2.VERSION
Fârâbî’nin Doğru ve Yanlış Hakkındaki Sözüne Bir Editör Yorumu
Editör Kar©glan’ın Yorumu
Fârâbî’ye atfedilen şu söz üzerinde biraz düşünelim:
“Evvela doğruyu bilmek gerektir; doğru bilinirse yanlış da bilinir ama evvelâ yanlış bilinirse doğru bilinmez.”
Bu söz, ilk bakışta doğruyu bilmenin önemini vurgulayan anlamlı bir düşünce gibi görünmektedir. Ancak ben bu söze farklı bir açıdan yaklaşmak istiyorum. Kanaatimce burada doğru ile yanlış arasındaki ilişkiyi yalnızca birinin diğerinden önce bilinmesi üzerinden değerlendirmek yeterli değildir. Çünkü insan bazen doğruyu öğrenerek yanlışı fark ederken bazen de yanlışın sonuçlarını görerek doğruya ulaşır.
Öncelikle şu hususu birbirinden ayırmak gerekir: Bir şeyin dilde önce veya sonra söylenmesiyle, insanın onu hayatta hangi sırayla öğrenmesi aynı şey değildir. Mesela Arapçada bazı sıfatlar ve kavramlar, anlatımın maksadına göre farklı sıralarda kullanılabilir. Bir kelimenin cümlede önce gelmesi, onun mutlaka önce öğrenilmesi gerektiğini göstermez. Dolayısıyla dil bilgisi bakımından bir sıralama ile düşünce ve bilgi bakımından bir öncelik arasında kesin bir bağ kurmak doğru olmayabilir.
Asıl meseleye gelelim: Doğru, yanlış bilinmeden anlaşılamaz mı? Yahut yanlış, doğru bilinmeden fark edilemez mi?
Bence bu sorulara tek yönlü bir cevap vermek mümkün değildir. Çünkü insan bazen doğruyu öğrenir ve yanlışın ne olduğunu anlar; bazen de bir yanlışa düşer, onun sonuçlarını görür ve böylece doğrunun kıymetini kavrar. Bu bakımdan yanlışın fark edilmesi, doğruya ulaşma yolculuğunda önemli bir basamak olabilir.
Mucitlerin çalışmalarını düşünelim. Birçok icat, yalnızca bir defada ve hiçbir deneme yapılmadan ortaya çıkmamıştır. İnsanlar denemiş, gözlemlemiş, başarısız olmuş, eksiklerini görmüş ve yeniden denemişlerdir. Her deneme istenen sonucu vermemiş olsa da bu tecrübeler, daha iyi bir sonuca ulaşmak için yol göstermiştir.
Elbette burada bir ayrım yapmak gerekir: Bir şeyin yokluğunu fark etmekle, bir icadı gerçekleştirmek aynı şey değildir. Ancak bazen mevcut olmayan bir imkânın fark edilmesi, o imkânı meydana getirecek arayışı başlatır. İnsan, henüz sahip olmadığı bir şeyi arzuladığında veya ihtiyaç duyduğunda, onu elde etmek için düşünmeye ve çalışmaya yönelir. Bu nedenle yokluk, kimi zaman yeni bir arayışın başlangıcı olabilir.
Radyo ve telefon gibi teknolojik gelişmeler de bu açıdan düşünülebilir. İnsanlar iletişim imkânlarını geliştirmek için araştırmalar yapmış, çeşitli yöntemleri denemiş ve zaman içerisinde daha kullanışlı araçlar ortaya çıkarmışlardır. Dün kullanılan telefonlarla bugünün akıllı telefonlarını karşılaştırdığımızda, gelişmenin bir anda değil, uzun bir birikim ve sürekli iyileştirme süreciyle gerçekleştiğini görürüz.
Burada önemli olan, yanlış yapmayı amaç hâline getirmek değil, yanlışlardan ders çıkarmaktır. Çünkü her hata insana kendiliğinden fayda sağlamaz. İnsan hatasını fark eder, nedenini araştırır ve ondan gerekli sonucu çıkarırsa o hata bir öğrenme vesilesine dönüşebilir. Aynı yanlışı hiçbir ders almadan tekrarlamak ise insanı doğruya yaklaştırmak yerine ondan uzaklaştırabilir.
