İBRET, ADALET, KARDEŞLİK VE NEFS MUHASEBESİ
Bismillahirrahmanirrahim.
Elhamdülillahi Rabbil âlemîn. Vessalâtü vesselâmü alâ Resûlinâ Muhammedin ve alâ âlihî ve sahbihî ecmaîn.
Aziz Müslüman kardeşlerim!
Yeni bir miladi yılın ilk günlerinde bulunuyoruz. 2020 yılının Ocak ayının ilk haftası, dünya gündeminde yine savaş ihtimallerinin, devletler arasındaki siyasi gerilimlerin, İslam coğrafyasındaki çatışmaların ve insanlığın geleceğine dair endişelerin öne çıktığı bir dönem olarak karşımıza çıkmaktadır.
Bir tarafta Türkiye'nin Libya meselesiyle ilgili aldığı kararlar, diğer tarafta Irak'ta yaşanan gelişmeler ve Amerika Birleşik Devletleri ile İran arasında yükselen gerilim, bölgenin yeniden büyük bir çatışmanın içine sürüklenebileceği endişesini doğurmuştur. 2 Ocak 2020 tarihinde Türkiye Büyük Millet Meclisi, Libya'ya asker gönderilmesine ilişkin tezkereyi kabul etmiş; 3 Ocak'ta Bağdat'ta gerçekleştirilen Amerikan hava saldırısında İranlı General Kasım Süleymani ve Iraklı komutan Ebu Mehdi el-Mühendis hayatını kaybetmiştir. Bu olay, bölgede misilleme ve daha büyük bir savaş yaşanabileceği endişelerini artırmıştır.
İşte biz bugün bu gelişmelere yalnızca siyasi hadiseler olarak bakmayacağız. Bunların karşısında Kur'an-ı Kerim'in bize ne öğrettiğini, Peygamber Efendimizin nasıl bir ahlak tavsiye ettiğini ve bir Müslümanın bütün bu hadiseler karşısında nasıl düşünmesi gerektiğini ele alacağız.
Çünkü mümin, yalnızca olayları seyreden insan değildir. Mümin, olaylardan ibret alan, hak ile batılı ayırt etmeye çalışan, zulme karşı duran, adaleti gözeten ve her şeyden önce kendi nefsini hesaba çeken insandır.
BİRİNCİ BÖLÜM: DÜNYA GÜNDEMİNE KUR'AN'IN PENCERESİNDEN BAKMAK
Kardeşlerim!
İnsanlık yeni bir yıla girerken takvimler değişiyor, tarihler değişiyor, devletlerin hedefleri ve siyasi hesapları değişiyor. Fakat insanın nefsindeki hırs, makam arzusu, güç tutkusu ve üstünlük iddiası değişmediği müddetçe dünyanın meseleleri de bitmiyor.
İnsan bazen kendisini dünyanın hâkimi zanneder. Bir makam elde ettiğinde, bir orduya sahip olduğunda, büyük servetler biriktirdiğinde veya başka insanları kendi iradesine boyun eğdirdiğinde her şeye gücünün yeteceğini düşünür. Hâlbuki insanın gücü sınırlıdır. Ne ömrünü kendisi belirleyebilir ne de dünyanın bütün hadiselerini kendi isteğine göre yönlendirebilir.
Rabbimiz Kur'an-ı Kerim'de şöyle buyurur:
وَلَا تَمْشِ فِي الْأَرْضِ مَرَحًا إِنَّكَ لَنْ تَخْرِقَ الْأَرْضَ وَلَنْ تَبْلُغَ الْجِبَالَ طُولًا
Mealen: “Yeryüzünde böbürlenerek yürüme. Çünkü sen ne yeri yarabilirsin ne de boyca dağlara ulaşabilirsin.”
(İsrâ Suresi, 37. ayet)
Bu ayet yalnızca sokakta kibirli yürüyen bir insana hitap etmez. İnsanın kendisini başkalarından üstün görmesine, gücünü sınırsız zannetmesine ve kendisine verilen imkânları Allah'ın huzurunda hesap vermeyecekmiş gibi kullanmasına da ibretli bir ölçü sunar.
