN ÖNEMİ

Kardeşlerim!

Türkiye, coğrafi konumu ve tarihî ilişkileri nedeniyle Orta Doğu, Akdeniz ve İslam coğrafyasındaki gelişmelerden doğrudan etkilenmektedir. Libya'daki çatışmalar, Suriye'deki durum ve bölgesel güvenlik meseleleri de Türkiye'nin gündeminde önemli bir yer tutuyordu.

Türkiye'nin 19 Ocak'taki Berlin Konferansı'na katılması, Libya meselesinin uluslararası düzeyde ele alındığı diplomatik sürecin bir parçasıydı.

Böyle konuları değerlendirirken yalnızca duygularımızla hareket etmek yerine, alınan kararların amaçlarını, muhtemel sonuçlarını ve insanlar üzerindeki etkilerini dikkatle düşünmeliyiz.

Devletlerin güvenlik ve dış politika meseleleri karmaşık olabilir. Farklı ülkelerin farklı çıkarları ve beklentileri bulunabilir. Fakat hangi siyasi şartlar içinde olursak olalım, insan hayatının korunması ve adaletin gözetilmesi temel ahlaki sorumluluklar olarak kalır.

Rabbimiz Nisâ Suresi'nde şöyle buyurur:

إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُكُمْ أَنْ تُؤَدُّوا الْأَمَانَاتِ إِلَىٰ أَهْلِهَا وَإِذَا حَكَمْتُمْ بَيْنَ النَّاسِ أَنْ تَحْكُمُوا بِالْعَدْلِ

Mealen: “Allah size emanetleri ehline vermenizi ve insanlar arasında hükmettiğiniz zaman adaletle hükmetmenizi emreder.”

(Nisâ Suresi, 58. ayet)

Bu ayet, yönetim ve sorumluluk konularında büyük bir ölçüdür.

Yetki bir emanettir. Makam bir emanettir. İnsanların güveni bir emanettir. Bir toplumun geleceğini etkileyen kararlar almak da ağır bir sorumluluktur.

Bu nedenle bir yönetici, karar verirken yalnızca kendi konumunu düşünmemelidir. Bir kararın insanlara nasıl yansıyacağını, hangi hakları etkileyeceğini ve hangi sonuçları doğurabileceğini değerlendirmelidir.

Bu ilke, yalnızca devlet yöneticileri için geçerli değildir. Ailede, iş yerinde, bir dernekte, bir cemaatte veya bir internet forumunda sorumluluk taşıyan herkes, kendisine verilen yetkiyi bir emanet olarak görmelidir.

İnsanların bize güvenmesi, onların güvenini kendi çıkarımız için kullanma hakkı vermez. Bir topluluğun başında bulunmak, istediğimiz gibi davranabileceğimiz anlamına gelmez.

Mümin, yetkisini adalet için kullanmalıdır.

Türkiye'nin ve diğer ülkelerin attığı adımları değerlendirirken de aynı ahlaki ölçüyü korumalıyız. Ülkemizin huzurunu istemek, başka ülkelerde yaşayan masum insanların huzurunu önemsememek anlamına gelmez. Kendi milletimizin güvenliğini düşünürken başka milletlerin insanlığını da unutmamalıyız.

Çünkü adalet, yalnızca kendimize yakın olanları koruduğumuzda değil, bütün insanlara karşı sorumluluğumuzu hatırladığımızda anlam kazanır.

BEŞİNCİ BÖLÜM: İDLİB VE SAVAŞTAN ETKİLENEN MASUMLAR

Aziz kardeşlerim!

Suriye'deki savaşın özellikle İdlib bölgesinde yaşayan insanlar üzerindeki etkileri, Ocak 2020'nin üçüncü haftasında da önemli bir meseleydi. 12 Ocak'ta yürürlüğe giren ateşkes girişimlerine rağmen bölgedeki güvenlik durumu ve sivillerin korunması konusu yakından takip ediliyordu.

Savaşın ortasında yaşayan bir insanın hayatını düşünelim.

Gece evinde uyurken güvenliğinden emin olamayan bir anne, çocuklarını korumaya çalışan bir baba, eğitimine devam edemeyen bir öğrenci ve tedaviye ihtiyaç duyan bir hasta...

Bu insanların yaşadığı sıkıntıları yalnızca haber başlıkları olarak görürsek, insanlığın gerçek yüzünü gözden kaçırmış oluruz.

Her insanın güvenli bir hayat yaşama, ailesini koruma ve temel ihtiyaçlarına ulaşma arzusu vardır. Savaş bu imkânları ortadan kaldırdığında, insanların yaşadığı acılar uzun süre devam edebilir.

Rabbimiz Nahl Suresi'nde şöyle buyurur:

إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَالْإِحْسَانِ

Mealen: “Şüphesiz Allah adaleti ve iyilik yapmayı emreder.”

(Nahl Suresi, 90. ayetin ilgili bölümü)

Bu ayet, hayatımızın her alanında adaletli ve iyilik sahibi olmamız gerektiğini hatırlatır.

Bir mazluma yardım etmek için mutlaka büyük imkânlara sahip olmamız gerekmez. Bazen ihtiyaç sahibine destek olmak, bazen doğru bilgiyi yaymak, bazen de insanların yaşadığı acıları küçümsememek önemli bir davranıştır.

Bir insanın acısını siyasi tartışmalarda kullanmak yerine onun hayatının korunmasını istemeliyiz.

Bir yerde masumlar zarar gördüğünde, onların kimliğini veya hangi tarafta yaşadıklarını sormadan önce insan hayatının değerini düşünmeliyiz.

Müminin merhameti, yalnızca kendi çevresindeki insanlara mahsus olmamalıdır. Elbette yakınlarımıza karşı özel sorumluluklarımız vardır. Fakat başka insanların acılarını tamamen görmezden gelmek de doğru değildir.

Savaşın sona ermesini istemek, çocukların korunmasını dilemek ve ihtiyaç sahiplerine yardım etmek, güzel ahlakın hayata yansıyan örneklerindendir.

ALTINCI BÖLÜM: MÜSLÜMANLARIN KARDEŞLİĞİ VE AYRILIKLARIN ZARARI

Kardeşlerim!

İslam coğrafyasının meselelerinden biri de Müslümanların kendi aralarındaki anlaşmazlıklardır. Farklı siyasi görüşler, mezhepler, etnik kimlikler ve toplumsal beklentiler zaman zaman insanlar arasında mesafeler meydana getirebilir.

Farklı düşünmek, her zaman düşman olmak anlamına gelmez. İnsanlar bazı konularda anlaşamayabilirler. Önemli olan, bu anlaşmazlıkların adaleti ve kardeşliği ortadan kaldırmasına izin vermemektir.

Rabbimiz Hucurât Suresi'nde şöyle buyurur:

إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ فَأَصْلِحُوا بَيْنَ أَخَوَيْكُمْ

Mealen: “Müminler ancak kardeştirler. Öyleyse kardeşlerinizin arasını düzeltin.”

(Hucurât Suresi, 10. ayet)

Bu ayet, müminler arasındaki bağın korunması ve anlaşmazlıkların düzeltilmesi gerektiğini öğretir.

Kardeşlik, yanlışları hiç konuşmamak değildir. Kardeşlik, yanlışları düzeltmeye çalışırken insanın onurunu korumak, haksızlık yapmamak ve anlaşmazlığı düşmanlığa dönüştürmemektir.

Bir insanın düşüncesine katılmayabiliriz. Fakat sırf bizimle aynı düşüncede olmadığı için ona hakaret etmemeliyiz. Bir konuda farklı kanaat taşıyan insanları dinlemeli, delilleri değerlendirmeli ve gerektiğinde kendi düşüncemizi de gözden geçirmeliyiz.

Bazen insan, kendi grubunu savunmayı hakikati savunmakla karıştırabilir. Kendi grubunun hatalarını görmezden gelirken diğer insanların bütün davranışlarını yanlış kabul edebilir.

Bu yaklaşım, insanların birbirini anlamasını zorlaştırır.

Müslümanların birlik içinde olması, herkesin her meselede aynı düşünmesi demek değildir. Birlik, ortak değerleri korumak, adaleti gözetmek ve farklılıkları düşmanlık sebebi hâline getirmemekle güçlenir.

Peygamber Efendimiz (s.a.v.), Sahih-i Buhârî ve Sahih-i Müslim'de rivayet edilen bir hadisinde şöyle buyurur:

“Hiçbiriniz kendisi için istediğini kardeşi için de istemedikçe gerçek anlamda iman etmiş olmaz.”

Bu hadis, insanın kendi beklentilerini başkalarının haklarıyla birlikte düşünmesi gerektiğini hatırlatır.

Biz kendimize saygı gösterilmesini istiyorsak başkalarına da saygılı davranmalıyız. Hatalarımızın anlayışla düzeltilmesini istiyorsak başkalarının hatalarını da hikmetle ele almalıyız. Haksızlığa uğramak istemiyorsak başkalarına haksızlık etmemeliyiz.

Kardeşlik, önce kendi davranışlarımızla başlar.

YEDİNCİ BÖLÜM: DİLİMİZİN, SÖZLERİMİZİN VE HABERLERİMİZİN SORUMLULUĞU

Aziz kardeşlerim!

Dünya gündeminde yaşanan hadiseler, insanların konuşmalarını da etkiler. Savaşlar, siyasi anlaşmazlıklar ve toplumsal krizler sırasında öfke artabilir. İnsanlar duydukları her haberi paylaşmak ve kendi düşüncelerini başkalarına kabul ettirmek isteyebilirler.

Fakat Müslümanın dili, öfkesinin esiri olmamalıdır.

Rabbimiz Hucurât Suresi'nin 6. ayetinde haberlerin doğruluğunun araştırılmasını emreder. Bu ilke, özellikle insanları suçlayan veya toplumsal gerilimleri artırabilecek haberler karşısında önemlidir.

Bir haber duyduğumuzda hemen paylaşmak yerine kaynağını araştırmalıyız. Bir iddiayı kesin gerçek gibi sunmadan önce doğruluğunu değerlendirmeliyiz. Bir insanın sözünü aktarırken bağlamını bozmamalıyız.

Peygamber Efendimiz (s.a.v.), Sahih-i Buhârî ve Sahih-i Müslim'de rivayet edilen hadisinde şöyle buyurur:

“Kim Allah'a ve ahiret gününe iman ediyorsa ya hayır söylesin ya da sussun.”

Bu hadis, her konuda konuşmak zorunda olmadığımızı öğretir.

Bazen bilmediğimiz bir konuda susmak, yanlış bilgi yaymaktan daha hayırlıdır. Bazen öfkeliyken cevap vermeyi ertelemek, bir insanın gönlünü kırmaktan bizi korur. Bazen de doğru bildiğimizi uygun bir dille söylemek, bir anlaşmazlığın büyümesini önleyebilir.

Ancak susmak, haksızlık karşısında bütün sorumluluklarımızı terk etmek anlamına gelmez. Bir yanlışın düzeltilmesi gerekiyorsa, bunu doğru ve uygun bir yöntemle yapmaya çalışmalıyız.

Önemli olan, dilimizi hakaretin ve düşmanlığın aracı hâline getirmemektir.

Bir insanı eleştirebiliriz; fakat eleştirimizin amacı onu aşağılamak değil, yanlışını açıklamak olmalıdır. Bir davranışa karşı çıkabiliriz; fakat bunu yaparken gerçeği çarpıtmamalıyız.

İnsanların birbirine güven duyması, toplumların huzuru açısından önemlidir. Bu güveni korumak için sözlerimize dikkat etmeliyiz.

SEKİZİNCİ BÖLÜM: NEFS MUHASEBESİ VE KENDİMİZİ DÜZELTMEK

Kardeşlerim!

Dünyadaki olayları değerlendirmek önemlidir. Fakat insan başkalarının yanlışlarını konuşurken kendi nefsini unutursa, önemli bir sorumluluğunu ihmal etmiş olur.

Bir insan, dünyadaki bütün haksızlıklardan şikâyet edebilir. Ancak kendi hayatında adaletsiz davranıyorsa önce kendisini düzeltmeye çalışmalıdır.

Bir insan başkalarının kibirli olduğunu söyleyebilir. Fakat kendisi eleştiriye tahammül edemiyorsa nefsini gözden geçirmelidir.

Bir insan barışın öneminden söz edebilir. Fakat ailesinde sürekli kavga çıkarıyorsa kendi davranışlarını değerlendirmelidir.

İşte nefs muhasebesi, insanın kendisine karşı dürüst olmasıdır.

Rabbimiz Haşr Suresi'nde şöyle buyurur:

وَلْتَنْظُرْ نَفْسٌ مَا قَدَّمَتْ لِغَدٍ

Mealen: “Herkes yarın için ne hazırladığına baksın.”

(Haşr Suresi, 18. ayetin ilgili bölümü)

Bu ayet, ahiret hazırlığımızı düşünmemizi ister.

Biz her gün dünya gündemini takip ediyoruz. Peki, her gün kendi davranışlarımızı da değerlendiriyor muyuz?

Başkalarının hatalarını görüyoruz. Peki, kendi hatalarımızı kabul edebiliyor muyuz?

İnsanların adaletli olmasını istiyoruz. Peki, kendi menfaatimiz söz konusu olduğunda adaletten ayrılıyor muyuz?

İnsanların bize karşı merhametli olmasını bekliyoruz. Peki, biz ihtiyaç sahibi birini gördüğümüzde nasıl davranıyoruz?

Bir yanlış yaptığımızda özür dileyebiliyor muyuz? Bize emanet edilen sorumlulukları yerine getiriyor muyuz? İnsanların güvenini koruyabiliyor muyuz?

İşte bu sorular, nefs terbiyesinin önemli bir parçasıdır.

Tasavvuf yolunda insanın ilerlemesi, yalnızca dilinde zikir bulunmasıyla veya güzel sözler söylemesiyle ölçülmez. Zikir ve ibadet, insanın ahlakını güzelleştirmesine, nefsini terbiye etmesine ve davranışlarını düzeltmesine de vesile olmalıdır.

İnsan ibadet ederken kibirleniyorsa, başkalarını küçümsüyorsa veya kendi hatalarını görmezden geliyorsa nefsini yeniden hesaba çekmelidir.

Çünkü kulluğun güzelliği, insanın Allah'a karşı sorumluluğunu bilmesi ve bu bilinci insanlarla ilişkilerine yansıtmasıyla da ortaya çıkar.

Kardeşlerim, dünyadaki bütün sorunları tek başımıza çözemeyebiliriz. Fakat kendi davranışlarımızı düzeltmek için gayret gösterebiliriz.

Bir gönlü kırdıysak gönlünü alabiliriz. Bir haksızlık yaptıysak telafi etmeye çalışabiliriz. Bir ihtiyaç sahibine yardım edebiliriz. Bir anlaşmazlıkta iki tarafı da dinleyebiliriz. Bir yanlış bilgi yaydıysak doğrusunu açıklayabiliriz.

Bazen küçük görünen bir iyilik, bir insanın hayatında büyük bir anlam taşıyabilir.

DOKUZUNCU BÖLÜM: DUA, TEVEKKÜL VE GÜZEL AMEL

Aziz Müslüman kardeşlerim!

Dünyanın hâlini gördüğümüzde endişelenebiliriz. Savaş haberleri, siyasi gerilimler ve toplumların yaşadığı sıkıntılar, geleceğe ilişkin kaygılarımızı artırabilir.

Fakat mümin, Allah'ın rahmetinden ümidini kesmez. Dua eder, doğru olanı yapmaya çalışır ve kendisine verilen imkânları hayır için kullanır.

Rabbimiz Zümer Suresi'nin 53. ayetinde kullarına Allah'ın rahmetinden ümit kesmemelerini bildirir. Bu ayet, insanın hatalarından dönmesi ve Allah'ın bağışlayıcılığına yönelmesi bakımından büyük bir umut taşır.

Tevekkül, hiçbir şey yapmadan sonucu beklemek değildir. Tevekkül, sorumluluğunu yerine getirdikten sonra Allah'a güvenmektir.

Barış istiyorsak kendi çevremizde barışın dilini kullanmalıyız. Adalet istiyorsak kendi davranışlarımızda adaleti korumalıyız. Merhamet istiyorsak elimizden geldiğince insanlara yardım etmeliyiz.

Dua ederken yalnızca kendimiz için değil, ailemiz, komşularımız, ülkemiz ve bütün insanlık için de hayır istemeliyiz.

Allah'tan bizlere hikmet, sabır, adalet ve merhamet vermesini dilemeliyiz. İnsanların arasındaki düşmanlıkların sona ermesini, masumların korunmasını ve ihtiyaç sahiplerinin yardım görmesini istemeliyiz.

Ancak dua ederken kendi sorumluluklarımızı da unutmamalıyız.

Bir yoksula yardım etmek için yalnızca dua etmekle yetinmeyip imkânımız varsa yardım etmeliyiz. Bir anlaşmazlığın sona ermesini istiyorsak kendi sözlerimizle yeni bir anlaşmazlık meydana getirmemeliyiz. İnsanların doğru bilgiye ulaşmasını istiyorsak yanlış haberleri yaymamalıyız.

İşte güzel amel, inancımızın günlük hayatımızda davranışlara dönüşmesidir.

SONUÇ: DÜNYANIN GÜNDEMİNDEN ALINACAK İBRETLER

Aziz kardeşlerim!

2020 yılının Ocak ayının üçüncü haftasında yaşanan hadiseler, bizlere önemli dersler vermektedir.

İran'da yolcu uçağının düşürülmesiyle ilgili gerçeğin açıklanması, insan hayatının korunması ve sorumluluğun kabul edilmesi meselesini gündeme getirmiştir.

Libya'daki çatışmaların sona erdirilmesi için Berlin'de düzenlenen konferans, diplomatik girişimlerin ve barış arayışlarının önemini göstermiştir.

Suriye'nin İdlib bölgesindeki gelişmeler ise savaşlardan etkilenen sivillerin korunması ve insanların güvenli bir hayat yaşayabilmesi meselesini yeniden hatırlatmıştır.

Biz bütün bu hadiselerden şu dersleri çıkarmalıyız:

Gerçeği gizlemek yerine doğruyu söylemeliyiz.

Gücü bir üstünlük aracı değil, sorumluluk olarak görmeliyiz.

Bir topluluğa duyduğumuz öfkenin bizi adaletsizliğe sürüklemesine izin vermemeliyiz.

Savaşların ve anlaşmazlıkların ortasında masum insanların hayatını unutmamalıyız.

Barış imkânlarını değerlendirmeli, adaletin korunmasına ve insanların huzur içinde yaşamasına katkıda bulunmalıyız.

Kendi hatalarımızı da görebilmeli ve nefsimizi hesaba çekmeliyiz.

Kardeşlerim, dünya gündemi her gün değişecektir. Bugün konuştuğumuz olayların yerini yarın başka olaylar alacaktır. Fakat bizim ahlaki sorumluluğumuz değişmeyecektir.

Allah'ın huzurunda adaletli olmak, doğru sözlü davranmak, emaneti korumak ve insanlara merhamet göstermek her zaman önemini koruyacaktır.

Öyleyse dünyadaki hadiseleri takip ederken kendi nefsimizi unutmayalım. Başkalarının hatalarını değerlendirirken kendi hatalarımızı da düzeltelim. Adaleti yalnızca başkalarından beklemeyelim; kendi davranışlarımızda da uygulayalım.

Allah bizleri hakikati arayan, adaleti koruyan, merhameti yaşatan ve kendi nefsini hesaba çekebilen kullarından eylesin.

DUA VE HİTAM

Allah'ım! Sen kalplerimizin içini bilensin. Bizlere doğruyu tanımayı, doğruya uymayı ve hatalarımızı düzeltebilmeyi nasip eyle.

Allah'ım! Bizleri hakikati gizleyenlerden değil, gerçeği dürüstlükle söyleyenlerden eyle. Bize verilen emanetleri korumayı, sorumluluklarımızı yerine getirmeyi ve insanlar arasında adaletle davranmayı nasip eyle.

Allah'ım! Ülkemizi, milletimizi ve bütün insanlığı savaşlardan, zulümden, fitneden ve düşmanlıktan muhafaza eyle.