Kur’an-ı Kerim’de de Allah’ın kâinatı çiftler ve zıtlıklar üzerinden yarattığına işaret eden ayetler bulunmaktadır. Gece ile gündüz, karanlık ile aydınlık, acı ile tatlı gibi kavramlar, insanın karşılaştırma yoluyla anlam kazanmasını sağlayan örneklerdir. Bununla birlikte her zıtlık aynı şekilde işlemez. Gece ile gündüz birbirini takip eden iki farklı zaman dilimiyken, karı ile koca birbirini tamamlayan iki ayrı kişidir. Bu sebeple bütün zıtlıkları tek bir kalıba sokmadan, aralarındaki ilişkinin niteliğini ayrı ayrı değerlendirmek gerekir.
Doğru ile yanlış arasındaki ilişki de bu çerçevede ele alınabilir. Yanlış, doğruyla aynı şey değildir; ancak yanlışın fark edilmesi, doğrunun daha iyi anlaşılmasına yardımcı olabilir. İnsan bir yolun yanlış olduğunu tecrübe ettiğinde, o yoldan dönerek başka bir yol aramaya başlar. Böylece yanlış, doğruya ulaşma sürecinde bir uyarı ve öğrenme vesilesi hâline gelir.
Bence burada asıl üzerinde durulması gereken nokta, insanın eski sözleri ve kabulleri sorgulamaktan korkmamasıdır. Bir düşünceyi incelemek, onun eksik yönlerini araştırmak ve farklı bir bakış açısı geliştirmek, hakikati aramanın doğal bir parçasıdır. Elbette bu, sırf farklı olmak için eski sözleri reddetmek anlamına gelmez. Maksat, söylenen sözü anlamak, hangi yönünün doğru olduğunu görmek ve eksik kalan taraflarını düşünerek tamamlamaya çalışmaktır.
Neticede benim kanaatim şudur: Doğruyu bilmek, yanlışı tanımamıza yardımcı olur; yanlışı fark etmek de bizi doğruyu aramaya yöneltebilir. Bu iki süreç birbirinin alternatifi değil, çoğu zaman birbirini tamamlayan öğrenme yollarıdır.
İnsan bazen doğruyu öğrenerek yanlıştan korunur, bazen de yanlışı tecrübe ederek doğruya yaklaşır. Önemli olan, hangi yoldan başlanırsa başlansın, hakikati aramaktan vazgeçmemek ve edinilen tecrübelerden ders çıkarmaktır.
Bu sebeple ben, Fârâbî’ye atfedilen sözün aksine, yanlışın önce bilinmesinin insanı doğruya götüremeyeceği düşüncesine bütünüyle katılmıyorum. Bana göre yanlışın fark edilmesi, doğrunun bulunması yolunda atılan ilk adımlardan biri olabilir. Tıpkı deneye yanıla gelişen icatlar gibi, insanın düşünce yolculuğu da kimi zaman yanılarak, araştırarak ve yeniden deneyerek ilerler.
Çünkü bazen doğruyu gösteren şey, yalnızca doğruyu bilmek değil, yanlışın neden yanlış olduğunu anlamaktır.
Editör Kar©glan’ın Yorumu
Fârâbî, İslam’da gece önce gelir, gündüz sonra gelir. Ama Arapça gramerinde iyilik önce yazılır, kötülük sonra gelir. Bunlar iki farklı kuraldır. Sen Arapça gramer kurallarını ele almışsın ve iyiliğin ve doğruluğun önce bilinmesi gerektiğini söylemişsin.
Halbuki mucit amcalar her şeyi yokluktan icat etmişler. Varlıkta icat bulunmaz; o işin yokluğu, yeni icadı gerektirir. Yani doğrunun yokluğu, doğrunun aranmasını ve bulunmasını sağlar.