Bir devletin gücü olabilir. Bir yöneticinin elinde büyük yetkiler bulunabilir. Bir ordunun silahları, bir ülkenin ekonomik imkânları ve bir toplumun siyasi nüfuzu olabilir. Fakat bütün bunlar, insanı adaletten muaf hâle getirmez.
Müslüman, güçlü olanın her zaman haklı olduğunu düşünemez. Aynı şekilde kendisine yakın olanın her davranışını doğru, karşısında bulunanın her davranışını yanlış kabul edemez.
Hakikat, bizim hoşumuza giden tarafta bulunduğu için hakikat olmaz. Hakikat, Allah'ın koyduğu adalet ölçüsüne uygun olduğu için hakikattir.
Bu sebeple dünya gündemini değerlendirirken kendimize şu soruyu sormalıyız: Ben bir hadiseyi değerlendirirken hakkı mı arıyorum, yoksa kendi tarafımın haklı çıkmasını mı istiyorum?
Bu iki tutum arasında büyük bir fark vardır. Hakkı arayan insan gerektiğinde kendi yanlışını da kabul eder. Tarafını hakikatin önüne geçiren insan ise yanlışını savunmak için hakikati bile görmezden gelebilir.
Rabbimiz bizlere şöyle buyurur:
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُونُوا قَوَّامِينَ بِالْقِسْطِ شُهَدَاءَ لِلَّهِ وَلَوْ عَلَىٰ أَنْفُسِكُمْ
Mealen: “Ey iman edenler! Kendinizin, anne babanızın ve yakınlarınızın aleyhine de olsa adaleti titizlikle ayakta tutan, Allah için şahitlik eden kimseler olun.”
(Nisâ Suresi, 135. ayetin ilgili bölümü)
İşte müminin ölçüsü budur. Kendi nefsimizin aleyhine bile olsa adaletten ayrılmayacağız. Sevdiğimiz bir insan yanlış yaptığında yanlışını doğru göstermeyeceğiz. Sevmediğimiz bir insan doğru bir söz söylediğinde de sırf kendisini sevmediğimiz için o sözü reddetmeyeceğiz.
Çünkü Allah'ın huzurunda bizi kurtaracak olan şey, dünyada hangi tarafın yanında göründüğümüz değil, hak ve adalet karşısında nasıl bir tavır takındığımızdır.
İKİNCİ BÖLÜM: İSLAM COĞRAFYASINDA YÜKSELEN GERİLİM VE SAVAŞ ENDİŞESİ
Aziz kardeşlerim!
2020 yılının ilk günlerinde Irak, İran, Amerika Birleşik Devletleri ve Libya çevresinde yaşanan gelişmeler, İslam coğrafyasının ne kadar kırılgan bir durumda bulunduğunu bir kez daha göstermiştir.
Bağdat'taki hava saldırısının ardından İran'ın misilleme açıklamaları ve bölgede yeni bir savaş çıkabileceğine dair endişeler gündeme gelmiştir. Türkiye'nin Libya konusunda aldığı karar da bölgesel güç mücadelelerinin ve çatışma ihtimallerinin konuşulduğu bu ortamda değerlendirilmiştir.
Burada bizim vazifemiz, bütün hadiselerin arkasında hangi niyetlerin bulunduğunu kesin olarak bildiğimizi iddia etmek değildir. Her devletin açıklamasını, her siyasi aktörün iddiasını ve her haberin yorumunu mutlak hakikat kabul etmek de değildir.
Bizim vazifemiz, hadiseleri değerlendirirken Kur'an'ın adalet, sulh, merhamet ve sorumluluk ölçülerini hatırlamaktır.
Allah Teâlâ Hucurât Suresi'nde şöyle buyurur:
وَإِنْ طَائِفَتَانِ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ اقْتَتَلُوا فَأَصْلِحُوا بَيْنَهُمَا
Mealen: “Müminlerden iki topluluk birbirleriyle savaşırsa aralarını düzeltin.”