Allah'ım! Libya'da, Suriye'de ve dünyanın diğer bölgelerinde çatışmalardan etkilenen insanlara yardım eyle. Masumları koru, yaralılara şifa ver, yakınlarını kaybedenlere sabır ihsan eyle. İnsanların güven içinde yaşayabileceği adaletli ve kalıcı barışlar nasip eyle.

Allah'ım! Müslümanların arasındaki düşmanlıkları gider. Bizlere birbirimizi anlamayı, farklılıklarımızı adalet içinde değerlendirmeyi ve kardeşliğimizi korumayı nasip eyle.

Allah'ım! Nefsimizi kibirden, kin ve nefretten, hasetten ve haksızlıktan arındır. Bizlere öfkelendiğimizde adaleti korumayı, hata yaptığımızda özür dilemeyi ve başkalarının hakkını gözetmeyi nasip eyle.

Allah'ım! Bizleri yalnızca güzel söz söyleyenlerden değil, güzel sözlerini güzel davranışlarla doğrulayanlardan eyle. İbadetlerimizi ahlakımızın güzelleşmesine vesile kıl.

Allah'ım! Dünyada hayır, ahirette hayır ver ve bizi cehennem azabından koru.

Âmin, yâ Rabbel âlemîn.

Velhamdülillahi Rabbil âlemîn.

Ve âhiru da'vânâ enil hamdülillahi Rabbil âlemîn.

2020 YILININ OCAK AYININ ÜÇÜNCÜ HAFTASINDA DÜNYA, TÜRKİYE VE İSLAM COĞRAFYASI:

Kar©glan Raşit Tunca]]> https://zakirun.de/showthread.php?tid=44816 Sat, 17 Oct 2026 06:20:20 +0200 Raşit Tunca]]> https://zakirun.de/showthread.php?tid=44816 İNSAN HAYATI, ADALET, İBRET VE NEFS MUHASEBESİ


Bismillahirrahmanirrahim.

Elhamdülillahi Rabbil âlemîn. Vessalâtü vesselâmü alâ Seyyidinâ Muhammedin ve alâ âlihî ve sahbihî ecmaîn.

Aziz Müslüman kardeşlerim!

Bugün 2020 yılının Ocak ayının ikinci haftasında dünyanın, Türkiye'nin ve İslam coğrafyasının gündemini Kur'an-ı Kerim'in ayetleri ve Peygamber Efendimizin (sallallahu aleyhi ve sellem) hadisleri ışığında değerlendireceğiz.

Yeni bir yıla gireli henüz birkaç gün olmuştu. İnsanlık, yeni yılın kendisine huzur, sağlık ve mutluluk getirmesini ümit ediyordu. Fakat dünya gündemine baktığımızda savaş ihtimallerinin, siyasi gerilimlerin, devletler arasındaki güç mücadelelerinin ve masum insanların hayatlarını etkileyen hadiselerin devam ettiğini görüyoruz.

Bir önceki haftada Bağdat'ta yaşanan saldırının ardından Amerika Birleşik Devletleri ile İran arasındaki gerilim daha da yükselmişti. 8 Ocak 2020 tarihinde İran, Irak'ta Amerikan askerlerinin bulunduğu üslere füze saldırıları düzenledi. Aynı gün Ukrayna Havayollarına ait bir yolcu uçağı Tahran'dan kalkışından kısa süre sonra düştü ve uçaktaki 176 kişinin tamamı hayatını kaybetti. İran, 11 Ocak'ta uçağın kendi silahlı kuvvetleri tarafından yanlışlıkla vurulduğunu kabul etti. Bu açıklamanın ardından ülkede protestolar başladı.

Aynı günlerde Türkiye, Libya ve Suriye'deki gelişmeleri yakından takip ediyor; İdlib'de çatışmaların azaltılması ve ateşkes sağlanması için diplomatik temaslar yürütüyordu.

İşte kardeşlerim, bütün bu olaylar bize bir kez daha şunu gösteriyor: İnsanlık teknoloji bakımından ilerleyebilir, devletler güçlü ordular kurabilir, ülkeler büyük ekonomik imkânlara sahip olabilir. Fakat insan hayatına gereken değer verilmez, adalet korunmaz ve sorumluluk bilinci kaybolursa güç, insanlığın huzurunu sağlamaya yetmez.

Biz bugün bu hadiseleri yalnızca tarihî olaylar olarak anlatmayacağız. Bu olayların bize öğrettiği ahlaki dersleri de anlamaya çalışacağız. Çünkü Kur'an-ı Kerim, insanın yalnızca ibadet hayatına değil, insanlarla ilişkilerine, adalet anlayışına, sözlerine ve davranışlarına da yön verir.

BİRİNCİ BÖLÜM: BİR HAFTADA DEĞİŞEN DÜNYA VE DEĞİŞMEYEN İNSANLIK DERSİ

Kardeşlerim!

Takvimler değişir, yıllar geçer, devletlerin yöneticileri değişir, siyasi dengeler değişir. Fakat insanın nefsinde bulunan öfke, hırs, kibir, intikam arzusu ve üstünlük tutkusu terbiye edilmediği müddetçe benzer sıkıntılar farklı şekillerde yeniden karşımıza çıkar.

İnsan, elindeki gücü bazen bir emanetten ziyade sınırsız bir yetki gibi görür. Makam sahibi olduğunda kendisini başkalarından üstün zanneder. Bir devletin imkânları arttığında başka devletlerin haklarını dikkate almamaya başlayabilir. Bir insan kendisini haklı gördüğünde, yaptığı her davranışı doğru kabul edebilir.

Hâlbuki müminin ölçüsü, yalnızca kendi kanaati değildir. Mümin, kendi düşüncesini de hakikat ve adalet karşısında sınamak zorundadır.

Rabbimiz Kur'an-ı Kerim'de şöyle buyurur:

وَلَا تَمْشِ فِي الْأَرْضِ مَرَحًا إِنَّكَ لَنْ تَخْرِقَ الْأَرْضَ وَلَنْ تَبْلُغَ الْجِبَالَ طُولًا

Mealen: “Yeryüzünde böbürlenerek yürüme. Çünkü sen ne yeri yarabilirsin ne de boyca dağlara ulaşabilirsin.”

(İsrâ Suresi, 37. ayet)

Bu ayet, insanın haddini bilmesi gerektiğini hatırlatır. İnsan ne kadar güçlü olursa olsun, Allah'ın yarattığı bir kuldur. Kendisine verilen güç, onu sorumluluktan kurtarmaz; aksine sorumluluğunu artırır.

Bir yöneticinin kararı milyonlarca insanın hayatını etkileyebilir. Bir komutanın emri birçok insanın hayatını değiştirebilir. Bir insanın düşünmeden söylediği söz, toplumlar arasında düşmanlık meydana getirebilir.

Bu nedenle güç sahibi olan herkes, gücünün sonuçlarını düşünmek zorundadır.

Biz de kendi hayatımızda bu ölçüyü uygulamalıyız. Evimizde, işimizde, ailemizde veya içinde bulunduğumuz toplulukta sözümüzün geçtiği bir alan varsa, orada adaletli davranmalıyız.

Bir insanın bize bağlı olması, onun hakkını görmezden gelmemize izin vermez. Bir konuda yetkili olmamız, yanılmaz olduğumuz anlamına gelmez. Bir topluluğun bizi desteklemesi, her davranışımızın doğru olduğunu göstermez.

İşte nefs terbiyesinin başlangıcı budur: İnsan, kendi gücünü görürken kendi sınırlarını da görebilmelidir.

İKİNCİ BÖLÜM: İRAN, AMERİKA VE IRAK'TA YAŞANAN GERİLİMİN İNSANLIĞA VERDİĞİ DERS

Aziz kardeşlerim!

Ocak ayının ikinci haftasında dünya gündeminin önemli bir bölümünü Amerika Birleşik Devletleri ile İran arasındaki gerilim oluşturdu.

3 Ocak'ta Bağdat'ta gerçekleştirilen saldırıda İranlı General Kasım Süleymani ile Iraklı komutan Ebu Mehdi el-Mühendis hayatını kaybetmişti. 8 Ocak'ta İran'ın Irak'taki Amerikan askerlerinin bulunduğu üslere füze saldırısı düzenlemesiyle bölgedeki savaş endişesi daha da arttı.

İnsanlar yeni bir savaşın başlayıp başlamayacağını, bu gerilimin başka ülkelere yayılıp yayılmayacağını ve bölgede daha kaç insanın hayatını kaybedebileceğini merak ediyordu.

Kardeşlerim, böyle bir dönemde Müslümanın ilk görevi öfkesini büyütmek değil, adalet ölçüsünü korumaktır.

Bir hadiseyi değerlendirirken yalnızca tarafların açıklamalarına bakarak kesin hükümlere varmak doğru değildir. Olayların sebeplerini, sonuçlarını ve masum insanlar üzerindeki etkilerini düşünmek gerekir.

Kur'an-ı Kerim'de Rabbimiz şöyle buyurur:

وَلَا يَجْرِمَنَّكُمْ شَنَآنُ قَوْمٍ عَلَىٰ أَلَّا تَعْدِلُوا اعْدِلُوا هُوَ أَقْرَبُ لِلتَّقْوَىٰ

Mealen: “Bir topluluğa duyduğunuz kin, sizi adaletsiz davranmaya sevk etmesin. Adaletli olun; bu, takvaya daha uygundur.”

(Mâide Suresi, 8. ayet)

Bu ayet, dünya siyasetini değerlendirirken de insan ilişkilerinde de temel bir ölçüdür.

Bir topluluğa kızabiliriz. Bir devletin kararını yanlış bulabiliriz. Bir yöneticinin davranışını eleştirebiliriz. Ancak öfkemiz, bizi masum insanları da suçlamaya götürmemelidir.

Bir devletin yönetimiyle o ülkede yaşayan bütün insanları aynı kefeye koyamayız. Bir komutanın kararından dolayı o toplumdaki her aileyi suçlu ilan edemeyiz. Bir siyasi anlaşmazlığı, insanların birbirine karşı sınırsız bir düşmanlık beslemesine gerekçe yapamayız.

Çünkü Allah'ın huzurunda adalet, bizim sevdiğimiz insanlara gösterdiğimiz bir ayrıcalık değildir. Adalet, herkes için gözetilmesi gereken bir sorumluluktur.

İnsanlık tarihine baktığımızda intikam duygusunun yeni intikamları, öfkenin yeni öfkeleri ve savaşların başka savaşları doğurabildiğini görüyoruz. Bir saldırıya karşılık verildiğinde, bu karşılığın sonuçları düşünülmezse çatışma büyüyebilir. Çatışma büyüdükçe de karar verenlerin dışında kalan masum insanlar ağır bedeller ödeyebilir.

Bu nedenle barış çağrısı yapmak, güçsüzlük değildir. Diplomasi yolunu açık tutmak, korkaklık değildir. İnsan hayatını korumaya çalışmak, bir tarafı kayıtsız şartsız desteklemek anlamına gelmez.

Gerçek hikmet, hem hakları korumaya hem de gereksiz kan dökülmesini önlemeye çalışmaktır.

Mümin, adaleti savunurken merhametini kaybetmez. Merhametli olurken de haksızlığı görmezden gelmez.

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM: 8 OCAK'TA DÜŞEN YOLCU UÇAĞI VE İNSAN HAYATININ DEĞERİ

Kardeşlerim!

2020 yılının 8 Ocak günü, Ukrayna Havayollarına ait bir yolcu uçağı Tahran'dan kalkışından kısa süre sonra düştü. Uçakta bulunan 176 insanın tamamı hayatını kaybetti.

Bu insanlar farklı ülkelerden geliyordu. Kimi ailesine kavuşmak için yolculuk ediyordu. Kimi eğitimine devam etmek, kimi çalışmak, kimi de hayatını sürdürmek için bir yere gidiyordu. Her birinin kendisine ait hayalleri, sevdikleri ve geleceğe dair beklentileri vardı.

Fakat o yolculuk, bir daha tamamlanamadı.

İran, 11 Ocak'ta yaptığı açıklamayla uçağın kendi silahlı kuvvetleri tarafından yanlışlıkla vurulduğunu kabul etti. Bu açıklama, yaşanan trajedinin ardından büyük bir üzüntü ve öfke meydana getirdi.

Aziz kardeşlerim!

Bu hadiseyi değerlendirirken yalnızca devletler arasındaki siyasi gerilimi düşünmek yeterli değildir. Önce kaybedilen insan hayatlarını hatırlamalıyız.

Çünkü bir insanın hayatı, uluslararası ilişkilerdeki hesapların arasında unutulacak kadar değersiz değildir.

Rabbimiz Mâide Suresi'nin 32. ayetinde, haksız yere bir cana kıymanın ağırlığını ve insan hayatının korunmasının önemini bildiren büyük bir ölçü ortaya koymaktadır.

Bir insanın canı, yalnızca bizimle aynı düşünceyi taşıdığı için değerli değildir. Bir insanın hayatı, bizimle aynı millete, aynı dile veya aynı inanca mensup olduğu için korunmaya layık değildir. İnsan hayatının değerini kendi öfkemize ve siyasi tercihlerimize göre belirleyemeyiz.

Mümin, masum bir insanın ölümüne sevinemez. Bir ailenin yaşadığı acıyı küçümseyemez. Bir felaketi yalnızca kendi tarafının haklı çıkması için kullanamaz.

Peygamber Efendimiz (s.a.v.), Sahih-i Buhârî ve Sahih-i Müslim'de rivayet edilen bir hadisinde şöyle buyurur:

“Müslüman, diğer Müslümanların elinden ve dilinden emin olduğu kimsedir.”

Bu hadis, insanlara güven vermenin ne kadar önemli olduğunu öğretir. Müminin eliyle de diliyle de başkalarına zarar vermemesi gerekir.

Bu ilkeyi hayatımızın her alanında düşünmeliyiz. İnsanların can güvenliğini gözetmek, işimizi dikkatle yapmak, sorumluluklarımızı ihmal etmemek, bir kararın doğurabileceği tehlikeleri hesaba katmak da ahlaki sorumluluğun bir parçasıdır.

Bir hata meydana geldiğinde ise yapılması gereken, gerçeği örtmek değil, gerçeği ortaya çıkarmak ve sorumluluğu adaletle belirlemektir.

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM: HATAYI KABUL ETMEK, GERÇEĞİ SÖYLEMEK VE HESAP VEREBİLMEK

Kardeşlerim!

Uçak faciasının ardından yaşanan bir başka önemli mesele de gerçeğin açıklanması ve sorumluluğun kabul edilmesi konusuydu.

Bir insan hata yapabilir. Bir yönetici yanlış karar verebilir. Bir kurum görevini yerine getirirken ciddi bir kusur işleyebilir. Fakat hatanın meydana gelmesi kadar, hata karşısında nasıl davranıldığı da önemlidir.

İnsan bazen hatasını kabul etmekten korkar. Çünkü itibarının zedeleneceğini, insanların kendisini eleştireceğini veya sahip olduğu makamı kaybedebileceğini düşünür. Bu nedenle hatasını örtmeye, sorumluluğu başkasına yüklemeye veya gerçeği geciktirmeye çalışabilir.

Oysa gerçeğin gizlenmesi, çoğu zaman insanların acısını artırır ve güven duygusunu zayıflatır.

Kur'an-ı Kerim'de Rabbimiz şöyle buyurur:

وَلَا تَلْبِسُوا الْحَقَّ بِالْبَاطِلِ وَتَكْتُمُوا الْحَقَّ وَأَنْتُمْ تَعْلَمُونَ

Mealen: “Bile bile hakkı batılla karıştırmayın ve gerçeği gizlemeyin.”

(Bakara Suresi, 42. ayet)

Bu ayet bize, doğruyu bilirken onu gizlemenin ne kadar ciddi bir mesele olduğunu hatırlatır.

Kardeşlerim, insanın gerçek ahlakı yalnızca doğru yaptığı zamanlarda ortaya çıkmaz. Yanlış yaptığında nasıl davrandığı da onun ahlakını gösterir.

Yanlışını kabul edebilen insan, kendisini düzeltme imkânı bulur. Hatasını inkâr eden insan ise hatasının üzerine yeni yanlışlar ekleyebilir.

Bir insan özür dilediğinde, sorumluluğunu yerine getirdiğinde ve zararı gidermek için çalıştığında doğru yola dönme imkânı bulur. Fakat özür dilemek tek başına yeterli değildir; mümkün olan yerde zararı gidermek ve benzer bir hatanın tekrar yaşanmaması için tedbir almak da gerekir.

Bu ölçü yalnızca devletler için değil, hepimiz için geçerlidir.

Bir aile büyüğü hata yaptığında bunu kabul edebilmelidir. Bir öğretmen yanlış bilgi verdiğinde doğrusunu açıklayabilmelidir. Bir yönetici yanlış karar aldığında sonuçlarını değerlendirebilmelidir. Bir dinî hizmet yürüten kişi de kendi sözlerinin ve davranışlarının sorumluluğunu taşımalıdır.

İnsan, makamını korumak için hakikati feda etmemelidir.

Tasavvuf yolunda nefsin terbiyesi, insanın kendisini kusursuz görmemesiyle başlar. Nefsine karşı dürüst olmayan bir insan, başkalarına karşı da adaleti korumakta zorlanabilir.

Bu nedenle kendimize şu soruyu soralım: Ben hata yaptığımda gerçeği kabul edebiliyor muyum, yoksa nefsimi korumak için mazeretler mi üretiyorum?

Bu soru, insanın kendi iç dünyasında yapacağı önemli bir muhasebedir.

BEŞİNCİ BÖLÜM: HABERLERİ ARAŞTIRMAK VE BİLMEDİĞİMİZ KONUDA HÜKÜM VERMEMEK

Aziz kardeşlerim!

Dünya gündeminde büyük olaylar yaşandığında insanlar haberlere yönelir. Herkes olayın nasıl gerçekleştiğini, kimlerin sorumlu olduğunu ve bundan sonra neler yaşanacağını öğrenmek ister.

Fakat haberlerin hızlı yayıldığı bir dünyada doğru bilgiyle yanlış bilgiyi birbirinden ayırmak da büyük bir sorumluluk hâline gelmiştir.

Bir haberin doğruluğu araştırılmadan paylaşılması, bir insanın suçlu ilan edilmesi veya bir toplum hakkında kesin hüküm verilmesi, yeni haksızlıkların ortaya çıkmasına sebep olabilir.

Rabbimiz Hucurât Suresi'nin 6. ayetinde şöyle buyurur:

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنْ جَاءَكُمْ فَاسِقٌ بِنَبَإٍ فَتَبَيَّنُوا

Mealen: “Ey iman edenler! Size bir fasık haber getirirse, onun doğruluğunu araştırın.”

(Hucurât Suresi, 6. ayetin ilgili bölümü)

Bu ayetin bize öğrettiği önemli bir ilke vardır: Duyduğumuz her şeyi hemen doğru kabul etmemeliyiz.

Bir haberin kaynağını araştırmalıyız. Olayın hangi şartlarda gerçekleştiğini anlamaya çalışmalıyız. Bir iddiayla kesinleşmiş bir bilgiyi birbirinden ayırmalıyız.

Özellikle savaş dönemlerinde insanlar öfke ve korku içinde hareket edebilir. Böyle zamanlarda yanlış bilgiler, toplumlar arasındaki düşmanlığı daha da artırabilir.

Bazen bir fotoğraf yanlış bir olayla ilişkilendirilir. Bazen eski bir haber yeni yaşanmış gibi sunulur. Bazen bir insanın söylediği söz bağlamından koparılır. Bazen de bir iddia, delil bulunmadığı hâlde kesin gerçekmiş gibi aktarılır.

Mümin, böyle durumlarda dikkatli davranmalıdır.

Peygamber Efendimiz (s.a.v.), Sahih-i Müslim'de rivayet edilen bir hadisinde şöyle buyurur:

“Kişiye, duyduğu her şeyi anlatması yalan olarak yeter.”

Bu hadisin anlamı üzerinde düşünelim.

Bir insan duyduğu her şeyi araştırmadan başkalarına aktardığında, doğru olmayan bilgilerin yayılmasına da aracılık edebilir. Kötü niyeti olmasa bile başkalarına zarar verebilir.