Bir de Allah, Kur’an’da kâinatı zıtlıklarla ya da ezvâcla yarattığını söyler. Ama öyle ezvâclar vardır ki birisi varken diğeri yoktur. Yani gece varsa gündüz yoktur; gündüz gitmiştir. Gündüz ise tam tersi, gece gitmiştir.
Acı varsa tatlı yoktur. Bir de karı-koca gibi ezvâc, yani zıtlıklar vardır. Karı koca birbirinin zıddıdır ama ezvâcdır. Yanlış ile doğru da ezvâcdır.
Yeniden gelelim bizim eski sözümüze: Hata yapabilmek, doğruları bulmanın birinci basamağıdır. Yani bir radyo deneye deneye bulunmuştur. Bir defada, tak diye icat edilen çok az şey vardır.
Allah buldurur mu? Buldurur. Ama deneye yanıla işte! Radyo gibi, telefon gibi şeyler deneye yanıla geliştirilmiştir. Bugün cep telefonları akıllı telefona dönüştü; dünkünde bile kalınmadı.
Yani öyle olunca, denerken daha iyisini de deneyerek hatalarınızı bulursunuz. Yanılmak birinci basamaktır. Yani yanlışın önce bilinmesi, bizleri doğruya götüren ilk basamak olmalıdır, bence.
makalemize ek olarak şu hususu belirtmek gerekir: Yanlış bilinen bir şeyin doğrusunu öğrenmek her zaman kolay değildir. Evet, Kur’an-ı Kerim’i ezberlerken bir yeri yanlış ezberlersen, sonradan doğrusunu öğrenmek ve yanlış ezberi düzeltmek zor olabilir. İnsan, bazen aynı yerde takılıp kalabilir.
Demek ki Farabi’nin icadı olduğu söylenen kanun adlı müzik aletini çalmayı öğrenirken de benzer bir durum söz konusu olabilir. Eğer bu enstrümanı çalmayı öğrenirken yanlış bir nota öğrenirsen, daha sonra doğru notaya dönmekte zorlanabilirsin. Belki de anlatılmak istenen husus buydu.
yalniz dah önceki makalemize ek : önce yanlis bilinirsa dogru bilinmez kurali: evet mesela kuran ezeberlerken bir yeri yanlis ezberlersen, artik onun dogrusunu ezeberlemek zordur, hep orda takilir kalirsin, demekki farabinin icadi olan kanun esntrumanini terennnüm ederkende yanlis bir nota ögrenirsen dogru notaya dönmek zordur belkide onu demek istedi belkide
1.VERSION
Editör Karoglanin yorumu Farabi farabi islmada fece önce gelir gündüz sonra amma arapcada gramtik olarak iyi önce yazilir kötülük sonra iki farkli kural sen arapca gramtik kurlaini ele almsin ve iylik ve ve dogruluk önce bilinmlei dmeisin halbuki mucid amcalar herssi yoklukdan ikcad etmsiler varlikda icad bulunbmaz o isin yoklugu ynei icadi gerketiri yani dogrunun yoklugu dogrunun arnamsini bulunbmasini saglar yani birda llah kuranda kainati zitliklarda yada ezvactanm yarattgini söyler amam öyle ezvaclar varki birisi varken digeri yokduir yani gece varsa zan gündüz degildir gündüz gitmsidir gündüz ise tam tersi gece gelmisdir aci varsa tatli degilidir ve birde kari koca gibi ezvac yani zitlikler kari kocanin ziddir amma ezvadir yanlsi ile dogrda ezvacdir yenmi geliriz bizim eski sözünüzer hata ypaiveermek dogrulari bulmanin birinci basmagadiri yani bir radyo denye denye bulunmusudur bir defda tak diye icad edilen cok az sey vardir allah bulurudurmu bulduru amam denye yanila isde radyo gibi tefonm gibi selyer denye yanila yani bugünm cep telfonlari akilla telfona döndü dünkünde bile kalinmadi yani yöe olunca denerken dernek dah iyisin i hatasiknzini bulursun yanilm ak birinci basmadir yani yanislin önce bilinmesi bizileri dogruya göten ilk basmak olmaldiiri bence
Fârâbî’nin Doğru ve Yanlış Hakkındaki Sözüne Bir Editör Yorumu
Editör Kar©glan’ın Yorumu
Fârâbî’ye atfedilen şu söz üzerinde biraz düşünelim:
“Evvela doğruyu bilmek gerektir; doğru bilinirse yanlış da bilinir ama evvelâ yanlış bilinirse doğru bilinmez.”