(Hucurât Suresi, 9. ayetin ilgili bölümü)
Dikkat edelim kardeşlerim! Rabbimiz bize yalnızca bir tarafı desteklemeyi değil, çatışma karşısında ıslahı ve adaleti de emretmektedir. Ayetin devamında ise adaletin gözetilmesi ve Allah'ın adil davrananları sevdiği bildirilir.
Demek ki barış, her ne pahasına olursa olsun yanlışları görmezden gelmek değildir. Barış, haksızlığı haklı ilan etmek de değildir. Gerçek barış; zulmün sona ermesi, insanların güven içinde yaşaması, hakların korunması ve düşmanlıkların adalet temelinde giderilmesi için çalışmaktır.
Bir savaş başladığında yalnızca karar verenlerin hayatı değişmez. Cephede bulunan askerler, evlerinde bekleyen anneler, çocuklarını korumaya çalışan babalar, yaşlılar ve hastalar da bu hadiselerin yükünü taşır.
Bazen bir siyasi kararın sonuçları yıllarca sürer. Bazen bir saldırıya verilen karşılık, başka bir saldırıya sebep olur. Sonra intikam duygusu büyür, yeni kayıplar yaşanır ve insanlar birbirlerinin acılarını görmez hâle gelir.
İşte burada müminin kalbi devreye girmelidir.
Biz savaşın yalnızca haritadaki sınırlarını görmeyelim. Bir evladını bekleyen anneyi, evine dönemeyen babayı, okuluna gidemeyen çocuğu ve güvenli bir hayat kurmak isteyen aileyi de düşünelim.
Çünkü insan hayatı, siyasi hesapların arasında unutulacak kadar değersiz değildir.
Rabbimiz Mâide Suresi'nin 32. ayetinde bir canı haksız yere öldürmenin ağırlığını, insan hayatının korunmasının önemini bildiren büyük bir ölçü ortaya koymaktadır. Ayetin İsrailoğullarına ilişkin hüküm bağlamını da gözeterek, buradan bütün insanlığa uzanan ibreti anlamalıyız: İnsan hayatı, öfke ve düşmanlık uğruna kolayca harcanabilecek bir şey değildir.
Bir Müslüman, masum insanların ölümüne sevinmeyi kendisine yakıştırmamalıdır. Kendisine düşman gördüğü insanların arasında suçsuz insanlar bulunduğunu unutmamalıdır. Bir topluluğun içindeki herkesin aynı düşünceye ve aynı sorumluluğa sahip olduğunu zannetmemelidir.
Adalet, insanın yalnızca kendisine yakın olanları koruması değildir. Adalet, hakkı kimin için söz konusu olursa olsun tanımaktır.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM: MÜSLÜMANLAR ARASINDA KARDEŞLİK VE AYRILIĞIN TEHLİKESİ
Kardeşlerim!
İslam coğrafyasının en acı meselelerinden biri de Müslüman toplumların kendi aralarındaki ayrılıklardır. Mezhep farklılıkları, siyasi çekişmeler, etnik ayrılıklar ve güç mücadeleleri, kimi zaman kardeşlerin birbirine düşman gibi bakmasına sebep olmaktadır.
Oysa Kur'an-ı Kerim, müminlerin arasındaki bağı bize açıkça hatırlatır:
إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ فَأَصْلِحُوا بَيْنَ أَخَوَيْكُمْ
Mealen: “Müminler ancak kardeştirler. Öyleyse kardeşlerinizin arasını düzeltin.”
(Hucurât Suresi, 10. ayet)
Kardeşlerim, bu ayet üzerinde düşünelim.
Bir Müslüman başka bir Müslümanla aynı siyasi görüşte olmayabilir. Farklı bir mezhebe mensup olabilir. Farklı bir ülkede yaşayabilir, başka bir dil konuşabilir veya başka bir kültürden gelebilir.
Bütün bu farklılıklar, insanın adalet ve merhamet sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.
Elbette her farklılık önemsiz değildir. İnanç ve düşünce konularında hakikati araştırmak, delilleri değerlendirmek ve doğruyu savunmak gerekir. Fakat ihtilafı düşmanlığa dönüştürmek, insanları birbirine kin beslemeye çağırmak ve her anlaşmazlığı bir nefret sebebi hâline getirmek doğru değildir.