Öyleyse her haber karşısında kendimize üç soru soralım: Bu bilgi doğru mu? Bunu paylaşmam gerekli mi? Bu sözün bir insana veya topluma verebileceği zararı düşündüm mü?

Bilmiyorsak bilmiyorum diyebilmeliyiz. Kesin olarak bilmediğimiz bir konuda kesin hüküm vermemeliyiz.

Çünkü her konuda konuşmak bilgi sahibi olmak değildir. Bazen insanın ilmi, nerede konuşacağını bilmesinde; bazen de nerede susması gerektiğini anlamasında ortaya çıkar.

ALTINCI BÖLÜM: TÜRKİYE, LİBYA VE SURİYE'DE BARIŞ ARAYIŞLARI

Kardeşlerim!

2020 yılının Ocak ayının ikinci haftasında Türkiye'nin gündeminde Libya ve Suriye'deki gelişmeler de önemli bir yer tutuyordu.

Türkiye Büyük Millet Meclisi, 2 Ocak'ta Libya'ya asker gönderilmesine imkân veren tezkereyi kabul etmişti. Bölgedeki gelişmeler, Türkiye'nin dış politikası ve güvenlik meseleleri bakımından tartışılmaya devam ediyordu.

Aynı günlerde Türkiye ile Amerika Birleşik Devletleri yetkilileri, Suriye'deki gelişmeleri, İdlib'deki durumu ve Libya konusunu görüşüyordu. Türkiye, Rusya ile birlikte yürütülen girişimler kapsamında İdlib'de yeni bir ateşkesin uygulanması için çaba gösteriyordu. Ateşkesin 12 Ocak'ta yürürlüğe girmesi öngörülüyordu.

Bütün bu gelişmeler bize şu soruyu sordurmalıdır: Bir ülkenin güvenliğini ve çıkarlarını düşünürken bölgede yaşayan insanların huzuru nasıl korunabilir?

Bu, kolay bir soru değildir. Uluslararası ilişkilerde güvenlik, hukuk, diplomasi, tarihî bağlar ve farklı tarafların talepleri bir arada değerlendirilir. Bu sebeple meseleleri yalnızca sloganlarla açıklamak yeterli değildir.

Ancak dinimizin bize öğrettiği ahlaki ilkeler açıktır: Adalet gözetilmeli, masum insanların hayatı korunmalı, zulüm önlenmeli ve mümkün olan durumlarda barışın kurulması için gayret edilmelidir.

Rabbimiz Enfâl Suresi'nde şöyle buyurur:

وَإِنْ جَنَحُوا لِلسَّلْمِ فَاجْنَحْ لَهَا وَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ

Mealen: “Eğer onlar barışa yönelirlerse sen de ona yönel ve Allah'a tevekkül et.”

(Enfâl Suresi, 61. ayet)

Bu ayet, barış imkânı ortaya çıktığında onu değerlendirmeye yönelik önemli bir ölçü sunar.

Barış, yalnızca silahların bir süre susması değildir. İnsanların güvenli bir hayat kurabilmesi, çocukların okula gidebilmesi, ailelerin evlerinde korkmadan yaşayabilmesi ve toplumların geleceğe umutla bakabilmesi de barışın bir parçasıdır.

Bir ateşkesin gerçek değeri, yalnızca açıklama yapılmasıyla değil, insanların hayatında güvenliğin artmasıyla anlaşılır.

Bu nedenle barış girişimlerini değerlendirirken, bunların masum insanların hayatlarını korumaya ve çatışmaları azaltmaya ne ölçüde katkı sağladığına da bakmalıyız.

Türkiye'nin ve diğer ülkelerin attığı adımları değerlendirirken de aynı ölçüleri esas almalıyız. Bir kararı sırf bizim ülkemiz tarafından alındığı için kusursuz kabul etmemeliyiz. Başka bir ülkenin girişimini de sırf başka bir ülkeye ait olduğu için peşinen reddetmemeliyiz.

Ölçümüz adalet ve insan hayatının korunması olmalıdır.

Allah ülkemize ve bütün insanlığa barışa hizmet eden kararlar almayı, adaletten ayrılmamayı ve masumların hayatını korumayı nasip eylesin.

YEDİNCİ BÖLÜM: İSLAM COĞRAFYASINDA KARDEŞLİK VE ÜMMET SORUMLULUĞU

Aziz Müslüman kardeşlerim!

İslam coğrafyasında meydana gelen hadiseler karşısında Müslümanların ortak sorumluluğu yalnızca kendi ülkelerinin durumunu düşünmekten ibaret değildir. Dünyanın neresinde olursa olsun haksızlığa uğrayan insanlara karşı merhametli olmak, imkân ölçüsünde yardım etmek ve kardeşlik bağlarını korumak da dinimizin öğrettiği ahlaki sorumluluklardandır.

Fakat kardeşlik, bütün Müslümanların her siyasi konuda aynı düşünceye sahip olması demek değildir. İnsanlar farklı değerlendirmeler yapabilir, farklı görüşleri savunabilir ve bazı meselelerde anlaşamayabilirler.

Önemli olan, ihtilafların düşmanlığa dönüşmemesi ve adaletin terk edilmemesidir.

Rabbimiz Hucurât Suresi'nde şöyle buyurur:

إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ فَأَصْلِحُوا بَيْنَ أَخَوَيْكُمْ

Mealen: “Müminler ancak kardeştirler. Öyleyse kardeşlerinizin arasını düzeltin.”

(Hucurât Suresi, 10. ayet)

Bu ayet, Müslümanların arasındaki bağın önemini ortaya koymaktadır.

Bir Müslüman başka bir Müslümanla anlaşmazlığa düştüğünde, onu bütünüyle düşman ilan etmek yerine anlaşmazlığın sebebini anlamaya çalışmalıdır. Haksızlık varsa adaletle düzeltilmeli, yanlış varsa hikmetle açıklanmalı ve mümkün olan yerde aradaki düşmanlık giderilmelidir.

Bir topluluk kendi görüşünü savunurken diğer insanların bütün haklarını yok saymaya başlarsa kardeşlik zedelenir. İnsanlar birbirlerini dinlemek yerine birbirlerini suçlamaya yönelirse ortak meselelerin çözülmesi zorlaşır.

Ümmetin birliği, bütün farklılıkları ortadan kaldırmakla değil; farklılıklar içinde adaleti, karşılıklı saygıyı ve ortak sorumluluk bilincini korumakla güçlenir.

Peygamber Efendimiz (s.a.v.), Sahih-i Müslim'de rivayet edilen bir hadisinde müminleri birbirlerine karşı merhamet ve dayanışma gösteren bir bedenin organlarına benzetmiştir. Bedenin bir organı rahatsız olduğunda diğer organlar da bundan etkilenir.

Bu benzetme bize, başkalarının acılarını tamamen görmezden gelmememiz gerektiğini hatırlatır.

Bir yerde insanlar savaş nedeniyle evlerini terk ediyorsa, orada yaşayanların acısını anlamaya çalışmalıyız. Bir aile geçim sıkıntısı çekiyorsa imkânımız ölçüsünde destek olmalıyız. Bir insan haksızlığa uğruyorsa onun hakkının korunmasını istemeliyiz.

Ancak yardım ve dayanışma duygumuzu da adaletle birleştirmeliyiz. Bir insanın acısına üzülmek, başka bir masum insanın acısını küçümsememize sebep olmamalıdır.

Gerçek kardeşlik, yalnızca kendi yakınımızın acısını hissetmek değil, insanlığın acısına karşı da duyarlı olabilmektir.

SEKİZİNCİ BÖLÜM: NEFS MUHASEBESİ VE İNSANIN KENDİNE DÖNMESİ

Kardeşlerim!

Dünya gündemini takip etmek, yaşanan olaylardan haberdar olmak ve toplumun meseleleri üzerine düşünmek elbette önemlidir. Fakat bütün bunları yaparken insan kendi nefsini unutursa önemli bir eksiklik içinde kalır.

Biz bazen dünyanın yanlışlarını uzun uzun konuşuruz. Devletlerin hatalarını, yöneticilerin kararlarını, toplumların kusurlarını tartışırız. Fakat aynı dikkati kendi davranışlarımıza göstermeyebiliriz.

Başkalarının adaletsizliğini eleştiririz; ancak kendi menfaatimiz söz konusu olduğunda adaleti unutabiliriz.

Başkalarının kibirli olduğunu söyleriz; fakat bir başarı elde ettiğimizde kendimizi üstün görebiliriz.

İnsanların birbirine hakaret etmesinden şikâyet ederiz; fakat öfkelendiğimizde biz de kırıcı sözler söyleyebiliriz.

İşte burada kendimize dönmemiz gerekir.

Rabbimiz Haşr Suresi'nde şöyle buyurur:

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَلْتَنْظُرْ نَفْسٌ مَا قَدَّمَتْ لِغَدٍ

Mealen: “Ey iman edenler! Allah'a karşı gelmekten sakının ve herkes yarın için ne hazırladığına baksın.”

(Haşr Suresi, 18. ayet)

Bu ayet, insanın kendi hayatını değerlendirmesi için önemli bir çağrıdır.

Yarın için ne hazırlıyoruz?

Sadece dünyadaki işlerimizi mi düşünüyoruz, yoksa ahiretimiz için de hazırlık yapıyor muyuz?

Başka insanların hatalarını takip ederken kendi hatalarımızı da gözden geçiriyor muyuz?

Barış istiyoruz; peki, ailemizde barışı korumak için ne yapıyoruz?

Adalet istiyoruz; peki, kendi kararlarımızda adaletli davranıyor muyuz?

Merhamet istiyoruz; peki, elimizde imkân varken ihtiyaç sahiplerine yardım ediyor muyuz?

İşte nefs muhasebesi, insanın kendisine bu soruları sormasıdır.

Tasavvuf yolunda insanın ilerlemesi, yalnızca güzel sözler söylemesiyle ölçülmez. Asıl mesele, bu sözlerin davranışlara dönüşmesidir.

Öfkemizi kontrol edebiliyor muyuz? Bir insan bizi eleştirdiğinde hemen düşmanlık mı besliyoruz? Hata yaptığımızda özür dileyebiliyor muyuz? Başkasının başarısını gördüğümüzde onun için hayır dileyebiliyor muyuz? Bir haksızlıkla karşılaştığımızda kendi menfaatimize göre değil, adalete göre hareket edebiliyor muyuz?

İşte bunlar, nefsin terbiyesinde üzerinde durulması gereken meselelerdir.

Bir insan bütün dünyanın meselelerini tek başına çözemeyebilir. Bütün savaşları durduramayabilir. Fakat kendi sözünü düzeltebilir, bir insanın gönlünü alabilir, bir ihtiyaç sahibine yardım edebilir ve kendi çevresinde adaletin güçlenmesine katkıda bulunabilir.

İnsan önce kendi davranışlarını düzeltmeye çalışmalı, sonra imkânı ölçüsünde çevresindeki iyiliğin çoğalmasına hizmet etmelidir.

Çünkü güzel ahlak, yalnızca insanın kendi iç dünyasında sakladığı bir duygu değildir. Güzel ahlak, başkalarının hayatında da iyilik meydana getiren davranışlarla ortaya çıkar.

DOKUZUNCU BÖLÜM: UMUT, TEVEKKÜL VE GÜZEL AMEL

Aziz kardeşlerim!

Dünyadaki olayları gördüğümüzde zaman zaman endişeye kapılabiliriz. Savaş haberleri, ekonomik sıkıntılar, siyasi gerilimler ve insanların birbirine karşı duyduğu güvensizlik, geleceğe ilişkin kaygılarımızı artırabilir.

Fakat mümin, yaşanan hadiseler karşısında umudunu kaybetmez.

Allah'a tevekkül eder. Ancak tevekkül, insanın hiçbir şey yapmadan beklemesi değildir. İnsan doğru olanı araştırır, üzerine düşen sorumluluğu yerine getirir, imkânlarını iyilik için kullanır ve neticeyi Allah'a bırakır.

Rabbimiz İnşirah Suresi'nde şöyle buyurur:

فَإِنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْرًا ۝ إِنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْرًا

Mealen: “Şüphesiz güçlükle beraber bir kolaylık vardır. Gerçekten güçlükle beraber bir kolaylık vardır.”

(İnşirah Suresi, 5–6. ayetler)

Bu ayetler, zorluklar karşısında ümitsizliğe kapılmamayı hatırlatır.

İnsan her zaman istediği sonucu hemen elde edemeyebilir. Bir sorun kısa zamanda çözülemeyebilir. Bir toplumun huzura kavuşması uzun sürebilir. Fakat bu durum, iyilik için çalışmaktan vazgeçmemizi gerektirmez.

Bizler elimizden geleni yapmalıyız.

Doğru bilgiye ulaşmaya çalışmalıyız. İnsanlara karşı adil davranmalıyız. İhtiyaç sahiplerine yardım etmeliyiz. Ailemizle ve çevremizle ilişkilerimizi güzelleştirmeliyiz. Bir yanlış gördüğümüzde onu düzeltmek için uygun bir yol aramalıyız.

Ve bütün bunları yaparken Allah'tan yardım istemeliyiz.

Dua, kulun Rabbine yönelmesidir. İnsan duasıyla Allah'tan hidayet, sabır, merhamet ve hayırlı sonuçlar ister. Ancak duasını güzel amellerle desteklemesi de gerekir.

Barış istiyorsak kendi çevremizde düşmanlığı azaltmaya çalışalım. Adalet istiyorsak kendi davranışlarımızda adaletli olalım. Merhamet istiyorsak merhameti yalnızca sözle anlatmayalım, yaşayalım.

Bir insanın yaptığı küçük bir iyilik, başka bir insanın hayatında büyük bir anlam taşıyabilir. Bir söz bir gönlü onarabilir. Bir yardım bir ailenin yükünü hafifletebilir. Bir özür, uzun süredir devam eden bir kırgınlığı sona erdirebilir.

Bunları küçümsemeyelim.

Çünkü insanın sorumluluğu, yalnızca dünyanın büyük meseleleri karşısında ne düşündüğüyle değil, elindeki imkânları nasıl kullandığıyla da ilgilidir.

SONUÇ: OCAK AYININ İKİNCİ HAFTASINDAN ALACAĞIMIZ İBRET

Aziz Müslüman kardeşlerim!

2020 yılının Ocak ayının ikinci haftasında yaşanan hadiseler, insanlığa birçok yönden ibret vermektedir.

Amerika Birleşik Devletleri ile İran arasındaki gerilim, savaşların ne kadar hızlı büyüyebileceğini göstermiştir. Ukrayna yolcu uçağının düşürülmesi, siyasi ve askerî krizlerin ortasında masum insanların hayatlarının nasıl tehlikeye girebildiğini ortaya koymuştur. Gerçeğin açıklanması ve sorumluluğun kabul edilmesi meselesi, doğruluk ve hesap verebilirliğin önemini hatırlatmıştır.

Türkiye'nin Libya ve Suriye konularındaki girişimleri ile İdlib'de ateşkes sağlanmasına yönelik çabalar da bölgede güvenlik, diplomasi ve barış meselelerinin ne kadar önemli olduğunu göstermiştir.

Biz bütün bu olaylardan şu dersleri çıkarmalıyız:

Güçlü olmak, adaletten muaf olmak değildir.

Bir topluluğa öfkelenmek, o topluluğun masumlarına haksızlık etme hakkı vermez.

Bir hata yapmak kadar, o hatayı gizlemeye çalışmak da ciddi sonuçlar doğurabilir.

Bir haber duymak, onun doğruluğunu araştırmadan başkalarına aktarmayı haklı çıkarmaz.

Barış istemek, zulmü görmezden gelmek değildir; barış, adaletin ve insan hayatının korunmasıyla birlikte düşünülmelidir.

Ve bütün bunların yanında, insan kendi nefsini de hesaba çekmelidir.

Kardeşlerim, dünyanın meselelerini konuşurken kendimizi unutmayalım. Başkalarının yanlışlarını değerlendirirken kendi yanlışlarımızı da görelim. Başkalarından beklediğimiz adaleti biz de gösterelim. İnsanların merhametli olmasını istiyorsak merhametli davranalım. Doğru sözlü olmalarını istiyorsak önce kendi sözlerimize dikkat edelim.

Müminin olgunluğu, her tartışmada üstün gelmesinde değil; hakikati gördüğünde onu kabul edebilmesinde, hata yaptığında sorumluluğunu üstlenebilmesinde ve eline güç geçtiğinde adaletten ayrılmamasındadır.

Rabbimiz bizleri hakkı hak olarak görüp ona uyan, batılı batıl olarak görüp ondan sakınan kullarından eylesin.

Bizleri kendi nefsinin kusurlarını görebilen, hatalarını düzeltebilen ve başkalarına karşı adaleti koruyabilen kullarından eylesin.

Allah'ım! Dünyanın neresinde olursa olsun savaşlardan, zulümden ve felaketlerden etkilenen insanlara yardım eyle. Hayatını kaybedenlerin yakınlarına sabır ver. Masumların korunmasını, çatışmaların sona ermesini ve adaletli bir barışın kurulmasını nasip eyle.

Ülkemizi, milletimizi ve bütün insanlığı fitneden, düşmanlıktan ve haksızlıktan muhafaza eyle. İnsanlara hikmet, merhamet, sorumluluk ve adalet şuuru nasip eyle.

Âmin, yâ Rabbel âlemîn.

DUA VE HİTAM

Allah'ım! Sen her şeyi bilen, her şeyi gören ve kullarının kalplerinden geçenleri hakkıyla bilensin.

Bizlere doğruyu tanımayı, doğruya uymayı ve yanlışlarımızı düzeltebilmeyi nasip eyle.

Allah'ım! Kalplerimizi kibirden, kin ve nefretten, hasetten ve intikam arzusundan arındır. Bizlere öfkelendiğimizde adaleti korumayı, hata yaptığımızda gerçeği kabul etmeyi ve başkalarının acıları karşısında merhametli olmayı nasip eyle.

Allah'ım! Ülkemize huzur, milletimize birlik, insanlığa barış nasip eyle. Yöneticilere adaletli kararlar almayı, sorumluluklarını hakkıyla yerine getirmeyi ve insan hayatını korumayı nasip eyle.

Allah'ım! İslam âleminin arasındaki düşmanlıkları gider. Müslümanları adalet, merhamet ve kardeşlik etrafında birleştir. Mazlumlara yardım eyle, yetimleri koru, yoksullara rızık ver ve çaresizlere çıkış yolu aç.

Allah'ım! Bizi bilmediğimiz konularda hüküm vermekten, yanlış bilgileri yaymaktan ve dilimizle başkalarına zarar vermekten muhafaza eyle.

Bizleri yalnızca güzel sözler söyleyenlerden değil, güzel sözlerini güzel davranışlarla doğrulayanlardan eyle.

Allah'ım! Nefsimizi ıslah etmeyi, kalbimizi temizlemeyi, ahlakımızı güzelleştirmeyi ve sana layık bir kul olabilmek için gayret göstermeyi bizlere nasip eyle.

Dünya hayatımızı hayırla, ahiret hayatımızı rahmetinle güzelleştir. Bizlere dünyada iyilik, ahirette iyilik ver ve bizi cehennem azabından koru.

Âmin. Velhamdülillahi Rabbil âlemîn.

Ve âhiru da'vânâ enil hamdülillahi Rabbil âlemîn.

2020 YILININ OCAK AYININ İKİNCİ HAFTASINDA DÜNYA, TÜRKİYE VE İSLAM COĞRAFYASI:

Kar©glan Raşit Tunca]]> İNSAN HAYATI, ADALET, İBRET VE NEFS MUHASEBESİ


Bismillahirrahmanirrahim.

Elhamdülillahi Rabbil âlemîn. Vessalâtü vesselâmü alâ Seyyidinâ Muhammedin ve alâ âlihî ve sahbihî ecmaîn.

Aziz Müslüman kardeşlerim!

Bugün 2020 yılının Ocak ayının ikinci haftasında dünyanın, Türkiye'nin ve İslam coğrafyasının gündemini Kur'an-ı Kerim'in ayetleri ve Peygamber Efendimizin (sallallahu aleyhi ve sellem) hadisleri ışığında değerlendireceğiz.