Bu söz, ilk bakışta doğruyu bilmenin önemini vurgulayan anlamlı bir düşünce gibi görünmektedir. Ancak ben bu söze farklı bir açıdan yaklaşmak istiyorum. Kanaatimce burada doğru ile yanlış arasındaki ilişkiyi yalnızca birinin diğerinden önce bilinmesi üzerinden değerlendirmek yeterli değildir. Çünkü insan bazen doğruyu öğrenerek yanlışı fark ederken bazen de yanlışın sonuçlarını görerek doğruya ulaşır.
Öncelikle şu hususu birbirinden ayırmak gerekir: Bir şeyin dilde önce veya sonra söylenmesiyle, insanın onu hayatta hangi sırayla öğrenmesi aynı şey değildir. Mesela Arapçada bazı sıfatlar ve kavramlar, anlatımın maksadına göre farklı sıralarda kullanılabilir. Bir kelimenin cümlede önce gelmesi, onun mutlaka önce öğrenilmesi gerektiğini göstermez. Dolayısıyla dil bilgisi bakımından bir sıralama ile düşünce ve bilgi bakımından bir öncelik arasında kesin bir bağ kurmak doğru olmayabilir.
Asıl meseleye gelelim: Doğru, yanlış bilinmeden anlaşılamaz mı? Yahut yanlış, doğru bilinmeden fark edilemez mi?
Bence bu sorulara tek yönlü bir cevap vermek mümkün değildir. Çünkü insan bazen doğruyu öğrenir ve yanlışın ne olduğunu anlar; bazen de bir yanlışa düşer, onun sonuçlarını görür ve böylece doğrunun kıymetini kavrar. Bu bakımdan yanlışın fark edilmesi, doğruya ulaşma yolculuğunda önemli bir basamak olabilir.
Mucitlerin çalışmalarını düşünelim. Birçok icat, yalnızca bir defada ve hiçbir deneme yapılmadan ortaya çıkmamıştır. İnsanlar denemiş, gözlemlemiş, başarısız olmuş, eksiklerini görmüş ve yeniden denemişlerdir. Her deneme istenen sonucu vermemiş olsa da bu tecrübeler, daha iyi bir sonuca ulaşmak için yol göstermiştir.
Elbette burada bir ayrım yapmak gerekir: Bir şeyin yokluğunu fark etmekle, bir icadı gerçekleştirmek aynı şey değildir. Ancak bazen mevcut olmayan bir imkânın fark edilmesi, o imkânı meydana getirecek arayışı başlatır. İnsan, henüz sahip olmadığı bir şeyi arzuladığında veya ihtiyaç duyduğunda, onu elde etmek için düşünmeye ve çalışmaya yönelir. Bu nedenle yokluk, kimi zaman yeni bir arayışın başlangıcı olabilir.
Radyo ve telefon gibi teknolojik gelişmeler de bu açıdan düşünülebilir. İnsanlar iletişim imkânlarını geliştirmek için araştırmalar yapmış, çeşitli yöntemleri denemiş ve zaman içerisinde daha kullanışlı araçlar ortaya çıkarmışlardır. Dün kullanılan telefonlarla bugünün akıllı telefonlarını karşılaştırdığımızda, gelişmenin bir anda değil, uzun bir birikim ve sürekli iyileştirme süreciyle gerçekleştiğini görürüz.
Burada önemli olan, yanlış yapmayı amaç hâline getirmek değil, yanlışlardan ders çıkarmaktır. Çünkü her hata insana kendiliğinden fayda sağlamaz. İnsan hatasını fark eder, nedenini araştırır ve ondan gerekli sonucu çıkarırsa o hata bir öğrenme vesilesine dönüşebilir. Aynı yanlışı hiçbir ders almadan tekrarlamak ise insanı doğruya yaklaştırmak yerine ondan uzaklaştırabilir.