Peygamber Efendimiz (sallallahu aleyhi ve sellem), Sahih-i Müslim'de rivayet edilen bir hadisinde şöyle buyurur:
“Müslüman Müslümanın kardeşidir; ona zulmetmez, onu yardımsız bırakmaz ve onu küçümsemez.”
Bu hadis, kardeşliğin yalnızca sözden ibaret olmadığını öğretir.
Kardeşlik, bir insanın hatasını hiç söylememek değildir. Kardeşlik, yanlış gördüğümüzde onu hikmetle ve güzel bir dille düzeltmeye çalışmaktır. Kardeşlik, bir insanın sıkıntısını küçümsememek, onun acısını kendi menfaatimiz uğruna kullanmamak ve bir anlaşmazlık çıktığında adaleti terk etmemektir.
Müslümanlar birbirlerini sürekli suçlarsa, aralarındaki güven zayıflar. Herkes kendi grubunu kusursuz, diğerlerini bütünüyle kötü görmeye başlarsa ortak meseleler konuşulamaz hâle gelir. Böylece düşmanlıklar büyürken mazlumların sıkıntıları geri planda kalır.
Buradan çıkarmamız gereken ders şudur: Önce kendi nefsimizdeki düşmanlık duygusunu terbiye edeceğiz. Sonra ailemizde, çevremizde, cemaatimizde ve toplumumuzda barışın dilini güçlendireceğiz.
Bir insanın Müslüman kardeşine yapacağı en büyük iyiliklerden biri, onun hakkında bilmediği şeyleri kesin bir dille konuşmamak, duyduğu her haberi yaymamak ve öfkesini hakikatin önüne geçirmemektir.
Çünkü bazen bir silah insanın bedenine zarar verir; bazen de düşünmeden söylenen bir söz, insanlar arasındaki güveni yaralar. Mümin, elinden geldiğince her iki zarardan da sakınmalıdır.
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM: TÜRKİYE'NİN SORUMLULUĞU VE ADALET ÖLÇÜSÜ
Aziz kardeşlerim!
Türkiye, tarihî bağları, coğrafi konumu ve İslam dünyasıyla olan ilişkileri sebebiyle bölgesindeki gelişmelerden uzak bir ülke değildir. 2 Ocak 2020 tarihinde Libya'ya asker gönderilmesine ilişkin tezkerenin Türkiye Büyük Millet Meclisinde kabul edilmesi, ülkenin dış politikası ve bölgesel sorumlulukları bakımından önemli bir gelişmeydi.
Böyle bir hadiseyi değerlendirirken yalnızca heyecanla, sloganla veya öfkeyle hareket etmek doğru değildir. Devletlerin güvenlik, diplomasi ve uluslararası ilişkiler alanındaki kararları ciddi sonuçlar doğurabilir. Bu sebeple meseleleri bilgiyle, dikkatle ve adaletle değerlendirmek gerekir.
Bizim burada üzerinde duracağımız husus, herhangi bir siyasi kararın bütün ayrıntılarını hükme bağlamak değildir. Asıl mesele, Müslümanın hangi karar karşısında bulunursa bulunsun ahlaki ölçülerini kaybetmemesidir.
Bir karar ülkemiz tarafından alındığında, onu sorgulanamaz kabul etmek zorunda değiliz. Başka bir ülke tarafından alındığında da sırf yabancı bir ülkenin kararı olduğu için onu bütünüyle yanlış sayamayız.
Ölçümüz; adalet, insan hayatının korunması, zulmün önlenmesi, hakların gözetilmesi ve mümkün olan durumlarda barışın güçlendirilmesi olmalıdır.
Rabbimiz Mâide Suresi'nde şöyle buyurur:
وَلَا يَجْرِمَنَّكُمْ شَنَآنُ قَوْمٍ عَلَىٰ أَلَّا تَعْدِلُوا اعْدِلُوا هُوَ أَقْرَبُ لِلتَّقْوَىٰ
Mealen: “Bir topluluğa duyduğunuz kin, sizi adaletsiz davranmaya sevk etmesin. Adaletli olun; bu, takvaya daha uygundur.”