Yeni bir yıla gireli henüz birkaç gün olmuştu. İnsanlık, yeni yılın kendisine huzur, sağlık ve mutluluk getirmesini ümit ediyordu. Fakat dünya gündemine baktığımızda savaş ihtimallerinin, siyasi gerilimlerin, devletler arasındaki güç mücadelelerinin ve masum insanların hayatlarını etkileyen hadiselerin devam ettiğini görüyoruz.

Bir önceki haftada Bağdat'ta yaşanan saldırının ardından Amerika Birleşik Devletleri ile İran arasındaki gerilim daha da yükselmişti. 8 Ocak 2020 tarihinde İran, Irak'ta Amerikan askerlerinin bulunduğu üslere füze saldırıları düzenledi. Aynı gün Ukrayna Havayollarına ait bir yolcu uçağı Tahran'dan kalkışından kısa süre sonra düştü ve uçaktaki 176 kişinin tamamı hayatını kaybetti. İran, 11 Ocak'ta uçağın kendi silahlı kuvvetleri tarafından yanlışlıkla vurulduğunu kabul etti. Bu açıklamanın ardından ülkede protestolar başladı.

Aynı günlerde Türkiye, Libya ve Suriye'deki gelişmeleri yakından takip ediyor; İdlib'de çatışmaların azaltılması ve ateşkes sağlanması için diplomatik temaslar yürütüyordu.

İşte kardeşlerim, bütün bu olaylar bize bir kez daha şunu gösteriyor: İnsanlık teknoloji bakımından ilerleyebilir, devletler güçlü ordular kurabilir, ülkeler büyük ekonomik imkânlara sahip olabilir. Fakat insan hayatına gereken değer verilmez, adalet korunmaz ve sorumluluk bilinci kaybolursa güç, insanlığın huzurunu sağlamaya yetmez.

Biz bugün bu hadiseleri yalnızca tarihî olaylar olarak anlatmayacağız. Bu olayların bize öğrettiği ahlaki dersleri de anlamaya çalışacağız. Çünkü Kur'an-ı Kerim, insanın yalnızca ibadet hayatına değil, insanlarla ilişkilerine, adalet anlayışına, sözlerine ve davranışlarına da yön verir.

BİRİNCİ BÖLÜM: BİR HAFTADA DEĞİŞEN DÜNYA VE DEĞİŞMEYEN İNSANLIK DERSİ

Kardeşlerim!

Takvimler değişir, yıllar geçer, devletlerin yöneticileri değişir, siyasi dengeler değişir. Fakat insanın nefsinde bulunan öfke, hırs, kibir, intikam arzusu ve üstünlük tutkusu terbiye edilmediği müddetçe benzer sıkıntılar farklı şekillerde yeniden karşımıza çıkar.

İnsan, elindeki gücü bazen bir emanetten ziyade sınırsız bir yetki gibi görür. Makam sahibi olduğunda kendisini başkalarından üstün zanneder. Bir devletin imkânları arttığında başka devletlerin haklarını dikkate almamaya başlayabilir. Bir insan kendisini haklı gördüğünde, yaptığı her davranışı doğru kabul edebilir.

Hâlbuki müminin ölçüsü, yalnızca kendi kanaati değildir. Mümin, kendi düşüncesini de hakikat ve adalet karşısında sınamak zorundadır.

Rabbimiz Kur'an-ı Kerim'de şöyle buyurur:

وَلَا تَمْشِ فِي الْأَرْضِ مَرَحًا إِنَّكَ لَنْ تَخْرِقَ الْأَرْضَ وَلَنْ تَبْلُغَ الْجِبَالَ طُولًا

Mealen: “Yeryüzünde böbürlenerek yürüme. Çünkü sen ne yeri yarabilirsin ne de boyca dağlara ulaşabilirsin.”

(İsrâ Suresi, 37. ayet)

Bu ayet, insanın haddini bilmesi gerektiğini hatırlatır. İnsan ne kadar güçlü olursa olsun, Allah'ın yarattığı bir kuldur. Kendisine verilen güç, onu sorumluluktan kurtarmaz; aksine sorumluluğunu artırır.

Bir yöneticinin kararı milyonlarca insanın hayatını etkileyebilir. Bir komutanın emri birçok insanın hayatını değiştirebilir. Bir insanın düşünmeden söylediği söz, toplumlar arasında düşmanlık meydana getirebilir.

Bu nedenle güç sahibi olan herkes, gücünün sonuçlarını düşünmek zorundadır.

Biz de kendi hayatımızda bu ölçüyü uygulamalıyız. Evimizde, işimizde, ailemizde veya içinde bulunduğumuz toplulukta sözümüzün geçtiği bir alan varsa, orada adaletli davranmalıyız.

Bir insanın bize bağlı olması, onun hakkını görmezden gelmemize izin vermez. Bir konuda yetkili olmamız, yanılmaz olduğumuz anlamına gelmez. Bir topluluğun bizi desteklemesi, her davranışımızın doğru olduğunu göstermez.

İşte nefs terbiyesinin başlangıcı budur: İnsan, kendi gücünü görürken kendi sınırlarını da görebilmelidir.

İKİNCİ BÖLÜM: İRAN, AMERİKA VE IRAK'TA YAŞANAN GERİLİMİN İNSANLIĞA VERDİĞİ DERS

Aziz kardeşlerim!

Ocak ayının ikinci haftasında dünya gündeminin önemli bir bölümünü Amerika Birleşik Devletleri ile İran arasındaki gerilim oluşturdu.

3 Ocak'ta Bağdat'ta gerçekleştirilen saldırıda İranlı General Kasım Süleymani ile Iraklı komutan Ebu Mehdi el-Mühendis hayatını kaybetmişti. 8 Ocak'ta İran'ın Irak'taki Amerikan askerlerinin bulunduğu üslere füze saldırısı düzenlemesiyle bölgedeki savaş endişesi daha da arttı.

İnsanlar yeni bir savaşın başlayıp başlamayacağını, bu gerilimin başka ülkelere yayılıp yayılmayacağını ve bölgede daha kaç insanın hayatını kaybedebileceğini merak ediyordu.

Kardeşlerim, böyle bir dönemde Müslümanın ilk görevi öfkesini büyütmek değil, adalet ölçüsünü korumaktır.

Bir hadiseyi değerlendirirken yalnızca tarafların açıklamalarına bakarak kesin hükümlere varmak doğru değildir. Olayların sebeplerini, sonuçlarını ve masum insanlar üzerindeki etkilerini düşünmek gerekir.

Kur'an-ı Kerim'de Rabbimiz şöyle buyurur:

وَلَا يَجْرِمَنَّكُمْ شَنَآنُ قَوْمٍ عَلَىٰ أَلَّا تَعْدِلُوا اعْدِلُوا هُوَ أَقْرَبُ لِلتَّقْوَىٰ

Mealen: “Bir topluluğa duyduğunuz kin, sizi adaletsiz davranmaya sevk etmesin. Adaletli olun; bu, takvaya daha uygundur.”

(Mâide Suresi, 8. ayet)

Bu ayet, dünya siyasetini değerlendirirken de insan ilişkilerinde de temel bir ölçüdür.

Bir topluluğa kızabiliriz. Bir devletin kararını yanlış bulabiliriz. Bir yöneticinin davranışını eleştirebiliriz. Ancak öfkemiz, bizi masum insanları da suçlamaya götürmemelidir.

Bir devletin yönetimiyle o ülkede yaşayan bütün insanları aynı kefeye koyamayız. Bir komutanın kararından dolayı o toplumdaki her aileyi suçlu ilan edemeyiz. Bir siyasi anlaşmazlığı, insanların birbirine karşı sınırsız bir düşmanlık beslemesine gerekçe yapamayız.

Çünkü Allah'ın huzurunda adalet, bizim sevdiğimiz insanlara gösterdiğimiz bir ayrıcalık değildir. Adalet, herkes için gözetilmesi gereken bir sorumluluktur.

İnsanlık tarihine baktığımızda intikam duygusunun yeni intikamları, öfkenin yeni öfkeleri ve savaşların başka savaşları doğurabildiğini görüyoruz. Bir saldırıya karşılık verildiğinde, bu karşılığın sonuçları düşünülmezse çatışma büyüyebilir. Çatışma büyüdükçe de karar verenlerin dışında kalan masum insanlar ağır bedeller ödeyebilir.

Bu nedenle barış çağrısı yapmak, güçsüzlük değildir. Diplomasi yolunu açık tutmak, korkaklık değildir. İnsan hayatını korumaya çalışmak, bir tarafı kayıtsız şartsız desteklemek anlamına gelmez.

Gerçek hikmet, hem hakları korumaya hem de gereksiz kan dökülmesini önlemeye çalışmaktır.

Mümin, adaleti savunurken merhametini kaybetmez. Merhametli olurken de haksızlığı görmezden gelmez.

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM: 8 OCAK'TA DÜŞEN YOLCU UÇAĞI VE İNSAN HAYATININ DEĞERİ

Kardeşlerim!

2020 yılının 8 Ocak günü, Ukrayna Havayollarına ait bir yolcu uçağı Tahran'dan kalkışından kısa süre sonra düştü. Uçakta bulunan 176 insanın tamamı hayatını kaybetti.

Bu insanlar farklı ülkelerden geliyordu. Kimi ailesine kavuşmak için yolculuk ediyordu. Kimi eğitimine devam etmek, kimi çalışmak, kimi de hayatını sürdürmek için bir yere gidiyordu. Her birinin kendisine ait hayalleri, sevdikleri ve geleceğe dair beklentileri vardı.

Fakat o yolculuk, bir daha tamamlanamadı.

İran, 11 Ocak'ta yaptığı açıklamayla uçağın kendi silahlı kuvvetleri tarafından yanlışlıkla vurulduğunu kabul etti. Bu açıklama, yaşanan trajedinin ardından büyük bir üzüntü ve öfke meydana getirdi.

Aziz kardeşlerim!

Bu hadiseyi değerlendirirken yalnızca devletler arasındaki siyasi gerilimi düşünmek yeterli değildir. Önce kaybedilen insan hayatlarını hatırlamalıyız.

Çünkü bir insanın hayatı, uluslararası ilişkilerdeki hesapların arasında unutulacak kadar değersiz değildir.

Rabbimiz Mâide Suresi'nin 32. ayetinde, haksız yere bir cana kıymanın ağırlığını ve insan hayatının korunmasının önemini bildiren büyük bir ölçü ortaya koymaktadır.

Bir insanın canı, yalnızca bizimle aynı düşünceyi taşıdığı için değerli değildir. Bir insanın hayatı, bizimle aynı millete, aynı dile veya aynı inanca mensup olduğu için korunmaya layık değildir. İnsan hayatının değerini kendi öfkemize ve siyasi tercihlerimize göre belirleyemeyiz.

Mümin, masum bir insanın ölümüne sevinemez. Bir ailenin yaşadığı acıyı küçümseyemez. Bir felaketi yalnızca kendi tarafının haklı çıkması için kullanamaz.

Peygamber Efendimiz (s.a.v.), Sahih-i Buhârî ve Sahih-i Müslim'de rivayet edilen bir hadisinde şöyle buyurur:

“Müslüman, diğer Müslümanların elinden ve dilinden emin olduğu kimsedir.”

Bu hadis, insanlara güven vermenin ne kadar önemli olduğunu öğretir. Müminin eliyle de diliyle de başkalarına zarar vermemesi gerekir.

Bu ilkeyi hayatımızın her alanında düşünmeliyiz. İnsanların can güvenliğini gözetmek, işimizi dikkatle yapmak, sorumluluklarımızı ihmal etmemek, bir kararın doğurabileceği tehlikeleri hesaba katmak da ahlaki sorumluluğun bir parçasıdır.

Bir hata meydana geldiğinde ise yapılması gereken, gerçeği örtmek değil, gerçeği ortaya çıkarmak ve sorumluluğu adaletle belirlemektir.

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM: HATAYI KABUL ETMEK, GERÇEĞİ SÖYLEMEK VE HESAP VEREBİLMEK

Kardeşlerim!

Uçak faciasının ardından yaşanan bir başka önemli mesele de gerçeğin açıklanması ve sorumluluğun kabul edilmesi konusuydu.

Bir insan hata yapabilir. Bir yönetici yanlış karar verebilir. Bir kurum görevini yerine getirirken ciddi bir kusur işleyebilir. Fakat hatanın meydana gelmesi kadar, hata karşısında nasıl davranıldığı da önemlidir.

İnsan bazen hatasını kabul etmekten korkar. Çünkü itibarının zedeleneceğini, insanların kendisini eleştireceğini veya sahip olduğu makamı kaybedebileceğini düşünür. Bu nedenle hatasını örtmeye, sorumluluğu başkasına yüklemeye veya gerçeği geciktirmeye çalışabilir.

Oysa gerçeğin gizlenmesi, çoğu zaman insanların acısını artırır ve güven duygusunu zayıflatır.

Kur'an-ı Kerim'de Rabbimiz şöyle buyurur:

وَلَا تَلْبِسُوا الْحَقَّ بِالْبَاطِلِ وَتَكْتُمُوا الْحَقَّ وَأَنْتُمْ تَعْلَمُونَ

Mealen: “Bile bile hakkı batılla karıştırmayın ve gerçeği gizlemeyin.”

(Bakara Suresi, 42. ayet)

Bu ayet bize, doğruyu bilirken onu gizlemenin ne kadar ciddi bir mesele olduğunu hatırlatır.

Kardeşlerim, insanın gerçek ahlakı yalnızca doğru yaptığı zamanlarda ortaya çıkmaz. Yanlış yaptığında nasıl davrandığı da onun ahlakını gösterir.

Yanlışını kabul edebilen insan, kendisini düzeltme imkânı bulur. Hatasını inkâr eden insan ise hatasının üzerine yeni yanlışlar ekleyebilir.

Bir insan özür dilediğinde, sorumluluğunu yerine getirdiğinde ve zararı gidermek için çalıştığında doğru yola dönme imkânı bulur. Fakat özür dilemek tek başına yeterli değildir; mümkün olan yerde zararı gidermek ve benzer bir hatanın tekrar yaşanmaması için tedbir almak da gerekir.

Bu ölçü yalnızca devletler için değil, hepimiz için geçerlidir.

Bir aile büyüğü hata yaptığında bunu kabul edebilmelidir. Bir öğretmen yanlış bilgi verdiğinde doğrusunu açıklayabilmelidir. Bir yönetici yanlış karar aldığında sonuçlarını değerlendirebilmelidir. Bir dinî hizmet yürüten kişi de kendi sözlerinin ve davranışlarının sorumluluğunu taşımalıdır.

İnsan, makamını korumak için hakikati feda etmemelidir.

Tasavvuf yolunda nefsin terbiyesi, insanın kendisini kusursuz görmemesiyle başlar. Nefsine karşı dürüst olmayan bir insan, başkalarına karşı da adaleti korumakta zorlanabilir.

Bu nedenle kendimize şu soruyu soralım: Ben hata yaptığımda gerçeği kabul edebiliyor muyum, yoksa nefsimi korumak için mazeretler mi üretiyorum?

Bu soru, insanın kendi iç dünyasında yapacağı önemli bir muhasebedir.

BEŞİNCİ BÖLÜM: HABERLERİ ARAŞTIRMAK VE BİLMEDİĞİMİZ KONUDA HÜKÜM VERMEMEK

Aziz kardeşlerim!

Dünya gündeminde büyük olaylar yaşandığında insanlar haberlere yönelir. Herkes olayın nasıl gerçekleştiğini, kimlerin sorumlu olduğunu ve bundan sonra neler yaşanacağını öğrenmek ister.

Fakat haberlerin hızlı yayıldığı bir dünyada doğru bilgiyle yanlış bilgiyi birbirinden ayırmak da büyük bir sorumluluk hâline gelmiştir.

Bir haberin doğruluğu araştırılmadan paylaşılması, bir insanın suçlu ilan edilmesi veya bir toplum hakkında kesin hüküm verilmesi, yeni haksızlıkların ortaya çıkmasına sebep olabilir.

Rabbimiz Hucurât Suresi'nin 6. ayetinde şöyle buyurur:

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنْ جَاءَكُمْ فَاسِقٌ بِنَبَإٍ فَتَبَيَّنُوا

Mealen: “Ey iman edenler! Size bir fasık haber getirirse, onun doğruluğunu araştırın.”

(Hucurât Suresi, 6. ayetin ilgili bölümü)

Bu ayetin bize öğrettiği önemli bir ilke vardır: Duyduğumuz her şeyi hemen doğru kabul etmemeliyiz.

Bir haberin kaynağını araştırmalıyız. Olayın hangi şartlarda gerçekleştiğini anlamaya çalışmalıyız. Bir iddiayla kesinleşmiş bir bilgiyi birbirinden ayırmalıyız.

Özellikle savaş dönemlerinde insanlar öfke ve korku içinde hareket edebilir. Böyle zamanlarda yanlış bilgiler, toplumlar arasındaki düşmanlığı daha da artırabilir.

Bazen bir fotoğraf yanlış bir olayla ilişkilendirilir. Bazen eski bir haber yeni yaşanmış gibi sunulur. Bazen bir insanın söylediği söz bağlamından koparılır. Bazen de bir iddia, delil bulunmadığı hâlde kesin gerçekmiş gibi aktarılır.

Mümin, böyle durumlarda dikkatli davranmalıdır.

Peygamber Efendimiz (s.a.v.), Sahih-i Müslim'de rivayet edilen bir hadisinde şöyle buyurur:

“Kişiye, duyduğu her şeyi anlatması yalan olarak yeter.”

Bu hadisin anlamı üzerinde düşünelim.

Bir insan duyduğu her şeyi araştırmadan başkalarına aktardığında, doğru olmayan bilgilerin yayılmasına da aracılık edebilir. Kötü niyeti olmasa bile başkalarına zarar verebilir.

Öyleyse her haber karşısında kendimize üç soru soralım: Bu bilgi doğru mu? Bunu paylaşmam gerekli mi? Bu sözün bir insana veya topluma verebileceği zararı düşündüm mü?

Bilmiyorsak bilmiyorum diyebilmeliyiz. Kesin olarak bilmediğimiz bir konuda kesin hüküm vermemeliyiz.

Çünkü her konuda konuşmak bilgi sahibi olmak değildir. Bazen insanın ilmi, nerede konuşacağını bilmesinde; bazen de nerede susması gerektiğini anlamasında ortaya çıkar.

ALTINCI BÖLÜM: TÜRKİYE, LİBYA VE SURİYE'DE BARIŞ ARAYIŞLARI

Kardeşlerim!

2020 yılının Ocak ayının ikinci haftasında Türkiye'nin gündeminde Libya ve Suriye'deki gelişmeler de önemli bir yer tutuyordu.

Türkiye Büyük Millet Meclisi, 2 Ocak'ta Libya'ya asker gönderilmesine imkân veren tezkereyi kabul etmişti. Bölgedeki gelişmeler, Türkiye'nin dış politikası ve güvenlik meseleleri bakımından tartışılmaya devam ediyordu.

Aynı günlerde Türkiye ile Amerika Birleşik Devletleri yetkilileri, Suriye'deki gelişmeleri, İdlib'deki durumu ve Libya konusunu görüşüyordu. Türkiye, Rusya ile birlikte yürütülen girişimler kapsamında İdlib'de yeni bir ateşkesin uygulanması için çaba gösteriyordu. Ateşkesin 12 Ocak'ta yürürlüğe girmesi öngörülüyordu.

Bütün bu gelişmeler bize şu soruyu sordurmalıdır: Bir ülkenin güvenliğini ve çıkarlarını düşünürken bölgede yaşayan insanların huzuru nasıl korunabilir?

Bu, kolay bir soru değildir. Uluslararası ilişkilerde güvenlik, hukuk, diplomasi, tarihî bağlar ve farklı tarafların talepleri bir arada değerlendirilir. Bu sebeple meseleleri yalnızca sloganlarla açıklamak yeterli değildir.

Ancak dinimizin bize öğrettiği ahlaki ilkeler açıktır: Adalet gözetilmeli, masum insanların hayatı korunmalı, zulüm önlenmeli ve mümkün olan durumlarda barışın kurulması için gayret edilmelidir.