Kur’an-ı Kerim’de de Allah’ın kâinatı çiftler ve zıtlıklar üzerinden yarattığına işaret eden ayetler bulunmaktadır. Gece ile gündüz, karanlık ile aydınlık, acı ile tatlı gibi kavramlar, insanın karşılaştırma yoluyla anlam kazanmasını sağlayan örneklerdir. Bununla birlikte her zıtlık aynı şekilde işlemez. Gece ile gündüz birbirini takip eden iki farklı zaman dilimiyken, karı ile koca birbirini tamamlayan iki ayrı kişidir. Bu sebeple bütün zıtlıkları tek bir kalıba sokmadan, aralarındaki ilişkinin niteliğini ayrı ayrı değerlendirmek gerekir.
Doğru ile yanlış arasındaki ilişki de bu çerçevede ele alınabilir. Yanlış, doğruyla aynı şey değildir; ancak yanlışın fark edilmesi, doğrunun daha iyi anlaşılmasına yardımcı olabilir. İnsan bir yolun yanlış olduğunu tecrübe ettiğinde, o yoldan dönerek başka bir yol aramaya başlar. Böylece yanlış, doğruya ulaşma sürecinde bir uyarı ve öğrenme vesilesi hâline gelir.
Bence burada asıl üzerinde durulması gereken nokta, insanın eski sözleri ve kabulleri sorgulamaktan korkmamasıdır. Bir düşünceyi incelemek, onun eksik yönlerini araştırmak ve farklı bir bakış açısı geliştirmek, hakikati aramanın doğal bir parçasıdır. Elbette bu, sırf farklı olmak için eski sözleri reddetmek anlamına gelmez. Maksat, söylenen sözü anlamak, hangi yönünün doğru olduğunu görmek ve eksik kalan taraflarını düşünerek tamamlamaya çalışmaktır.
Neticede benim kanaatim şudur: Doğruyu bilmek, yanlışı tanımamıza yardımcı olur; yanlışı fark etmek de bizi doğruyu aramaya yöneltebilir. Bu iki süreç birbirinin alternatifi değil, çoğu zaman birbirini tamamlayan öğrenme yollarıdır.
İnsan bazen doğruyu öğrenerek yanlıştan korunur, bazen de yanlışı tecrübe ederek doğruya yaklaşır. Önemli olan, hangi yoldan başlanırsa başlansın, hakikati aramaktan vazgeçmemek ve edinilen tecrübelerden ders çıkarmaktır.
Bu sebeple ben, Fârâbî’ye atfedilen sözün aksine, yanlışın önce bilinmesinin insanı doğruya götüremeyeceği düşüncesine bütünüyle katılmıyorum. Bana göre yanlışın fark edilmesi, doğrunun bulunması yolunda atılan ilk adımlardan biri olabilir. Tıpkı deneye yanıla gelişen icatlar gibi, insanın düşünce yolculuğu da kimi zaman yanılarak, araştırarak ve yeniden deneyerek ilerler.
Çünkü bazen doğruyu gösteren şey, yalnızca doğruyu bilmek değil, yanlışın neden yanlış olduğunu anlamaktır.
Editör Kar©glan’ın Yorumu
Fârâbî, İslam’da gece önce gelir, gündüz sonra gelir. Ama Arapça gramerinde iyilik önce yazılır, kötülük sonra gelir. Bunlar iki farklı kuraldır. Sen Arapça gramer kurallarını ele almışsın ve iyiliğin ve doğruluğun önce bilinmesi gerektiğini söylemişsin.
Halbuki mucit amcalar her şeyi yokluktan icat etmişler. Varlıkta icat bulunmaz; o işin yokluğu, yeni icadı gerektirir. Yani doğrunun yokluğu, doğrunun aranmasını ve bulunmasını sağlar.