(Mâide Suresi, 8. ayet)
Bu ayet, siyasi ve toplumsal tartışmalarımızda da yolumuzu aydınlatmalıdır.
Bir ülkeyi sevebiliriz. Bir millete yakınlık duyabiliriz. Bir devletin güvenliğini ve halkının huzurunu isteyebiliriz. Ancak bunların hiçbiri, başka insanların hakkını görmezden gelmemize izin vermez.
Türkiye'nin huzurunu istemek başka, başka toplumların huzurunu önemsiz görmek başkadır. Kendi milletimizin güvenliğini düşünmek başka, başka milletlerin masumlarını düşman kabul etmek başkadır.
Mümin, vatanını sever; fakat sevgisini adaletsizliğe mazeret yapmaz. Milletinin iyiliğini ister; fakat başkasına zulmedilmesini bir başarı olarak görmez.
Bir ülkenin gerçek kuvveti yalnızca silahlarıyla ölçülmez. Hukukunun sağlamlığı, insanlarının ahlakı, toplumundaki güven, yöneticilerinin sorumluluk bilinci ve mazluma karşı tutumu da o ülkenin gücünü gösterir.
Bu nedenle ülkemiz için dua ederken yalnızca maddi kuvvet istemeyelim. Hikmet, feraset, adalet, ehliyet, merhamet ve doğru kararlar alabilme kabiliyeti de isteyelim.
Allah'ım, ülkemizi her türlü fitneden koru. İnsanlarımızın arasına kin ve düşmanlık sokulmasına engel ol. Milletimize huzur, yöneticilerimize adaletli kararlar almayı nasip et. Ülkemizin ve bütün insanlığın hayrına olacak yolları aç.
BEŞİNCİ BÖLÜM: DÜNYANIN GÜNDEMİ DEĞİŞİR, İNSANIN HESABI DEĞİŞMEZ
Kardeşlerim!
Günler geçer, haberler değişir, bir gün bir ülke dünya gündeminin merkezine oturur, ertesi gün başka bir ülkede yeni bir kriz başlar. İnsanlar günlerce bir hadiseyi tartışır, sonra başka bir hadisenin peşine düşerler.
Fakat bütün bu gündemlerin üzerinde değişmeyen bir gerçek vardır: Her insanın bir ömrü vardır ve her insan Allah'ın huzurunda yaptıklarından sorumludur.
Dünyanın bütün siyasi hadiselerini bilip kendi nefsini tanımayan insan, büyük bir eksiklik içindedir. Başka ülkelerdeki haksızlıkları konuşup kendi evinde adaletsiz davranan insan, önce kendi davranışlarını gözden geçirmelidir.
Başkalarının kibirli olduğunu söyleyip kendisi kibirlenen, insanların birbirine düşmanlık etmesinden şikâyet edip kendi sözleriyle düşmanlık üreten, adalet isteyen fakat kendi menfaati söz konusu olduğunda adaleti unutan kişi, nefsinin oyununa dikkat etmelidir.
Rabbimiz şöyle buyurur:
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَلْتَنْظُرْ نَفْسٌ مَا قَدَّمَتْ لِغَدٍ
Mealen: “Ey iman edenler! Allah'a karşı gelmekten sakının ve herkes yarın için ne hazırladığına baksın.”
(Haşr Suresi, 18. ayet)
İşte nefs muhasebesi budur.
Yarın için ne hazırlıyoruz? Sadece dünyadaki geleceğimiz için mi çalışıyoruz, yoksa ahiretimiz için de hazırlık yapıyor muyuz?
Her gün haberleri takip ediyoruz. Peki, her gün kendi davranışlarımızı da gözden geçiriyor muyuz?
İnsanların hatalarını görüyoruz. Peki, kendi hatalarımızı fark edebiliyor muyuz?
Dünyada barış istiyoruz. Peki, kendi evimizde barış için ne yapıyoruz?
Mazlumlara merhamet edilmesini istiyoruz. Peki, elimizin altındaki güçle bir insana haksızlık ediyor muyuz?