Rabbimiz Enfâl Suresi'nde şöyle buyurur:

وَإِنْ جَنَحُوا لِلسَّلْمِ فَاجْنَحْ لَهَا وَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ

Mealen: “Eğer onlar barışa yönelirlerse sen de ona yönel ve Allah'a tevekkül et.”

(Enfâl Suresi, 61. ayet)

Bu ayet, barış imkânı ortaya çıktığında onu değerlendirmeye yönelik önemli bir ölçü sunar.

Barış, yalnızca silahların bir süre susması değildir. İnsanların güvenli bir hayat kurabilmesi, çocukların okula gidebilmesi, ailelerin evlerinde korkmadan yaşayabilmesi ve toplumların geleceğe umutla bakabilmesi de barışın bir parçasıdır.

Bir ateşkesin gerçek değeri, yalnızca açıklama yapılmasıyla değil, insanların hayatında güvenliğin artmasıyla anlaşılır.

Bu nedenle barış girişimlerini değerlendirirken, bunların masum insanların hayatlarını korumaya ve çatışmaları azaltmaya ne ölçüde katkı sağladığına da bakmalıyız.

Türkiye'nin ve diğer ülkelerin attığı adımları değerlendirirken de aynı ölçüleri esas almalıyız. Bir kararı sırf bizim ülkemiz tarafından alındığı için kusursuz kabul etmemeliyiz. Başka bir ülkenin girişimini de sırf başka bir ülkeye ait olduğu için peşinen reddetmemeliyiz.

Ölçümüz adalet ve insan hayatının korunması olmalıdır.

Allah ülkemize ve bütün insanlığa barışa hizmet eden kararlar almayı, adaletten ayrılmamayı ve masumların hayatını korumayı nasip eylesin.

YEDİNCİ BÖLÜM: İSLAM COĞRAFYASINDA KARDEŞLİK VE ÜMMET SORUMLULUĞU

Aziz Müslüman kardeşlerim!

İslam coğrafyasında meydana gelen hadiseler karşısında Müslümanların ortak sorumluluğu yalnızca kendi ülkelerinin durumunu düşünmekten ibaret değildir. Dünyanın neresinde olursa olsun haksızlığa uğrayan insanlara karşı merhametli olmak, imkân ölçüsünde yardım etmek ve kardeşlik bağlarını korumak da dinimizin öğrettiği ahlaki sorumluluklardandır.

Fakat kardeşlik, bütün Müslümanların her siyasi konuda aynı düşünceye sahip olması demek değildir. İnsanlar farklı değerlendirmeler yapabilir, farklı görüşleri savunabilir ve bazı meselelerde anlaşamayabilirler.

Önemli olan, ihtilafların düşmanlığa dönüşmemesi ve adaletin terk edilmemesidir.

Rabbimiz Hucurât Suresi'nde şöyle buyurur:

إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ فَأَصْلِحُوا بَيْنَ أَخَوَيْكُمْ

Mealen: “Müminler ancak kardeştirler. Öyleyse kardeşlerinizin arasını düzeltin.”

(Hucurât Suresi, 10. ayet)

Bu ayet, Müslümanların arasındaki bağın önemini ortaya koymaktadır.

Bir Müslüman başka bir Müslümanla anlaşmazlığa düştüğünde, onu bütünüyle düşman ilan etmek yerine anlaşmazlığın sebebini anlamaya çalışmalıdır. Haksızlık varsa adaletle düzeltilmeli, yanlış varsa hikmetle açıklanmalı ve mümkün olan yerde aradaki düşmanlık giderilmelidir.

Bir topluluk kendi görüşünü savunurken diğer insanların bütün haklarını yok saymaya başlarsa kardeşlik zedelenir. İnsanlar birbirlerini dinlemek yerine birbirlerini suçlamaya yönelirse ortak meselelerin çözülmesi zorlaşır.

Ümmetin birliği, bütün farklılıkları ortadan kaldırmakla değil; farklılıklar içinde adaleti, karşılıklı saygıyı ve ortak sorumluluk bilincini korumakla güçlenir.

Peygamber Efendimiz (s.a.v.), Sahih-i Müslim'de rivayet edilen bir hadisinde müminleri birbirlerine karşı merhamet ve dayanışma gösteren bir bedenin organlarına benzetmiştir. Bedenin bir organı rahatsız olduğunda diğer organlar da bundan etkilenir.

Bu benzetme bize, başkalarının acılarını tamamen görmezden gelmememiz gerektiğini hatırlatır.

Bir yerde insanlar savaş nedeniyle evlerini terk ediyorsa, orada yaşayanların acısını anlamaya çalışmalıyız. Bir aile geçim sıkıntısı çekiyorsa imkânımız ölçüsünde destek olmalıyız. Bir insan haksızlığa uğruyorsa onun hakkının korunmasını istemeliyiz.

Ancak yardım ve dayanışma duygumuzu da adaletle birleştirmeliyiz. Bir insanın acısına üzülmek, başka bir masum insanın acısını küçümsememize sebep olmamalıdır.

Gerçek kardeşlik, yalnızca kendi yakınımızın acısını hissetmek değil, insanlığın acısına karşı da duyarlı olabilmektir.

SEKİZİNCİ BÖLÜM: NEFS MUHASEBESİ VE İNSANIN KENDİNE DÖNMESİ

Kardeşlerim!

Dünya gündemini takip etmek, yaşanan olaylardan haberdar olmak ve toplumun meseleleri üzerine düşünmek elbette önemlidir. Fakat bütün bunları yaparken insan kendi nefsini unutursa önemli bir eksiklik içinde kalır.

Biz bazen dünyanın yanlışlarını uzun uzun konuşuruz. Devletlerin hatalarını, yöneticilerin kararlarını, toplumların kusurlarını tartışırız. Fakat aynı dikkati kendi davranışlarımıza göstermeyebiliriz.

Başkalarının adaletsizliğini eleştiririz; ancak kendi menfaatimiz söz konusu olduğunda adaleti unutabiliriz.

Başkalarının kibirli olduğunu söyleriz; fakat bir başarı elde ettiğimizde kendimizi üstün görebiliriz.

İnsanların birbirine hakaret etmesinden şikâyet ederiz; fakat öfkelendiğimizde biz de kırıcı sözler söyleyebiliriz.

İşte burada kendimize dönmemiz gerekir.

Rabbimiz Haşr Suresi'nde şöyle buyurur:

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَلْتَنْظُرْ نَفْسٌ مَا قَدَّمَتْ لِغَدٍ

Mealen: “Ey iman edenler! Allah'a karşı gelmekten sakının ve herkes yarın için ne hazırladığına baksın.”

(Haşr Suresi, 18. ayet)

Bu ayet, insanın kendi hayatını değerlendirmesi için önemli bir çağrıdır.

Yarın için ne hazırlıyoruz?

Sadece dünyadaki işlerimizi mi düşünüyoruz, yoksa ahiretimiz için de hazırlık yapıyor muyuz?

Başka insanların hatalarını takip ederken kendi hatalarımızı da gözden geçiriyor muyuz?

Barış istiyoruz; peki, ailemizde barışı korumak için ne yapıyoruz?

Adalet istiyoruz; peki, kendi kararlarımızda adaletli davranıyor muyuz?

Merhamet istiyoruz; peki, elimizde imkân varken ihtiyaç sahiplerine yardım ediyor muyuz?

İşte nefs muhasebesi, insanın kendisine bu soruları sormasıdır.

Tasavvuf yolunda insanın ilerlemesi, yalnızca güzel sözler söylemesiyle ölçülmez. Asıl mesele, bu sözlerin davranışlara dönüşmesidir.

Öfkemizi kontrol edebiliyor muyuz? Bir insan bizi eleştirdiğinde hemen düşmanlık mı besliyoruz? Hata yaptığımızda özür dileyebiliyor muyuz? Başkasının başarısını gördüğümüzde onun için hayır dileyebiliyor muyuz? Bir haksızlıkla karşılaştığımızda kendi menfaatimize göre değil, adalete göre hareket edebiliyor muyuz?

İşte bunlar, nefsin terbiyesinde üzerinde durulması gereken meselelerdir.

Bir insan bütün dünyanın meselelerini tek başına çözemeyebilir. Bütün savaşları durduramayabilir. Fakat kendi sözünü düzeltebilir, bir insanın gönlünü alabilir, bir ihtiyaç sahibine yardım edebilir ve kendi çevresinde adaletin güçlenmesine katkıda bulunabilir.

İnsan önce kendi davranışlarını düzeltmeye çalışmalı, sonra imkânı ölçüsünde çevresindeki iyiliğin çoğalmasına hizmet etmelidir.

Çünkü güzel ahlak, yalnızca insanın kendi iç dünyasında sakladığı bir duygu değildir. Güzel ahlak, başkalarının hayatında da iyilik meydana getiren davranışlarla ortaya çıkar.

DOKUZUNCU BÖLÜM: UMUT, TEVEKKÜL VE GÜZEL AMEL

Aziz kardeşlerim!

Dünyadaki olayları gördüğümüzde zaman zaman endişeye kapılabiliriz. Savaş haberleri, ekonomik sıkıntılar, siyasi gerilimler ve insanların birbirine karşı duyduğu güvensizlik, geleceğe ilişkin kaygılarımızı artırabilir.

Fakat mümin, yaşanan hadiseler karşısında umudunu kaybetmez.

Allah'a tevekkül eder. Ancak tevekkül, insanın hiçbir şey yapmadan beklemesi değildir. İnsan doğru olanı araştırır, üzerine düşen sorumluluğu yerine getirir, imkânlarını iyilik için kullanır ve neticeyi Allah'a bırakır.

Rabbimiz İnşirah Suresi'nde şöyle buyurur:

فَإِنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْرًا ۝ إِنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْرًا

Mealen: “Şüphesiz güçlükle beraber bir kolaylık vardır. Gerçekten güçlükle beraber bir kolaylık vardır.”

(İnşirah Suresi, 5–6. ayetler)

Bu ayetler, zorluklar karşısında ümitsizliğe kapılmamayı hatırlatır.

İnsan her zaman istediği sonucu hemen elde edemeyebilir. Bir sorun kısa zamanda çözülemeyebilir. Bir toplumun huzura kavuşması uzun sürebilir. Fakat bu durum, iyilik için çalışmaktan vazgeçmemizi gerektirmez.

Bizler elimizden geleni yapmalıyız.

Doğru bilgiye ulaşmaya çalışmalıyız. İnsanlara karşı adil davranmalıyız. İhtiyaç sahiplerine yardım etmeliyiz. Ailemizle ve çevremizle ilişkilerimizi güzelleştirmeliyiz. Bir yanlış gördüğümüzde onu düzeltmek için uygun bir yol aramalıyız.

Ve bütün bunları yaparken Allah'tan yardım istemeliyiz.

Dua, kulun Rabbine yönelmesidir. İnsan duasıyla Allah'tan hidayet, sabır, merhamet ve hayırlı sonuçlar ister. Ancak duasını güzel amellerle desteklemesi de gerekir.

Barış istiyorsak kendi çevremizde düşmanlığı azaltmaya çalışalım. Adalet istiyorsak kendi davranışlarımızda adaletli olalım. Merhamet istiyorsak merhameti yalnızca sözle anlatmayalım, yaşayalım.

Bir insanın yaptığı küçük bir iyilik, başka bir insanın hayatında büyük bir anlam taşıyabilir. Bir söz bir gönlü onarabilir. Bir yardım bir ailenin yükünü hafifletebilir. Bir özür, uzun süredir devam eden bir kırgınlığı sona erdirebilir.

Bunları küçümsemeyelim.

Çünkü insanın sorumluluğu, yalnızca dünyanın büyük meseleleri karşısında ne düşündüğüyle değil, elindeki imkânları nasıl kullandığıyla da ilgilidir.

SONUÇ: OCAK AYININ İKİNCİ HAFTASINDAN ALACAĞIMIZ İBRET

Aziz Müslüman kardeşlerim!

2020 yılının Ocak ayının ikinci haftasında yaşanan hadiseler, insanlığa birçok yönden ibret vermektedir.

Amerika Birleşik Devletleri ile İran arasındaki gerilim, savaşların ne kadar hızlı büyüyebileceğini göstermiştir. Ukrayna yolcu uçağının düşürülmesi, siyasi ve askerî krizlerin ortasında masum insanların hayatlarının nasıl tehlikeye girebildiğini ortaya koymuştur. Gerçeğin açıklanması ve sorumluluğun kabul edilmesi meselesi, doğruluk ve hesap verebilirliğin önemini hatırlatmıştır.

Türkiye'nin Libya ve Suriye konularındaki girişimleri ile İdlib'de ateşkes sağlanmasına yönelik çabalar da bölgede güvenlik, diplomasi ve barış meselelerinin ne kadar önemli olduğunu göstermiştir.

Biz bütün bu olaylardan şu dersleri çıkarmalıyız:

Güçlü olmak, adaletten muaf olmak değildir.

Bir topluluğa öfkelenmek, o topluluğun masumlarına haksızlık etme hakkı vermez.

Bir hata yapmak kadar, o hatayı gizlemeye çalışmak da ciddi sonuçlar doğurabilir.

Bir haber duymak, onun doğruluğunu araştırmadan başkalarına aktarmayı haklı çıkarmaz.

Barış istemek, zulmü görmezden gelmek değildir; barış, adaletin ve insan hayatının korunmasıyla birlikte düşünülmelidir.

Ve bütün bunların yanında, insan kendi nefsini de hesaba çekmelidir.

Kardeşlerim, dünyanın meselelerini konuşurken kendimizi unutmayalım. Başkalarının yanlışlarını değerlendirirken kendi yanlışlarımızı da görelim. Başkalarından beklediğimiz adaleti biz de gösterelim. İnsanların merhametli olmasını istiyorsak merhametli davranalım. Doğru sözlü olmalarını istiyorsak önce kendi sözlerimize dikkat edelim.

Müminin olgunluğu, her tartışmada üstün gelmesinde değil; hakikati gördüğünde onu kabul edebilmesinde, hata yaptığında sorumluluğunu üstlenebilmesinde ve eline güç geçtiğinde adaletten ayrılmamasındadır.

Rabbimiz bizleri hakkı hak olarak görüp ona uyan, batılı batıl olarak görüp ondan sakınan kullarından eylesin.

Bizleri kendi nefsinin kusurlarını görebilen, hatalarını düzeltebilen ve başkalarına karşı adaleti koruyabilen kullarından eylesin.

Allah'ım! Dünyanın neresinde olursa olsun savaşlardan, zulümden ve felaketlerden etkilenen insanlara yardım eyle. Hayatını kaybedenlerin yakınlarına sabır ver. Masumların korunmasını, çatışmaların sona ermesini ve adaletli bir barışın kurulmasını nasip eyle.

Ülkemizi, milletimizi ve bütün insanlığı fitneden, düşmanlıktan ve haksızlıktan muhafaza eyle. İnsanlara hikmet, merhamet, sorumluluk ve adalet şuuru nasip eyle.

Âmin, yâ Rabbel âlemîn.

DUA VE HİTAM

Allah'ım! Sen her şeyi bilen, her şeyi gören ve kullarının kalplerinden geçenleri hakkıyla bilensin.

Bizlere doğruyu tanımayı, doğruya uymayı ve yanlışlarımızı düzeltebilmeyi nasip eyle.

Allah'ım! Kalplerimizi kibirden, kin ve nefretten, hasetten ve intikam arzusundan arındır. Bizlere öfkelendiğimizde adaleti korumayı, hata yaptığımızda gerçeği kabul etmeyi ve başkalarının acıları karşısında merhametli olmayı nasip eyle.

Allah'ım! Ülkemize huzur, milletimize birlik, insanlığa barış nasip eyle. Yöneticilere adaletli kararlar almayı, sorumluluklarını hakkıyla yerine getirmeyi ve insan hayatını korumayı nasip eyle.

Allah'ım! İslam âleminin arasındaki düşmanlıkları gider. Müslümanları adalet, merhamet ve kardeşlik etrafında birleştir. Mazlumlara yardım eyle, yetimleri koru, yoksullara rızık ver ve çaresizlere çıkış yolu aç.

Allah'ım! Bizi bilmediğimiz konularda hüküm vermekten, yanlış bilgileri yaymaktan ve dilimizle başkalarına zarar vermekten muhafaza eyle.

Bizleri yalnızca güzel sözler söyleyenlerden değil, güzel sözlerini güzel davranışlarla doğrulayanlardan eyle.

Allah'ım! Nefsimizi ıslah etmeyi, kalbimizi temizlemeyi, ahlakımızı güzelleştirmeyi ve sana layık bir kul olabilmek için gayret göstermeyi bizlere nasip eyle.

Dünya hayatımızı hayırla, ahiret hayatımızı rahmetinle güzelleştir. Bizlere dünyada iyilik, ahirette iyilik ver ve bizi cehennem azabından koru.

Âmin. Velhamdülillahi Rabbil âlemîn.

Ve âhiru da'vânâ enil hamdülillahi Rabbil âlemîn.

2020 YILININ OCAK AYININ İKİNCİ HAFTASINDA DÜNYA, TÜRKİYE VE İSLAM COĞRAFYASI:

Kar©glan Raşit Tunca]]> https://zakirun.de/showthread.php?tid=44815 Sat, 17 Oct 2026 06:15:10 +0200 Raşit Tunca]]> https://zakirun.de/showthread.php?tid=44815 İBRET, ADALET, KARDEŞLİK VE NEFS MUHASEBESİ


Bismillahirrahmanirrahim.

Elhamdülillahi Rabbil âlemîn. Vessalâtü vesselâmü alâ Resûlinâ Muhammedin ve alâ âlihî ve sahbihî ecmaîn.

Aziz Müslüman kardeşlerim!

Yeni bir miladi yılın ilk günlerinde bulunuyoruz. 2020 yılının Ocak ayının ilk haftası, dünya gündeminde yine savaş ihtimallerinin, devletler arasındaki siyasi gerilimlerin, İslam coğrafyasındaki çatışmaların ve insanlığın geleceğine dair endişelerin öne çıktığı bir dönem olarak karşımıza çıkmaktadır.

Bir tarafta Türkiye'nin Libya meselesiyle ilgili aldığı kararlar, diğer tarafta Irak'ta yaşanan gelişmeler ve Amerika Birleşik Devletleri ile İran arasında yükselen gerilim, bölgenin yeniden büyük bir çatışmanın içine sürüklenebileceği endişesini doğurmuştur. 2 Ocak 2020 tarihinde Türkiye Büyük Millet Meclisi, Libya'ya asker gönderilmesine ilişkin tezkereyi kabul etmiş; 3 Ocak'ta Bağdat'ta gerçekleştirilen Amerikan hava saldırısında İranlı General Kasım Süleymani ve Iraklı komutan Ebu Mehdi el-Mühendis hayatını kaybetmiştir. Bu olay, bölgede misilleme ve daha büyük bir savaş yaşanabileceği endişelerini artırmıştır.

İşte biz bugün bu gelişmelere yalnızca siyasi hadiseler olarak bakmayacağız. Bunların karşısında Kur'an-ı Kerim'in bize ne öğrettiğini, Peygamber Efendimizin nasıl bir ahlak tavsiye ettiğini ve bir Müslümanın bütün bu hadiseler karşısında nasıl düşünmesi gerektiğini ele alacağız.

Çünkü mümin, yalnızca olayları seyreden insan değildir. Mümin, olaylardan ibret alan, hak ile batılı ayırt etmeye çalışan, zulme karşı duran, adaleti gözeten ve her şeyden önce kendi nefsini hesaba çeken insandır.

BİRİNCİ BÖLÜM: DÜNYA GÜNDEMİNE KUR'AN'IN PENCERESİNDEN BAKMAK

Kardeşlerim!

İnsanlık yeni bir yıla girerken takvimler değişiyor, tarihler değişiyor, devletlerin hedefleri ve siyasi hesapları değişiyor. Fakat insanın nefsindeki hırs, makam arzusu, güç tutkusu ve üstünlük iddiası değişmediği müddetçe dünyanın meseleleri de bitmiyor.