Bir de Allah, Kur’an’da kâinatı zıtlıklarla ya da ezvâcla yarattığını söyler. Ama öyle ezvâclar vardır ki birisi varken diğeri yoktur. Yani gece varsa gündüz yoktur; gündüz gitmiştir. Gündüz ise tam tersi, gece gitmiştir.
Acı varsa tatlı yoktur. Bir de karı-koca gibi ezvâc, yani zıtlıklar vardır. Karı koca birbirinin zıddıdır ama ezvâcdır. Yanlış ile doğru da ezvâcdır.
Yeniden gelelim bizim eski sözümüze: Hata yapabilmek, doğruları bulmanın birinci basamağıdır. Yani bir radyo deneye deneye bulunmuştur. Bir defada, tak diye icat edilen çok az şey vardır.
Allah buldurur mu? Buldurur. Ama deneye yanıla işte! Radyo gibi, telefon gibi şeyler deneye yanıla geliştirilmiştir. Bugün cep telefonları akıllı telefona dönüştü; dünkünde bile kalınmadı.
Yani öyle olunca, denerken daha iyisini de deneyerek hatalarınızı bulursunuz. Yanılmak birinci basamaktır. Yani yanlışın önce bilinmesi, bizleri doğruya götüren ilk basamak olmalıdır, bence.
makalemize ek olarak şu hususu belirtmek gerekir: Yanlış bilinen bir şeyin doğrusunu öğrenmek her zaman kolay değildir. Evet, Kur’an-ı Kerim’i ezberlerken bir yeri yanlış ezberlersen, sonradan doğrusunu öğrenmek ve yanlış ezberi düzeltmek zor olabilir. İnsan, bazen aynı yerde takılıp kalabilir.
Demek ki Farabi’nin icadı olduğu söylenen kanun adlı müzik aletini çalmayı öğrenirken de benzer bir durum söz konusu olabilir. Eğer bu enstrümanı çalmayı öğrenirken yanlış bir nota öğrenirsen, daha sonra doğru notaya dönmekte zorlanabilirsin. Belki de anlatılmak istenen husus buydu.
yalniz dah önceki makalemize ek : önce yanlis bilinirsa dogru bilinmez kurali: evet mesela kuran ezeberlerken bir yeri yanlis ezberlersen, artik onun dogrusunu ezeberlemek zordur, hep orda takilir kalirsin, demekki farabinin icadi olan kanun esntrumanini terennnüm ederkende yanlis bir nota ögrenirsen dogru notaya dönmek zordur belkide onu demek istedi belkide
1.VERSION
Editör Karoglanin yorumu Farabi farabi islmada fece önce gelir gündüz sonra amma arapcada gramtik olarak iyi önce yazilir kötülük sonra iki farkli kural sen arapca gramtik kurlaini ele almsin ve iylik ve ve dogruluk önce bilinmlei dmeisin halbuki mucid amcalar herssi yoklukdan ikcad etmsiler varlikda icad bulunbmaz o isin yoklugu ynei icadi gerketiri yani dogrunun yoklugu dogrunun arnamsini bulunbmasini saglar yani birda llah kuranda kainati zitliklarda yada ezvactanm yarattgini söyler amam öyle ezvaclar varki birisi varken digeri yokduir yani gece varsa zan gündüz degildir gündüz gitmsidir gündüz ise tam tersi gece gelmisdir aci varsa tatli degilidir ve birde kari koca gibi ezvac yani zitlikler kari kocanin ziddir amma ezvadir yanlsi ile dogrda ezvacdir yenmi geliriz bizim eski sözünüzer hata ypaiveermek dogrulari bulmanin birinci basmagadiri yani bir radyo denye denye bulunmusudur bir defda tak diye icad edilen cok az sey vardir allah bulurudurmu bulduru amam denye yanila isde radyo gibi tefonm gibi selyer denye yanila yani bugünm cep telfonlari akilla telfona döndü dünkünde bile kalinmadi yani yöe olunca denerken dernek dah iyisin i hatasiknzini bulursun yanilm ak birinci basmadir yani yanislin önce bilinmesi bizileri dogruya göten ilk basmak olmaldiiri bence
RAŞiT TUNCA
Sevgiler Saygılar