Başkalarının doğru sözlü olmasını bekliyoruz. Peki, biz her zaman doğruyu söylüyor muyuz?
İşte insanın kendisine sorması gereken sorular bunlardır.
Tasavvuf yolunda nefsin terbiyesi, insanın yalnızca dilinde güzel sözler taşıması değildir. Nefsin terbiyesi, öfkelendiğinde kendisini kontrol etmesi, menfaati zarar gördüğünde adaletten ayrılmaması, bir başarı elde ettiğinde kibirlenmemesi ve bir yanlış yaptığında hatasını kabul edebilmesidir.
İnsan bütün dünyayı düzeltemeyebilir. Bütün savaşları durduramayabilir. Bütün siyasi meseleleri çözemeyebilir. Fakat kendi sözünü düzeltebilir, kendi davranışını güzelleştirebilir, bir mazluma yardım edebilir ve kendi çevresinde iyiliğin çoğalmasına vesile olabilir.
Bazen büyük bir hayır, küçük bir davranışla başlar.
Bir insanın kalbini kırmamak, bir ihtiyaç sahibinin yükünü hafifletmek, bir yanlış bilgiyi yaymamak, iki kişinin arasını düzeltmek ve bir haksızlığa şahit olduğunda imkânı ölçüsünde doğru bir tavır göstermek, ahlakın hayata geçirilmesidir.
Bu nedenle dünya gündemini takip etmekle nefsimizi terbiye etmek arasında bir tercih yapmak zorunda değiliz. Hadiselerden haberdar olacağız; fakat gündemin bizi öfkeye, nefrete ve umutsuzluğa sürüklemesine izin vermeyeceğiz.
ALTINCI BÖLÜM: HABERLER KARŞISINDA DİLİMİZİ VE KALBİMİZİ KORUMAK
Aziz Müslümanlar!
İnsanların birbirine karşı sorumluluğu yalnızca fiilleriyle sınırlı değildir. Sözlerimiz, paylaştığımız haberler ve başkaları hakkında yaptığımız yorumlar da ahlakımızın bir parçasıdır.
Bir olay yaşandığında hemen hüküm vermek, doğruluğunu araştırmadan bir iddiayı yaymak, insanları kışkırtmak ve düşmanlığı körükleyen sözler söylemek, toplumdaki huzura zarar verebilir.
Rabbimiz Hucurât Suresi'nin 6. ayetinde, bir haber getiren kimsenin haberinin araştırılmasını emreder. Bu ayet, özellikle insanlar hakkında hüküm verirken ve toplumsal sonuçlar doğurabilecek haberleri aktarırken ne kadar dikkatli olmamız gerektiğini hatırlatır.
Bir haber duyduğumuzda kendimize şunu soralım: Bu bilgi doğru mu? Kaynağı güvenilir mi? Ben bunu paylaşınca bir haksızlığın yayılmasına mı, yoksa hakikatin anlaşılmasına mı hizmet ediyorum?
Sosyal medyada bir cümle yazmak kolaydır. Fakat o cümlenin başkalarının hayatında ne gibi sonuçlar doğurabileceğini düşünmek de gerekir.
İnsanların acıları üzerinden alay etmek, bir toplumun başına gelen felakete sevinmek veya sırf farklı bir görüşte olduğu için bir insana hakaret etmek müminin ahlakıyla bağdaşmaz.
Peygamber Efendimiz (s.a.v.), Sahih-i Buhârî ve Sahih-i Müslim'de rivayet edilen bir hadisinde şöyle buyurur:
“Kim Allah'a ve ahiret gününe iman ediyorsa ya hayır söylesin ya da sussun.”
Bu hadis, her konuda mutlaka konuşmak zorunda olmadığımızı öğretir. Bazen susmak, bilmediğimiz konuda hüküm vermemek ve bir sözü söylemeden önce düşünmek, insanın hem kendisini hem başkalarını korumasıdır.
Ancak susmak, her türlü haksızlık karşısında sorumluluğu terk etmek anlamına da gelmez. Hakikati uygun bir dille söylemek, zulmü önlemeye çalışmak ve iyiliği tavsiye etmek de Müslümanın vazifelerindendir.