İnsan bazen kendisini dünyanın hâkimi zanneder. Bir makam elde ettiğinde, bir orduya sahip olduğunda, büyük servetler biriktirdiğinde veya başka insanları kendi iradesine boyun eğdirdiğinde her şeye gücünün yeteceğini düşünür. Hâlbuki insanın gücü sınırlıdır. Ne ömrünü kendisi belirleyebilir ne de dünyanın bütün hadiselerini kendi isteğine göre yönlendirebilir.

Rabbimiz Kur'an-ı Kerim'de şöyle buyurur:

وَلَا تَمْشِ فِي الْأَرْضِ مَرَحًا إِنَّكَ لَنْ تَخْرِقَ الْأَرْضَ وَلَنْ تَبْلُغَ الْجِبَالَ طُولًا

Mealen: “Yeryüzünde böbürlenerek yürüme. Çünkü sen ne yeri yarabilirsin ne de boyca dağlara ulaşabilirsin.”

(İsrâ Suresi, 37. ayet)

Bu ayet yalnızca sokakta kibirli yürüyen bir insana hitap etmez. İnsanın kendisini başkalarından üstün görmesine, gücünü sınırsız zannetmesine ve kendisine verilen imkânları Allah'ın huzurunda hesap vermeyecekmiş gibi kullanmasına da ibretli bir ölçü sunar.

Bir devletin gücü olabilir. Bir yöneticinin elinde büyük yetkiler bulunabilir. Bir ordunun silahları, bir ülkenin ekonomik imkânları ve bir toplumun siyasi nüfuzu olabilir. Fakat bütün bunlar, insanı adaletten muaf hâle getirmez.

Müslüman, güçlü olanın her zaman haklı olduğunu düşünemez. Aynı şekilde kendisine yakın olanın her davranışını doğru, karşısında bulunanın her davranışını yanlış kabul edemez.

Hakikat, bizim hoşumuza giden tarafta bulunduğu için hakikat olmaz. Hakikat, Allah'ın koyduğu adalet ölçüsüne uygun olduğu için hakikattir.

Bu sebeple dünya gündemini değerlendirirken kendimize şu soruyu sormalıyız: Ben bir hadiseyi değerlendirirken hakkı mı arıyorum, yoksa kendi tarafımın haklı çıkmasını mı istiyorum?

Bu iki tutum arasında büyük bir fark vardır. Hakkı arayan insan gerektiğinde kendi yanlışını da kabul eder. Tarafını hakikatin önüne geçiren insan ise yanlışını savunmak için hakikati bile görmezden gelebilir.

Rabbimiz bizlere şöyle buyurur:

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُونُوا قَوَّامِينَ بِالْقِسْطِ شُهَدَاءَ لِلَّهِ وَلَوْ عَلَىٰ أَنْفُسِكُمْ

Mealen: “Ey iman edenler! Kendinizin, anne babanızın ve yakınlarınızın aleyhine de olsa adaleti titizlikle ayakta tutan, Allah için şahitlik eden kimseler olun.”

(Nisâ Suresi, 135. ayetin ilgili bölümü)

İşte müminin ölçüsü budur. Kendi nefsimizin aleyhine bile olsa adaletten ayrılmayacağız. Sevdiğimiz bir insan yanlış yaptığında yanlışını doğru göstermeyeceğiz. Sevmediğimiz bir insan doğru bir söz söylediğinde de sırf kendisini sevmediğimiz için o sözü reddetmeyeceğiz.

Çünkü Allah'ın huzurunda bizi kurtaracak olan şey, dünyada hangi tarafın yanında göründüğümüz değil, hak ve adalet karşısında nasıl bir tavır takındığımızdır.

İKİNCİ BÖLÜM: İSLAM COĞRAFYASINDA YÜKSELEN GERİLİM VE SAVAŞ ENDİŞESİ

Aziz kardeşlerim!

2020 yılının ilk günlerinde Irak, İran, Amerika Birleşik Devletleri ve Libya çevresinde yaşanan gelişmeler, İslam coğrafyasının ne kadar kırılgan bir durumda bulunduğunu bir kez daha göstermiştir.

Bağdat'taki hava saldırısının ardından İran'ın misilleme açıklamaları ve bölgede yeni bir savaş çıkabileceğine dair endişeler gündeme gelmiştir. Türkiye'nin Libya konusunda aldığı karar da bölgesel güç mücadelelerinin ve çatışma ihtimallerinin konuşulduğu bu ortamda değerlendirilmiştir.

Burada bizim vazifemiz, bütün hadiselerin arkasında hangi niyetlerin bulunduğunu kesin olarak bildiğimizi iddia etmek değildir. Her devletin açıklamasını, her siyasi aktörün iddiasını ve her haberin yorumunu mutlak hakikat kabul etmek de değildir.

Bizim vazifemiz, hadiseleri değerlendirirken Kur'an'ın adalet, sulh, merhamet ve sorumluluk ölçülerini hatırlamaktır.

Allah Teâlâ Hucurât Suresi'nde şöyle buyurur:

وَإِنْ طَائِفَتَانِ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ اقْتَتَلُوا فَأَصْلِحُوا بَيْنَهُمَا

Mealen: “Müminlerden iki topluluk birbirleriyle savaşırsa aralarını düzeltin.”

(Hucurât Suresi, 9. ayetin ilgili bölümü)

Dikkat edelim kardeşlerim! Rabbimiz bize yalnızca bir tarafı desteklemeyi değil, çatışma karşısında ıslahı ve adaleti de emretmektedir. Ayetin devamında ise adaletin gözetilmesi ve Allah'ın adil davrananları sevdiği bildirilir.

Demek ki barış, her ne pahasına olursa olsun yanlışları görmezden gelmek değildir. Barış, haksızlığı haklı ilan etmek de değildir. Gerçek barış; zulmün sona ermesi, insanların güven içinde yaşaması, hakların korunması ve düşmanlıkların adalet temelinde giderilmesi için çalışmaktır.

Bir savaş başladığında yalnızca karar verenlerin hayatı değişmez. Cephede bulunan askerler, evlerinde bekleyen anneler, çocuklarını korumaya çalışan babalar, yaşlılar ve hastalar da bu hadiselerin yükünü taşır.

Bazen bir siyasi kararın sonuçları yıllarca sürer. Bazen bir saldırıya verilen karşılık, başka bir saldırıya sebep olur. Sonra intikam duygusu büyür, yeni kayıplar yaşanır ve insanlar birbirlerinin acılarını görmez hâle gelir.

İşte burada müminin kalbi devreye girmelidir.

Biz savaşın yalnızca haritadaki sınırlarını görmeyelim. Bir evladını bekleyen anneyi, evine dönemeyen babayı, okuluna gidemeyen çocuğu ve güvenli bir hayat kurmak isteyen aileyi de düşünelim.

Çünkü insan hayatı, siyasi hesapların arasında unutulacak kadar değersiz değildir.

Rabbimiz Mâide Suresi'nin 32. ayetinde bir canı haksız yere öldürmenin ağırlığını, insan hayatının korunmasının önemini bildiren büyük bir ölçü ortaya koymaktadır. Ayetin İsrailoğullarına ilişkin hüküm bağlamını da gözeterek, buradan bütün insanlığa uzanan ibreti anlamalıyız: İnsan hayatı, öfke ve düşmanlık uğruna kolayca harcanabilecek bir şey değildir.

Bir Müslüman, masum insanların ölümüne sevinmeyi kendisine yakıştırmamalıdır. Kendisine düşman gördüğü insanların arasında suçsuz insanlar bulunduğunu unutmamalıdır. Bir topluluğun içindeki herkesin aynı düşünceye ve aynı sorumluluğa sahip olduğunu zannetmemelidir.

Adalet, insanın yalnızca kendisine yakın olanları koruması değildir. Adalet, hakkı kimin için söz konusu olursa olsun tanımaktır.

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM: MÜSLÜMANLAR ARASINDA KARDEŞLİK VE AYRILIĞIN TEHLİKESİ

Kardeşlerim!

İslam coğrafyasının en acı meselelerinden biri de Müslüman toplumların kendi aralarındaki ayrılıklardır. Mezhep farklılıkları, siyasi çekişmeler, etnik ayrılıklar ve güç mücadeleleri, kimi zaman kardeşlerin birbirine düşman gibi bakmasına sebep olmaktadır.

Oysa Kur'an-ı Kerim, müminlerin arasındaki bağı bize açıkça hatırlatır:

إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ فَأَصْلِحُوا بَيْنَ أَخَوَيْكُمْ

Mealen: “Müminler ancak kardeştirler. Öyleyse kardeşlerinizin arasını düzeltin.”

(Hucurât Suresi, 10. ayet)

Kardeşlerim, bu ayet üzerinde düşünelim.

Bir Müslüman başka bir Müslümanla aynı siyasi görüşte olmayabilir. Farklı bir mezhebe mensup olabilir. Farklı bir ülkede yaşayabilir, başka bir dil konuşabilir veya başka bir kültürden gelebilir.

Bütün bu farklılıklar, insanın adalet ve merhamet sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.

Elbette her farklılık önemsiz değildir. İnanç ve düşünce konularında hakikati araştırmak, delilleri değerlendirmek ve doğruyu savunmak gerekir. Fakat ihtilafı düşmanlığa dönüştürmek, insanları birbirine kin beslemeye çağırmak ve her anlaşmazlığı bir nefret sebebi hâline getirmek doğru değildir.

Peygamber Efendimiz (sallallahu aleyhi ve sellem), Sahih-i Müslim'de rivayet edilen bir hadisinde şöyle buyurur:

“Müslüman Müslümanın kardeşidir; ona zulmetmez, onu yardımsız bırakmaz ve onu küçümsemez.”

Bu hadis, kardeşliğin yalnızca sözden ibaret olmadığını öğretir.

Kardeşlik, bir insanın hatasını hiç söylememek değildir. Kardeşlik, yanlış gördüğümüzde onu hikmetle ve güzel bir dille düzeltmeye çalışmaktır. Kardeşlik, bir insanın sıkıntısını küçümsememek, onun acısını kendi menfaatimiz uğruna kullanmamak ve bir anlaşmazlık çıktığında adaleti terk etmemektir.

Müslümanlar birbirlerini sürekli suçlarsa, aralarındaki güven zayıflar. Herkes kendi grubunu kusursuz, diğerlerini bütünüyle kötü görmeye başlarsa ortak meseleler konuşulamaz hâle gelir. Böylece düşmanlıklar büyürken mazlumların sıkıntıları geri planda kalır.

Buradan çıkarmamız gereken ders şudur: Önce kendi nefsimizdeki düşmanlık duygusunu terbiye edeceğiz. Sonra ailemizde, çevremizde, cemaatimizde ve toplumumuzda barışın dilini güçlendireceğiz.

Bir insanın Müslüman kardeşine yapacağı en büyük iyiliklerden biri, onun hakkında bilmediği şeyleri kesin bir dille konuşmamak, duyduğu her haberi yaymamak ve öfkesini hakikatin önüne geçirmemektir.

Çünkü bazen bir silah insanın bedenine zarar verir; bazen de düşünmeden söylenen bir söz, insanlar arasındaki güveni yaralar. Mümin, elinden geldiğince her iki zarardan da sakınmalıdır.

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM: TÜRKİYE'NİN SORUMLULUĞU VE ADALET ÖLÇÜSÜ

Aziz kardeşlerim!

Türkiye, tarihî bağları, coğrafi konumu ve İslam dünyasıyla olan ilişkileri sebebiyle bölgesindeki gelişmelerden uzak bir ülke değildir. 2 Ocak 2020 tarihinde Libya'ya asker gönderilmesine ilişkin tezkerenin Türkiye Büyük Millet Meclisinde kabul edilmesi, ülkenin dış politikası ve bölgesel sorumlulukları bakımından önemli bir gelişmeydi.

Böyle bir hadiseyi değerlendirirken yalnızca heyecanla, sloganla veya öfkeyle hareket etmek doğru değildir. Devletlerin güvenlik, diplomasi ve uluslararası ilişkiler alanındaki kararları ciddi sonuçlar doğurabilir. Bu sebeple meseleleri bilgiyle, dikkatle ve adaletle değerlendirmek gerekir.

Bizim burada üzerinde duracağımız husus, herhangi bir siyasi kararın bütün ayrıntılarını hükme bağlamak değildir. Asıl mesele, Müslümanın hangi karar karşısında bulunursa bulunsun ahlaki ölçülerini kaybetmemesidir.

Bir karar ülkemiz tarafından alındığında, onu sorgulanamaz kabul etmek zorunda değiliz. Başka bir ülke tarafından alındığında da sırf yabancı bir ülkenin kararı olduğu için onu bütünüyle yanlış sayamayız.

Ölçümüz; adalet, insan hayatının korunması, zulmün önlenmesi, hakların gözetilmesi ve mümkün olan durumlarda barışın güçlendirilmesi olmalıdır.

Rabbimiz Mâide Suresi'nde şöyle buyurur:

وَلَا يَجْرِمَنَّكُمْ شَنَآنُ قَوْمٍ عَلَىٰ أَلَّا تَعْدِلُوا اعْدِلُوا هُوَ أَقْرَبُ لِلتَّقْوَىٰ

Mealen: “Bir topluluğa duyduğunuz kin, sizi adaletsiz davranmaya sevk etmesin. Adaletli olun; bu, takvaya daha uygundur.”

(Mâide Suresi, 8. ayet)

Bu ayet, siyasi ve toplumsal tartışmalarımızda da yolumuzu aydınlatmalıdır.

Bir ülkeyi sevebiliriz. Bir millete yakınlık duyabiliriz. Bir devletin güvenliğini ve halkının huzurunu isteyebiliriz. Ancak bunların hiçbiri, başka insanların hakkını görmezden gelmemize izin vermez.

Türkiye'nin huzurunu istemek başka, başka toplumların huzurunu önemsiz görmek başkadır. Kendi milletimizin güvenliğini düşünmek başka, başka milletlerin masumlarını düşman kabul etmek başkadır.

Mümin, vatanını sever; fakat sevgisini adaletsizliğe mazeret yapmaz. Milletinin iyiliğini ister; fakat başkasına zulmedilmesini bir başarı olarak görmez.

Bir ülkenin gerçek kuvveti yalnızca silahlarıyla ölçülmez. Hukukunun sağlamlığı, insanlarının ahlakı, toplumundaki güven, yöneticilerinin sorumluluk bilinci ve mazluma karşı tutumu da o ülkenin gücünü gösterir.

Bu nedenle ülkemiz için dua ederken yalnızca maddi kuvvet istemeyelim. Hikmet, feraset, adalet, ehliyet, merhamet ve doğru kararlar alabilme kabiliyeti de isteyelim.

Allah'ım, ülkemizi her türlü fitneden koru. İnsanlarımızın arasına kin ve düşmanlık sokulmasına engel ol. Milletimize huzur, yöneticilerimize adaletli kararlar almayı nasip et. Ülkemizin ve bütün insanlığın hayrına olacak yolları aç.

BEŞİNCİ BÖLÜM: DÜNYANIN GÜNDEMİ DEĞİŞİR, İNSANIN HESABI DEĞİŞMEZ

Kardeşlerim!

Günler geçer, haberler değişir, bir gün bir ülke dünya gündeminin merkezine oturur, ertesi gün başka bir ülkede yeni bir kriz başlar. İnsanlar günlerce bir hadiseyi tartışır, sonra başka bir hadisenin peşine düşerler.

Fakat bütün bu gündemlerin üzerinde değişmeyen bir gerçek vardır: Her insanın bir ömrü vardır ve her insan Allah'ın huzurunda yaptıklarından sorumludur.

Dünyanın bütün siyasi hadiselerini bilip kendi nefsini tanımayan insan, büyük bir eksiklik içindedir. Başka ülkelerdeki haksızlıkları konuşup kendi evinde adaletsiz davranan insan, önce kendi davranışlarını gözden geçirmelidir.

Başkalarının kibirli olduğunu söyleyip kendisi kibirlenen, insanların birbirine düşmanlık etmesinden şikâyet edip kendi sözleriyle düşmanlık üreten, adalet isteyen fakat kendi menfaati söz konusu olduğunda adaleti unutan kişi, nefsinin oyununa dikkat etmelidir.

Rabbimiz şöyle buyurur:

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَلْتَنْظُرْ نَفْسٌ مَا قَدَّمَتْ لِغَدٍ

Mealen: “Ey iman edenler! Allah'a karşı gelmekten sakının ve herkes yarın için ne hazırladığına baksın.”

(Haşr Suresi, 18. ayet)

İşte nefs muhasebesi budur.

Yarın için ne hazırlıyoruz? Sadece dünyadaki geleceğimiz için mi çalışıyoruz, yoksa ahiretimiz için de hazırlık yapıyor muyuz?

Her gün haberleri takip ediyoruz. Peki, her gün kendi davranışlarımızı da gözden geçiriyor muyuz?

İnsanların hatalarını görüyoruz. Peki, kendi hatalarımızı fark edebiliyor muyuz?

Dünyada barış istiyoruz. Peki, kendi evimizde barış için ne yapıyoruz?

Mazlumlara merhamet edilmesini istiyoruz. Peki, elimizin altındaki güçle bir insana haksızlık ediyor muyuz?

Başkalarının doğru sözlü olmasını bekliyoruz. Peki, biz her zaman doğruyu söylüyor muyuz?

İşte insanın kendisine sorması gereken sorular bunlardır.

Tasavvuf yolunda nefsin terbiyesi, insanın yalnızca dilinde güzel sözler taşıması değildir. Nefsin terbiyesi, öfkelendiğinde kendisini kontrol etmesi, menfaati zarar gördüğünde adaletten ayrılmaması, bir başarı elde ettiğinde kibirlenmemesi ve bir yanlış yaptığında hatasını kabul edebilmesidir.

İnsan bütün dünyayı düzeltemeyebilir. Bütün savaşları durduramayabilir. Bütün siyasi meseleleri çözemeyebilir. Fakat kendi sözünü düzeltebilir, kendi davranışını güzelleştirebilir, bir mazluma yardım edebilir ve kendi çevresinde iyiliğin çoğalmasına vesile olabilir.

Bazen büyük bir hayır, küçük bir davranışla başlar.

Bir insanın kalbini kırmamak, bir ihtiyaç sahibinin yükünü hafifletmek, bir yanlış bilgiyi yaymamak, iki kişinin arasını düzeltmek ve bir haksızlığa şahit olduğunda imkânı ölçüsünde doğru bir tavır göstermek, ahlakın hayata geçirilmesidir.

Bu nedenle dünya gündemini takip etmekle nefsimizi terbiye etmek arasında bir tercih yapmak zorunda değiliz. Hadiselerden haberdar olacağız; fakat gündemin bizi öfkeye, nefrete ve umutsuzluğa sürüklemesine izin vermeyeceğiz.

ALTINCI BÖLÜM: HABERLER KARŞISINDA DİLİMİZİ VE KALBİMİZİ KORUMAK

Aziz Müslümanlar!

İnsanların birbirine karşı sorumluluğu yalnızca fiilleriyle sınırlı değildir. Sözlerimiz, paylaştığımız haberler ve başkaları hakkında yaptığımız yorumlar da ahlakımızın bir parçasıdır.

Bir olay yaşandığında hemen hüküm vermek, doğruluğunu araştırmadan bir iddiayı yaymak, insanları kışkırtmak ve düşmanlığı körükleyen sözler söylemek, toplumdaki huzura zarar verebilir.

Rabbimiz Hucurât Suresi'nin 6. ayetinde, bir haber getiren kimsenin haberinin araştırılmasını emreder. Bu ayet, özellikle insanlar hakkında hüküm verirken ve toplumsal sonuçlar doğurabilecek haberleri aktarırken ne kadar dikkatli olmamız gerektiğini hatırlatır.

Bir haber duyduğumuzda kendimize şunu soralım: Bu bilgi doğru mu? Kaynağı güvenilir mi? Ben bunu paylaşınca bir haksızlığın yayılmasına mı, yoksa hakikatin anlaşılmasına mı hizmet ediyorum?

Sosyal medyada bir cümle yazmak kolaydır. Fakat o cümlenin başkalarının hayatında ne gibi sonuçlar doğurabileceğini düşünmek de gerekir.

İnsanların acıları üzerinden alay etmek, bir toplumun başına gelen felakete sevinmek veya sırf farklı bir görüşte olduğu için bir insana hakaret etmek müminin ahlakıyla bağdaşmaz.