Önemli olan, doğruyu söylerken bile adaleti ve edebi korumaktır.
Öyleyse dilimizi kinle değil, hikmetle kullanalım. Kalbimizi düşmanlıkla değil, merhametle besleyelim. Bilmediğimiz konularda kesin hükümler vermeyelim. Bir insanın yanlışını düzeltmeye çalışırken kendimiz de başka bir yanlışın içine düşmeyelim.
YEDİNCİ BÖLÜM: MÜMİNİN UMUDU, DUASI VE SORUMLULUĞU
Kardeşlerim!
Dünyada yaşanan olayları gördüğümüzde bazen insanın içine endişe düşebilir. Savaş haberleri, ekonomik sıkıntılar, insanların birbirine karşı duyduğu güvensizlik ve geleceğe ilişkin belirsizlikler, kalbimizi yorabilir.
Fakat mümin, olayların ağırlığı altında umudunu kaybetmez. Allah'a tevekkül eder; fakat tevekkülü tembellik olarak anlamaz. Dua eder; fakat duayı sorumluluktan kaçmak için bir bahane hâline getirmez.
Rabbimiz Ra'd Suresi'nin 11. ayetinde, bir toplumun kendi durumunu değiştirmesiyle ilgili ilkeyi bildirir. Bu ayetten alacağımız ders şudur: İnsanlar kendi davranışlarını, ahlaklarını ve sorumluluk anlayışlarını düzeltmeye yönelmelidir.
Dünyada barış istiyorsak barışın ahlakını kendi hayatımızda da yaşatmalıyız. Adalet istiyorsak kendi kararlarımızda adil olmalıyız. Merhamet istiyorsak merhameti yalnızca sözle ifade etmeyip davranışlarımızla göstermeliyiz.
Dua, müminin Rabbine yönelişidir. Fakat duanın yanında gayret, güzel ahlak ve doğru davranış da bulunmalıdır.
Bir Müslüman, kendi imkânları ölçüsünde iyilik yapabilir. İhtiyaç sahibine yardım edebilir. Bir aileyi destekleyebilir. Çocuklara güzel ahlakı öğretebilir. Toplumdaki ayrılıkları azaltacak bir söz söyleyebilir. Bir yanlışın yayılmasını önleyebilir.
Bunların hiçbiri küçük görülmemelidir.
Çünkü insanlık yalnızca büyük kararlarla değil, milyonlarca insanın günlük hayatında yaptığı tercihlerle de şekillenir.
Bizler de 2020 yılının bu ilk günlerinde kendimize söz verelim: Daha adaletli olacağız. Daha dikkatli konuşacağız. Başkalarının acılarını küçümsemeyeceğiz. Kendi nefsimizi başkalarının nefsinden daha masum görmeyeceğiz. Bir haksızlıkla karşılaştığımızda, gücümüz ve imkânımız ölçüsünde doğru olanı yapmaya çalışacağız.
Ve bütün bunları yaparken Allah'tan yardım isteyeceğiz.
Çünkü kul gayret eder, fakat muvaffakiyet Allah'ın takdiriyle gerçekleşir. Kul doğru yolu arar, Allah'tan hidayet ister ve elinden geleni yapar.
SONUÇ: DÜNYAYI DEĞERLENDİRİRKEN KENDİMİZİ UNUTMAYALIM
Aziz kardeşlerim!
2020 yılının ilk haftasında dünya, yeni bir yılın başlangıcını büyük umutlarla karşılamaya çalışırken bir yandan da savaş ihtimalleri, siyasi gerilimler ve bölgesel anlaşmazlıklarla karşı karşıya kalmıştır.
Türkiye'nin Libya konusunda attığı adım, Irak'ta yaşanan gelişmeler ve Amerika Birleşik Devletleri ile İran arasındaki gerilim, hepimize önemli bir gerçeği hatırlatmaktadır: Güç mücadelelerinin ortasında en çok korunması gereken değerlerden biri insan hayatı, en çok ihtiyaç duyulan ahlaki ölçülerden biri de adalettir.