Peygamber Efendimiz (s.a.v.), Sahih-i Buhârî ve Sahih-i Müslim'de rivayet edilen bir hadisinde şöyle buyurur:

“Kim Allah'a ve ahiret gününe iman ediyorsa ya hayır söylesin ya da sussun.”

Bu hadis, her konuda mutlaka konuşmak zorunda olmadığımızı öğretir. Bazen susmak, bilmediğimiz konuda hüküm vermemek ve bir sözü söylemeden önce düşünmek, insanın hem kendisini hem başkalarını korumasıdır.

Ancak susmak, her türlü haksızlık karşısında sorumluluğu terk etmek anlamına da gelmez. Hakikati uygun bir dille söylemek, zulmü önlemeye çalışmak ve iyiliği tavsiye etmek de Müslümanın vazifelerindendir.

Önemli olan, doğruyu söylerken bile adaleti ve edebi korumaktır.

Öyleyse dilimizi kinle değil, hikmetle kullanalım. Kalbimizi düşmanlıkla değil, merhametle besleyelim. Bilmediğimiz konularda kesin hükümler vermeyelim. Bir insanın yanlışını düzeltmeye çalışırken kendimiz de başka bir yanlışın içine düşmeyelim.

YEDİNCİ BÖLÜM: MÜMİNİN UMUDU, DUASI VE SORUMLULUĞU

Kardeşlerim!

Dünyada yaşanan olayları gördüğümüzde bazen insanın içine endişe düşebilir. Savaş haberleri, ekonomik sıkıntılar, insanların birbirine karşı duyduğu güvensizlik ve geleceğe ilişkin belirsizlikler, kalbimizi yorabilir.

Fakat mümin, olayların ağırlığı altında umudunu kaybetmez. Allah'a tevekkül eder; fakat tevekkülü tembellik olarak anlamaz. Dua eder; fakat duayı sorumluluktan kaçmak için bir bahane hâline getirmez.

Rabbimiz Ra'd Suresi'nin 11. ayetinde, bir toplumun kendi durumunu değiştirmesiyle ilgili ilkeyi bildirir. Bu ayetten alacağımız ders şudur: İnsanlar kendi davranışlarını, ahlaklarını ve sorumluluk anlayışlarını düzeltmeye yönelmelidir.

Dünyada barış istiyorsak barışın ahlakını kendi hayatımızda da yaşatmalıyız. Adalet istiyorsak kendi kararlarımızda adil olmalıyız. Merhamet istiyorsak merhameti yalnızca sözle ifade etmeyip davranışlarımızla göstermeliyiz.

Dua, müminin Rabbine yönelişidir. Fakat duanın yanında gayret, güzel ahlak ve doğru davranış da bulunmalıdır.

Bir Müslüman, kendi imkânları ölçüsünde iyilik yapabilir. İhtiyaç sahibine yardım edebilir. Bir aileyi destekleyebilir. Çocuklara güzel ahlakı öğretebilir. Toplumdaki ayrılıkları azaltacak bir söz söyleyebilir. Bir yanlışın yayılmasını önleyebilir.

Bunların hiçbiri küçük görülmemelidir.

Çünkü insanlık yalnızca büyük kararlarla değil, milyonlarca insanın günlük hayatında yaptığı tercihlerle de şekillenir.

Bizler de 2020 yılının bu ilk günlerinde kendimize söz verelim: Daha adaletli olacağız. Daha dikkatli konuşacağız. Başkalarının acılarını küçümsemeyeceğiz. Kendi nefsimizi başkalarının nefsinden daha masum görmeyeceğiz. Bir haksızlıkla karşılaştığımızda, gücümüz ve imkânımız ölçüsünde doğru olanı yapmaya çalışacağız.

Ve bütün bunları yaparken Allah'tan yardım isteyeceğiz.

Çünkü kul gayret eder, fakat muvaffakiyet Allah'ın takdiriyle gerçekleşir. Kul doğru yolu arar, Allah'tan hidayet ister ve elinden geleni yapar.

SONUÇ: DÜNYAYI DEĞERLENDİRİRKEN KENDİMİZİ UNUTMAYALIM

Aziz kardeşlerim!

2020 yılının ilk haftasında dünya, yeni bir yılın başlangıcını büyük umutlarla karşılamaya çalışırken bir yandan da savaş ihtimalleri, siyasi gerilimler ve bölgesel anlaşmazlıklarla karşı karşıya kalmıştır.

Türkiye'nin Libya konusunda attığı adım, Irak'ta yaşanan gelişmeler ve Amerika Birleşik Devletleri ile İran arasındaki gerilim, hepimize önemli bir gerçeği hatırlatmaktadır: Güç mücadelelerinin ortasında en çok korunması gereken değerlerden biri insan hayatı, en çok ihtiyaç duyulan ahlaki ölçülerden biri de adalettir.

Biz Müslümanlar olarak yalnızca bir tarafın kazanmasını değil, hakkın korunmasını, masumların zarar görmemesini, zulmün sona ermesini ve insanların güven içinde yaşayabilmesini istemeliyiz.

Bir ülkenin huzurunu isterken başka bir ülkenin masumlarını unutmamalıyız. Kendi milletimizi severken diğer milletlerin insanlığını inkâr etmemeliyiz. Bir görüşü savunurken adaleti terk etmemeliyiz.

Ve en önemlisi, bütün dünyayı değerlendirirken kendi nefsimizi unutmayalım.

Çünkü dünya meselelerini konuşmak kolaydır; fakat kendi nefsimizin yanlışlarını görmek zordur. Başkalarının hatalarını saymak kolaydır; fakat kendi hatamızı kabul etmek nefis terbiyesi ister.

Müminin büyüklüğü, her tartışmada üstün gelmesinde değil; hakikat karşısında boyun eğebilmesinde, haksızlık yaptığında özür dileyebilmesinde, eline güç geçtiğinde adaletten ayrılmamasında ve kendisine kötülük yapana karşı bile ölçüyü koruyabilmesindedir.

Rabbimiz bizleri hakkı hak olarak görüp ona uymaya, batılı batıl olarak görüp ondan sakınmaya muvaffak eylesin.

Kalplerimizi kin, kibir, haset ve düşmanlıktan arındırsın. Bizlere adaletli olmayı, merhametli davranmayı, doğru sözlü olmayı ve kardeşliğimizi korumayı nasip etsin.

Dünyanın neresinde olursa olsun zulüm altında bulunan insanlara yardım eylesin. Savaşların sona ermesini, masumların korunmasını, ailelerin huzura kavuşmasını ve toplumlar arasında adaletli bir barışın kurulmasını nasip etsin.

Ülkemizi, milletimizi ve bütün İslam âlemini fitneden, haksızlıktan, düşmanlıktan ve kardeş kanının dökülmesinden muhafaza eylesin.

Âmin, yâ Rabbel âlemîn.

DUA VE HİTAM

Allah'ım! Sen kalplerimizin içini bilensin. Bizlere doğruyu doğru olarak tanımayı ve ona uymayı, yanlışı yanlış olarak tanımayı ve ondan uzak durmayı nasip eyle.

Allah'ım! Bizi kendi nefsimizin kusurlarını görebilen kullarından eyle. Bize kibir yerine tevazu, öfke yerine sabır, düşmanlık yerine merhamet, haksızlık yerine adalet ver.

Allah'ım! Ülkemize huzur, milletimize birlik, yöneticilerimize hikmet ve adalet nasip eyle. İslam âleminin arasındaki düşmanlıkları gider. İnsanları birbirine düşüren fitneleri söndür. Mazlumların yardımcısı, çaresizlerin ümidi ve yetimlerin koruyucusu olmayı bizlere nasip eyle.

Allah'ım! Dünyanın neresinde bir insan açlık çekiyorsa ona rızık, nerede bir insan korku içindeyse ona emniyet, nerede bir insan zulme uğruyorsa ona adalet nasip eyle.

Allah'ım! Bizleri yalnızca güzel söz söyleyenlerden değil, söylediği güzel sözleri hayatında yaşayanlardan eyle. Bizleri başkalarına iyiliği tavsiye ederken kendisini unutanlardan değil, önce kendi nefsini hesaba çekenlerden eyle.

Allah'ım! Geçmişimizi mağfiretinle, bugünümüzü hidayetinle, geleceğimizi hayrınla güzelleştir. Bizlere dünya hayatında hayır, ahirette hayır ver ve bizi cehennem azabından koru.

Âmin. Velhamdülillahi Rabbil âlemîn.

Ve âhiru da'vânâ enil hamdülillahi Rabbil âlemîn.

2020 YILININ İLK HAFTASINDA DÜNYA, TÜRKİYE VE İSLAM COĞRAFYASI:

Kar©glan Raşit Tunca]]> İBRET, ADALET, KARDEŞLİK VE NEFS MUHASEBESİ


Bismillahirrahmanirrahim.

Elhamdülillahi Rabbil âlemîn. Vessalâtü vesselâmü alâ Resûlinâ Muhammedin ve alâ âlihî ve sahbihî ecmaîn.

Aziz Müslüman kardeşlerim!

Yeni bir miladi yılın ilk günlerinde bulunuyoruz. 2020 yılının Ocak ayının ilk haftası, dünya gündeminde yine savaş ihtimallerinin, devletler arasındaki siyasi gerilimlerin, İslam coğrafyasındaki çatışmaların ve insanlığın geleceğine dair endişelerin öne çıktığı bir dönem olarak karşımıza çıkmaktadır.

Bir tarafta Türkiye'nin Libya meselesiyle ilgili aldığı kararlar, diğer tarafta Irak'ta yaşanan gelişmeler ve Amerika Birleşik Devletleri ile İran arasında yükselen gerilim, bölgenin yeniden büyük bir çatışmanın içine sürüklenebileceği endişesini doğurmuştur. 2 Ocak 2020 tarihinde Türkiye Büyük Millet Meclisi, Libya'ya asker gönderilmesine ilişkin tezkereyi kabul etmiş; 3 Ocak'ta Bağdat'ta gerçekleştirilen Amerikan hava saldırısında İranlı General Kasım Süleymani ve Iraklı komutan Ebu Mehdi el-Mühendis hayatını kaybetmiştir. Bu olay, bölgede misilleme ve daha büyük bir savaş yaşanabileceği endişelerini artırmıştır.

İşte biz bugün bu gelişmelere yalnızca siyasi hadiseler olarak bakmayacağız. Bunların karşısında Kur'an-ı Kerim'in bize ne öğrettiğini, Peygamber Efendimizin nasıl bir ahlak tavsiye ettiğini ve bir Müslümanın bütün bu hadiseler karşısında nasıl düşünmesi gerektiğini ele alacağız.

Çünkü mümin, yalnızca olayları seyreden insan değildir. Mümin, olaylardan ibret alan, hak ile batılı ayırt etmeye çalışan, zulme karşı duran, adaleti gözeten ve her şeyden önce kendi nefsini hesaba çeken insandır.

BİRİNCİ BÖLÜM: DÜNYA GÜNDEMİNE KUR'AN'IN PENCERESİNDEN BAKMAK

Kardeşlerim!

İnsanlık yeni bir yıla girerken takvimler değişiyor, tarihler değişiyor, devletlerin hedefleri ve siyasi hesapları değişiyor. Fakat insanın nefsindeki hırs, makam arzusu, güç tutkusu ve üstünlük iddiası değişmediği müddetçe dünyanın meseleleri de bitmiyor.

İnsan bazen kendisini dünyanın hâkimi zanneder. Bir makam elde ettiğinde, bir orduya sahip olduğunda, büyük servetler biriktirdiğinde veya başka insanları kendi iradesine boyun eğdirdiğinde her şeye gücünün yeteceğini düşünür. Hâlbuki insanın gücü sınırlıdır. Ne ömrünü kendisi belirleyebilir ne de dünyanın bütün hadiselerini kendi isteğine göre yönlendirebilir.

Rabbimiz Kur'an-ı Kerim'de şöyle buyurur:

وَلَا تَمْشِ فِي الْأَرْضِ مَرَحًا إِنَّكَ لَنْ تَخْرِقَ الْأَرْضَ وَلَنْ تَبْلُغَ الْجِبَالَ طُولًا

Mealen: “Yeryüzünde böbürlenerek yürüme. Çünkü sen ne yeri yarabilirsin ne de boyca dağlara ulaşabilirsin.”

(İsrâ Suresi, 37. ayet)

Bu ayet yalnızca sokakta kibirli yürüyen bir insana hitap etmez. İnsanın kendisini başkalarından üstün görmesine, gücünü sınırsız zannetmesine ve kendisine verilen imkânları Allah'ın huzurunda hesap vermeyecekmiş gibi kullanmasına da ibretli bir ölçü sunar.

Bir devletin gücü olabilir. Bir yöneticinin elinde büyük yetkiler bulunabilir. Bir ordunun silahları, bir ülkenin ekonomik imkânları ve bir toplumun siyasi nüfuzu olabilir. Fakat bütün bunlar, insanı adaletten muaf hâle getirmez.

Müslüman, güçlü olanın her zaman haklı olduğunu düşünemez. Aynı şekilde kendisine yakın olanın her davranışını doğru, karşısında bulunanın her davranışını yanlış kabul edemez.

Hakikat, bizim hoşumuza giden tarafta bulunduğu için hakikat olmaz. Hakikat, Allah'ın koyduğu adalet ölçüsüne uygun olduğu için hakikattir.

Bu sebeple dünya gündemini değerlendirirken kendimize şu soruyu sormalıyız: Ben bir hadiseyi değerlendirirken hakkı mı arıyorum, yoksa kendi tarafımın haklı çıkmasını mı istiyorum?

Bu iki tutum arasında büyük bir fark vardır. Hakkı arayan insan gerektiğinde kendi yanlışını da kabul eder. Tarafını hakikatin önüne geçiren insan ise yanlışını savunmak için hakikati bile görmezden gelebilir.

Rabbimiz bizlere şöyle buyurur:

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُونُوا قَوَّامِينَ بِالْقِسْطِ شُهَدَاءَ لِلَّهِ وَلَوْ عَلَىٰ أَنْفُسِكُمْ

Mealen: “Ey iman edenler! Kendinizin, anne babanızın ve yakınlarınızın aleyhine de olsa adaleti titizlikle ayakta tutan, Allah için şahitlik eden kimseler olun.”

(Nisâ Suresi, 135. ayetin ilgili bölümü)

İşte müminin ölçüsü budur. Kendi nefsimizin aleyhine bile olsa adaletten ayrılmayacağız. Sevdiğimiz bir insan yanlış yaptığında yanlışını doğru göstermeyeceğiz. Sevmediğimiz bir insan doğru bir söz söylediğinde de sırf kendisini sevmediğimiz için o sözü reddetmeyeceğiz.

Çünkü Allah'ın huzurunda bizi kurtaracak olan şey, dünyada hangi tarafın yanında göründüğümüz değil, hak ve adalet karşısında nasıl bir tavır takındığımızdır.

İKİNCİ BÖLÜM: İSLAM COĞRAFYASINDA YÜKSELEN GERİLİM VE SAVAŞ ENDİŞESİ

Aziz kardeşlerim!

2020 yılının ilk günlerinde Irak, İran, Amerika Birleşik Devletleri ve Libya çevresinde yaşanan gelişmeler, İslam coğrafyasının ne kadar kırılgan bir durumda bulunduğunu bir kez daha göstermiştir.

Bağdat'taki hava saldırısının ardından İran'ın misilleme açıklamaları ve bölgede yeni bir savaş çıkabileceğine dair endişeler gündeme gelmiştir. Türkiye'nin Libya konusunda aldığı karar da bölgesel güç mücadelelerinin ve çatışma ihtimallerinin konuşulduğu bu ortamda değerlendirilmiştir.

Burada bizim vazifemiz, bütün hadiselerin arkasında hangi niyetlerin bulunduğunu kesin olarak bildiğimizi iddia etmek değildir. Her devletin açıklamasını, her siyasi aktörün iddiasını ve her haberin yorumunu mutlak hakikat kabul etmek de değildir.

Bizim vazifemiz, hadiseleri değerlendirirken Kur'an'ın adalet, sulh, merhamet ve sorumluluk ölçülerini hatırlamaktır.

Allah Teâlâ Hucurât Suresi'nde şöyle buyurur:

وَإِنْ طَائِفَتَانِ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ اقْتَتَلُوا فَأَصْلِحُوا بَيْنَهُمَا

Mealen: “Müminlerden iki topluluk birbirleriyle savaşırsa aralarını düzeltin.”

(Hucurât Suresi, 9. ayetin ilgili bölümü)

Dikkat edelim kardeşlerim! Rabbimiz bize yalnızca bir tarafı desteklemeyi değil, çatışma karşısında ıslahı ve adaleti de emretmektedir. Ayetin devamında ise adaletin gözetilmesi ve Allah'ın adil davrananları sevdiği bildirilir.

Demek ki barış, her ne pahasına olursa olsun yanlışları görmezden gelmek değildir. Barış, haksızlığı haklı ilan etmek de değildir. Gerçek barış; zulmün sona ermesi, insanların güven içinde yaşaması, hakların korunması ve düşmanlıkların adalet temelinde giderilmesi için çalışmaktır.

Bir savaş başladığında yalnızca karar verenlerin hayatı değişmez. Cephede bulunan askerler, evlerinde bekleyen anneler, çocuklarını korumaya çalışan babalar, yaşlılar ve hastalar da bu hadiselerin yükünü taşır.

Bazen bir siyasi kararın sonuçları yıllarca sürer. Bazen bir saldırıya verilen karşılık, başka bir saldırıya sebep olur. Sonra intikam duygusu büyür, yeni kayıplar yaşanır ve insanlar birbirlerinin acılarını görmez hâle gelir.

İşte burada müminin kalbi devreye girmelidir.

Biz savaşın yalnızca haritadaki sınırlarını görmeyelim. Bir evladını bekleyen anneyi, evine dönemeyen babayı, okuluna gidemeyen çocuğu ve güvenli bir hayat kurmak isteyen aileyi de düşünelim.

Çünkü insan hayatı, siyasi hesapların arasında unutulacak kadar değersiz değildir.

Rabbimiz Mâide Suresi'nin 32. ayetinde bir canı haksız yere öldürmenin ağırlığını, insan hayatının korunmasının önemini bildiren büyük bir ölçü ortaya koymaktadır. Ayetin İsrailoğullarına ilişkin hüküm bağlamını da gözeterek, buradan bütün insanlığa uzanan ibreti anlamalıyız: İnsan hayatı, öfke ve düşmanlık uğruna kolayca harcanabilecek bir şey değildir.

Bir Müslüman, masum insanların ölümüne sevinmeyi kendisine yakıştırmamalıdır. Kendisine düşman gördüğü insanların arasında suçsuz insanlar bulunduğunu unutmamalıdır. Bir topluluğun içindeki herkesin aynı düşünceye ve aynı sorumluluğa sahip olduğunu zannetmemelidir.

Adalet, insanın yalnızca kendisine yakın olanları koruması değildir. Adalet, hakkı kimin için söz konusu olursa olsun tanımaktır.

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM: MÜSLÜMANLAR ARASINDA KARDEŞLİK VE AYRILIĞIN TEHLİKESİ

Kardeşlerim!

İslam coğrafyasının en acı meselelerinden biri de Müslüman toplumların kendi aralarındaki ayrılıklardır. Mezhep farklılıkları, siyasi çekişmeler, etnik ayrılıklar ve güç mücadeleleri, kimi zaman kardeşlerin birbirine düşman gibi bakmasına sebep olmaktadır.

Oysa Kur'an-ı Kerim, müminlerin arasındaki bağı bize açıkça hatırlatır:

إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ فَأَصْلِحُوا بَيْنَ أَخَوَيْكُمْ

Mealen: “Müminler ancak kardeştirler. Öyleyse kardeşlerinizin arasını düzeltin.”

(Hucurât Suresi, 10. ayet)

Kardeşlerim, bu ayet üzerinde düşünelim.

Bir Müslüman başka bir Müslümanla aynı siyasi görüşte olmayabilir. Farklı bir mezhebe mensup olabilir. Farklı bir ülkede yaşayabilir, başka bir dil konuşabilir veya başka bir kültürden gelebilir.

Bütün bu farklılıklar, insanın adalet ve merhamet sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.

Elbette her farklılık önemsiz değildir. İnanç ve düşünce konularında hakikati araştırmak, delilleri değerlendirmek ve doğruyu savunmak gerekir. Fakat ihtilafı düşmanlığa dönüştürmek, insanları birbirine kin beslemeye çağırmak ve her anlaşmazlığı bir nefret sebebi hâline getirmek doğru değildir.

Peygamber Efendimiz (sallallahu aleyhi ve sellem), Sahih-i Müslim'de rivayet edilen bir hadisinde şöyle buyurur:

“Müslüman Müslümanın kardeşidir; ona zulmetmez, onu yardımsız bırakmaz ve onu küçümsemez.”

Bu hadis, kardeşliğin yalnızca sözden ibaret olmadığını öğretir.

Kardeşlik, bir insanın hatasını hiç söylememek değildir. Kardeşlik, yanlış gördüğümüzde onu hikmetle ve güzel bir dille düzeltmeye çalışmaktır. Kardeşlik, bir insanın sıkıntısını küçümsememek, onun acısını kendi menfaatimiz uğruna kullanmamak ve bir anlaşmazlık çıktığında adaleti terk etmemektir.

Müslümanlar birbirlerini sürekli suçlarsa, aralarındaki güven zayıflar. Herkes kendi grubunu kusursuz, diğerlerini bütünüyle kötü görmeye başlarsa ortak meseleler konuşulamaz hâle gelir. Böylece düşmanlıklar büyürken mazlumların sıkıntıları geri planda kalır.

Buradan çıkarmamız gereken ders şudur: Önce kendi nefsimizdeki düşmanlık duygusunu terbiye edeceğiz. Sonra ailemizde, çevremizde, cemaatimizde ve toplumumuzda barışın dilini güçlendireceğiz.

Bir insanın Müslüman kardeşine yapacağı en büyük iyiliklerden biri, onun hakkında bilmediği şeyleri kesin bir dille konuşmamak, duyduğu her haberi yaymamak ve öfkesini hakikatin önüne geçirmemektir.

Çünkü bazen bir silah insanın bedenine zarar verir; bazen de düşünmeden söylenen bir söz, insanlar arasındaki güveni yaralar. Mümin, elinden geldiğince her iki zarardan da sakınmalıdır.

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM: TÜRKİYE'NİN SORUMLULUĞU VE ADALET ÖLÇÜSÜ

Aziz kardeşlerim!

Türkiye, tarihî bağları, coğrafi konumu ve İslam dünyasıyla olan ilişkileri sebebiyle bölgesindeki gelişmelerden uzak bir ülke değildir. 2 Ocak 2020 tarihinde Libya'ya asker gönderilmesine ilişkin tezkerenin Türkiye Büyük Millet Meclisinde kabul edilmesi, ülkenin dış politikası ve bölgesel sorumlulukları bakımından önemli bir gelişmeydi.

Böyle bir hadiseyi değerlendirirken yalnızca heyecanla, sloganla veya öfkeyle hareket etmek doğru değildir. Devletlerin güvenlik, diplomasi ve uluslararası ilişkiler alanındaki kararları ciddi sonuçlar doğurabilir. Bu sebeple meseleleri bilgiyle, dikkatle ve adaletle değerlendirmek gerekir.

Bizim burada üzerinde duracağımız husus, herhangi bir siyasi kararın bütün ayrıntılarını hükme bağlamak değildir. Asıl mesele, Müslümanın hangi karar karşısında bulunursa bulunsun ahlaki ölçülerini kaybetmemesidir.

Bir karar ülkemiz tarafından alındığında, onu sorgulanamaz kabul etmek zorunda değiliz. Başka bir ülke tarafından alındığında da sırf yabancı bir ülkenin kararı olduğu için onu bütünüyle yanlış sayamayız.

Ölçümüz; adalet, insan hayatının korunması, zulmün önlenmesi, hakların gözetilmesi ve mümkün olan durumlarda barışın güçlendirilmesi olmalıdır.

Rabbimiz Mâide Suresi'nde şöyle buyurur:

وَلَا يَجْرِمَنَّكُمْ شَنَآنُ قَوْمٍ عَلَىٰ أَلَّا تَعْدِلُوا اعْدِلُوا هُوَ أَقْرَبُ لِلتَّقْوَىٰ

Mealen: “Bir topluluğa duyduğunuz kin, sizi adaletsiz davranmaya sevk etmesin. Adaletli olun; bu, takvaya daha uygundur.”

(Mâide Suresi, 8. ayet)

Bu ayet, siyasi ve toplumsal tartışmalarımızda da yolumuzu aydınlatmalıdır.

Bir ülkeyi sevebiliriz. Bir millete yakınlık duyabiliriz. Bir devletin güvenliğini ve halkının huzurunu isteyebiliriz. Ancak bunların hiçbiri, başka insanların hakkını görmezden gelmemize izin vermez.

Türkiye'nin huzurunu istemek başka, başka toplumların huzurunu önemsiz görmek başkadır. Kendi milletimizin güvenliğini düşünmek başka, başka milletlerin masumlarını düşman kabul etmek başkadır.

Mümin, vatanını sever; fakat sevgisini adaletsizliğe mazeret yapmaz. Milletinin iyiliğini ister; fakat başkasına zulmedilmesini bir başarı olarak görmez.

Bir ülkenin gerçek kuvveti yalnızca silahlarıyla ölçülmez. Hukukunun sağlamlığı, insanlarının ahlakı, toplumundaki güven, yöneticilerinin sorumluluk bilinci ve mazluma karşı tutumu da o ülkenin gücünü gösterir.

Bu nedenle ülkemiz için dua ederken yalnızca maddi kuvvet istemeyelim. Hikmet, feraset, adalet, ehliyet, merhamet ve doğru kararlar alabilme kabiliyeti de isteyelim.

Allah'ım, ülkemizi her türlü fitneden koru. İnsanlarımızın arasına kin ve düşmanlık sokulmasına engel ol. Milletimize huzur, yöneticilerimize adaletli kararlar almayı nasip et. Ülkemizin ve bütün insanlığın hayrına olacak yolları aç.

BEŞİNCİ BÖLÜM: DÜNYANIN GÜNDEMİ DEĞİŞİR, İNSANIN HESABI DEĞİŞMEZ

Kardeşlerim!

Günler geçer, haberler değişir, bir gün bir ülke dünya gündeminin merkezine oturur, ertesi gün başka bir ülkede yeni bir kriz başlar. İnsanlar günlerce bir hadiseyi tartışır, sonra başka bir hadisenin peşine düşerler.

Fakat bütün bu gündemlerin üzerinde değişmeyen bir gerçek vardır: Her insanın bir ömrü vardır ve her insan Allah'ın huzurunda yaptıklarından sorumludur.

Dünyanın bütün siyasi hadiselerini bilip kendi nefsini tanımayan insan, büyük bir eksiklik içindedir. Başka ülkelerdeki haksızlıkları konuşup kendi evinde adaletsiz davranan insan, önce kendi davranışlarını gözden geçirmelidir.

Başkalarının kibirli olduğunu söyleyip kendisi kibirlenen, insanların birbirine düşmanlık etmesinden şikâyet edip kendi sözleriyle düşmanlık üreten, adalet isteyen fakat kendi menfaati söz konusu olduğunda adaleti unutan kişi, nefsinin oyununa dikkat etmelidir.

Rabbimiz şöyle buyurur:

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَلْتَنْظُرْ نَفْسٌ مَا قَدَّمَتْ لِغَدٍ

Mealen: “Ey iman edenler! Allah'a karşı gelmekten sakının ve herkes yarın için ne hazırladığına baksın.”

(Haşr Suresi, 18. ayet)

İşte nefs muhasebesi budur.

Yarın için ne hazırlıyoruz? Sadece dünyadaki geleceğimiz için mi çalışıyoruz, yoksa ahiretimiz için de hazırlık yapıyor muyuz?

Her gün haberleri takip ediyoruz. Peki, her gün kendi davranışlarımızı da gözden geçiriyor muyuz?

İnsanların hatalarını görüyoruz. Peki, kendi hatalarımızı fark edebiliyor muyuz?

Dünyada barış istiyoruz. Peki, kendi evimizde barış için ne yapıyoruz?

Mazlumlara merhamet edilmesini istiyoruz. Peki, elimizin altındaki güçle bir insana haksızlık ediyor muyuz?

Başkalarının doğru sözlü olmasını bekliyoruz. Peki, biz her zaman doğruyu söylüyor muyuz?

İşte insanın kendisine sorması gereken sorular bunlardır.

Tasavvuf yolunda nefsin terbiyesi, insanın yalnızca dilinde güzel sözler taşıması değildir. Nefsin terbiyesi, öfkelendiğinde kendisini kontrol etmesi, menfaati zarar gördüğünde adaletten ayrılmaması, bir başarı elde ettiğinde kibirlenmemesi ve bir yanlış yaptığında hatasını kabul edebilmesidir.

İnsan bütün dünyayı düzeltemeyebilir. Bütün savaşları durduramayabilir. Bütün siyasi meseleleri çözemeyebilir. Fakat kendi sözünü düzeltebilir, kendi davranışını güzelleştirebilir, bir mazluma yardım edebilir ve kendi çevresinde iyiliğin çoğalmasına vesile olabilir.

Bazen büyük bir hayır, küçük bir davranışla başlar.

Bir insanın kalbini kırmamak, bir ihtiyaç sahibinin yükünü hafifletmek, bir yanlış bilgiyi yaymamak, iki kişinin arasını düzeltmek ve bir haksızlığa şahit olduğunda imkânı ölçüsünde doğru bir tavır göstermek, ahlakın hayata geçirilmesidir.

Bu nedenle dünya gündemini takip etmekle nefsimizi terbiye etmek arasında bir tercih yapmak zorunda değiliz. Hadiselerden haberdar olacağız; fakat gündemin bizi öfkeye, nefrete ve umutsuzluğa sürüklemesine izin vermeyeceğiz.

ALTINCI BÖLÜM: HABERLER KARŞISINDA DİLİMİZİ VE KALBİMİZİ KORUMAK

Aziz Müslümanlar!

İnsanların birbirine karşı sorumluluğu yalnızca fiilleriyle sınırlı değildir. Sözlerimiz, paylaştığımız haberler ve başkaları hakkında yaptığımız yorumlar da ahlakımızın bir parçasıdır.

Bir olay yaşandığında hemen hüküm vermek, doğruluğunu araştırmadan bir iddiayı yaymak, insanları kışkırtmak ve düşmanlığı körükleyen sözler söylemek, toplumdaki huzura zarar verebilir.

Rabbimiz Hucurât Suresi'nin 6. ayetinde, bir haber getiren kimsenin haberinin araştırılmasını emreder. Bu ayet, özellikle insanlar hakkında hüküm verirken ve toplumsal sonuçlar doğurabilecek haberleri aktarırken ne kadar dikkatli olmamız gerektiğini hatırlatır.

Bir haber duyduğumuzda kendimize şunu soralım: Bu bilgi doğru mu? Kaynağı güvenilir mi? Ben bunu paylaşınca bir haksızlığın yayılmasına mı, yoksa hakikatin anlaşılmasına mı hizmet ediyorum?

Sosyal medyada bir cümle yazmak kolaydır. Fakat o cümlenin başkalarının hayatında ne gibi sonuçlar doğurabileceğini düşünmek de gerekir.

İnsanların acıları üzerinden alay etmek, bir toplumun başına gelen felakete sevinmek veya sırf farklı bir görüşte olduğu için bir insana hakaret etmek müminin ahlakıyla bağdaşmaz.

Peygamber Efendimiz (s.a.v.), Sahih-i Buhârî ve Sahih-i Müslim'de rivayet edilen bir hadisinde şöyle buyurur:

“Kim Allah'a ve ahiret gününe iman ediyorsa ya hayır söylesin ya da sussun.”

Bu hadis, her konuda mutlaka konuşmak zorunda olmadığımızı öğretir. Bazen susmak, bilmediğimiz konuda hüküm vermemek ve bir sözü söylemeden önce düşünmek, insanın hem kendisini hem başkalarını korumasıdır.

Ancak susmak, her türlü haksızlık karşısında sorumluluğu terk etmek anlamına da gelmez. Hakikati uygun bir dille söylemek, zulmü önlemeye çalışmak ve iyiliği tavsiye etmek de Müslümanın vazifelerindendir.

Önemli olan, doğruyu söylerken bile adaleti ve edebi korumaktır.

Öyleyse dilimizi kinle değil, hikmetle kullanalım. Kalbimizi düşmanlıkla değil, merhametle besleyelim. Bilmediğimiz konularda kesin hükümler vermeyelim. Bir insanın yanlışını düzeltmeye çalışırken kendimiz de başka bir yanlışın içine düşmeyelim.

YEDİNCİ BÖLÜM: MÜMİNİN UMUDU, DUASI VE SORUMLULUĞU

Kardeşlerim!

Dünyada yaşanan olayları gördüğümüzde bazen insanın içine endişe düşebilir. Savaş haberleri, ekonomik sıkıntılar, insanların birbirine karşı duyduğu güvensizlik ve geleceğe ilişkin belirsizlikler, kalbimizi yorabilir.

Fakat mümin, olayların ağırlığı altında umudunu kaybetmez. Allah'a tevekkül eder; fakat tevekkülü tembellik olarak anlamaz. Dua eder; fakat duayı sorumluluktan kaçmak için bir bahane hâline getirmez.

Rabbimiz Ra'd Suresi'nin 11. ayetinde, bir toplumun kendi durumunu değiştirmesiyle ilgili ilkeyi bildirir. Bu ayetten alacağımız ders şudur: İnsanlar kendi davranışlarını, ahlaklarını ve sorumluluk anlayışlarını düzeltmeye yönelmelidir.

Dünyada barış istiyorsak barışın ahlakını kendi hayatımızda da yaşatmalıyız. Adalet istiyorsak kendi kararlarımızda adil olmalıyız. Merhamet istiyorsak merhameti yalnızca sözle ifade etmeyip davranışlarımızla göstermeliyiz.

Dua, müminin Rabbine yönelişidir. Fakat duanın yanında gayret, güzel ahlak ve doğru davranış da bulunmalıdır.

Bir Müslüman, kendi imkânları ölçüsünde iyilik yapabilir. İhtiyaç sahibine yardım edebilir. Bir aileyi destekleyebilir. Çocuklara güzel ahlakı öğretebilir. Toplumdaki ayrılıkları azaltacak bir söz söyleyebilir. Bir yanlışın yayılmasını önleyebilir.

Bunların hiçbiri küçük görülmemelidir.

Çünkü insanlık yalnızca büyük kararlarla değil, milyonlarca insanın günlük hayatında yaptığı tercihlerle de şekillenir.

Bizler de 2020 yılının bu ilk günlerinde kendimize söz verelim: Daha adaletli olacağız. Daha dikkatli konuşacağız. Başkalarının acılarını küçümsemeyeceğiz. Kendi nefsimizi başkalarının nefsinden daha masum görmeyeceğiz. Bir haksızlıkla karşılaştığımızda, gücümüz ve imkânımız ölçüsünde doğru olanı yapmaya çalışacağız.

Ve bütün bunları yaparken Allah'tan yardım isteyeceğiz.

Çünkü kul gayret eder, fakat muvaffakiyet Allah'ın takdiriyle gerçekleşir. Kul doğru yolu arar, Allah'tan hidayet ister ve elinden geleni yapar.

SONUÇ: DÜNYAYI DEĞERLENDİRİRKEN KENDİMİZİ UNUTMAYALIM

Aziz kardeşlerim!

2020 yılının ilk haftasında dünya, yeni bir yılın başlangıcını büyük umutlarla karşılamaya çalışırken bir yandan da savaş ihtimalleri, siyasi gerilimler ve bölgesel anlaşmazlıklarla karşı karşıya kalmıştır.

Türkiye'nin Libya konusunda attığı adım, Irak'ta yaşanan gelişmeler ve Amerika Birleşik Devletleri ile İran arasındaki gerilim, hepimize önemli bir gerçeği hatırlatmaktadır: Güç mücadelelerinin ortasında en çok korunması gereken değerlerden biri insan hayatı, en çok ihtiyaç duyulan ahlaki ölçülerden biri de adalettir.

Biz Müslümanlar olarak yalnızca bir tarafın kazanmasını değil, hakkın korunmasını, masumların zarar görmemesini, zulmün sona ermesini ve insanların güven içinde yaşayabilmesini istemeliyiz.

Bir ülkenin huzurunu isterken başka bir ülkenin masumlarını unutmamalıyız. Kendi milletimizi severken diğer milletlerin insanlığını inkâr etmemeliyiz. Bir görüşü savunurken adaleti terk etmemeliyiz.

Ve en önemlisi, bütün dünyayı değerlendirirken kendi nefsimizi unutmayalım.

Çünkü dünya meselelerini konuşmak kolaydır; fakat kendi nefsimizin yanlışlarını görmek zordur. Başkalarının hatalarını saymak kolaydır; fakat kendi hatamızı kabul etmek nefis terbiyesi ister.

Müminin büyüklüğü, her tartışmada üstün gelmesinde değil; hakikat karşısında boyun eğebilmesinde, haksızlık yaptığında özür dileyebilmesinde, eline güç geçtiğinde adaletten ayrılmamasında ve kendisine kötülük yapana karşı bile ölçüyü koruyabilmesindedir.

Rabbimiz bizleri hakkı hak olarak görüp ona uymaya, batılı batıl olarak görüp ondan sakınmaya muvaffak eylesin.

Kalplerimizi kin, kibir, haset ve düşmanlıktan arındırsın. Bizlere adaletli olmayı, merhametli davranmayı, doğru sözlü olmayı ve kardeşliğimizi korumayı nasip etsin.

Dünyanın neresinde olursa olsun zulüm altında bulunan insanlara yardım eylesin. Savaşların sona ermesini, masumların korunmasını, ailelerin huzura kavuşmasını ve toplumlar arasında adaletli bir barışın kurulmasını nasip etsin.

Ülkemizi, milletimizi ve bütün İslam âlemini fitneden, haksızlıktan, düşmanlıktan ve kardeş kanının dökülmesinden muhafaza eylesin.

Âmin, yâ Rabbel âlemîn.

DUA VE HİTAM

Allah'ım! Sen kalplerimizin içini bilensin. Bizlere doğruyu doğru olarak tanımayı ve ona uymayı, yanlışı yanlış olarak tanımayı ve ondan uzak durmayı nasip eyle.

Allah'ım! Bizi kendi nefsimizin kusurlarını görebilen kullarından eyle. Bize kibir yerine tevazu, öfke yerine sabır, düşmanlık yerine merhamet, haksızlık yerine adalet ver.

Allah'ım! Ülkemize huzur, milletimize birlik, yöneticilerimize hikmet ve adalet nasip eyle. İslam âleminin arasındaki düşmanlıkları gider. İnsanları birbirine düşüren fitneleri söndür. Mazlumların yardımcısı, çaresizlerin ümidi ve yetimlerin koruyucusu olmayı bizlere nasip eyle.

Allah'ım! Dünyanın neresinde bir insan açlık çekiyorsa ona rızık, nerede bir insan korku içindeyse ona emniyet, nerede bir insan zulme uğruyorsa ona adalet nasip eyle.

Allah'ım! Bizleri yalnızca güzel söz söyleyenlerden değil, söylediği güzel sözleri hayatında yaşayanlardan eyle. Bizleri başkalarına iyiliği tavsiye ederken kendisini unutanlardan değil, önce kendi nefsini hesaba çekenlerden eyle.

Allah'ım! Geçmişimizi mağfiretinle, bugünümüzü hidayetinle, geleceğimizi hayrınla güzelleştir. Bizlere dünya hayatında hayır, ahirette hayır ver ve bizi cehennem azabından koru.

Âmin. Velhamdülillahi Rabbil âlemîn.

Ve âhiru da'vânâ enil hamdülillahi Rabbil âlemîn.

2020 YILININ İLK HAFTASINDA DÜNYA, TÜRKİYE VE İSLAM COĞRAFYASI:

Kar©glan Raşit Tunca]]>