Biz Müslümanlar olarak yalnızca bir tarafın kazanmasını değil, hakkın korunmasını, masumların zarar görmemesini, zulmün sona ermesini ve insanların güven içinde yaşayabilmesini istemeliyiz.
Bir ülkenin huzurunu isterken başka bir ülkenin masumlarını unutmamalıyız. Kendi milletimizi severken diğer milletlerin insanlığını inkâr etmemeliyiz. Bir görüşü savunurken adaleti terk etmemeliyiz.
Ve en önemlisi, bütün dünyayı değerlendirirken kendi nefsimizi unutmayalım.
Çünkü dünya meselelerini konuşmak kolaydır; fakat kendi nefsimizin yanlışlarını görmek zordur. Başkalarının hatalarını saymak kolaydır; fakat kendi hatamızı kabul etmek nefis terbiyesi ister.
Müminin büyüklüğü, her tartışmada üstün gelmesinde değil; hakikat karşısında boyun eğebilmesinde, haksızlık yaptığında özür dileyebilmesinde, eline güç geçtiğinde adaletten ayrılmamasında ve kendisine kötülük yapana karşı bile ölçüyü koruyabilmesindedir.
Rabbimiz bizleri hakkı hak olarak görüp ona uymaya, batılı batıl olarak görüp ondan sakınmaya muvaffak eylesin.
Kalplerimizi kin, kibir, haset ve düşmanlıktan arındırsın. Bizlere adaletli olmayı, merhametli davranmayı, doğru sözlü olmayı ve kardeşliğimizi korumayı nasip etsin.
Dünyanın neresinde olursa olsun zulüm altında bulunan insanlara yardım eylesin. Savaşların sona ermesini, masumların korunmasını, ailelerin huzura kavuşmasını ve toplumlar arasında adaletli bir barışın kurulmasını nasip etsin.
Ülkemizi, milletimizi ve bütün İslam âlemini fitneden, haksızlıktan, düşmanlıktan ve kardeş kanının dökülmesinden muhafaza eylesin.
Âmin, yâ Rabbel âlemîn.
DUA VE HİTAM
Allah'ım! Sen kalplerimizin içini bilensin. Bizlere doğruyu doğru olarak tanımayı ve ona uymayı, yanlışı yanlış olarak tanımayı ve ondan uzak durmayı nasip eyle.
Allah'ım! Bizi kendi nefsimizin kusurlarını görebilen kullarından eyle. Bize kibir yerine tevazu, öfke yerine sabır, düşmanlık yerine merhamet, haksızlık yerine adalet ver.
Allah'ım! Ülkemize huzur, milletimize birlik, yöneticilerimize hikmet ve adalet nasip eyle. İslam âleminin arasındaki düşmanlıkları gider. İnsanları birbirine düşüren fitneleri söndür. Mazlumların yardımcısı, çaresizlerin ümidi ve yetimlerin koruyucusu olmayı bizlere nasip eyle.
Allah'ım! Dünyanın neresinde bir insan açlık çekiyorsa ona rızık, nerede bir insan korku içindeyse ona emniyet, nerede bir insan zulme uğruyorsa ona adalet nasip eyle.
Allah'ım! Bizleri yalnızca güzel söz söyleyenlerden değil, söylediği güzel sözleri hayatında yaşayanlardan eyle. Bizleri başkalarına iyiliği tavsiye ederken kendisini unutanlardan değil, önce kendi nefsini hesaba çekenlerden eyle.
Allah'ım! Geçmişimizi mağfiretinle, bugünümüzü hidayetinle, geleceğimizi hayrınla güzelleştir. Bizlere dünya hayatında hayır, ahirette hayır ver ve bizi cehennem azabından koru.
Âmin. Velhamdülillahi Rabbil âlemîn.
Ve âhiru da'vânâ enil hamdülillahi Rabbil âlemîn.
2020 YILININ İLK HAFTASINDA DÜNYA, TÜRKİYE VE İSLAM COĞRAFYASI:
Kar©glan Raşit Tunca
Bismillahirrahmanirrahim.
Elhamdülillahi Rabbil âlemîn. Vessalâtü vesselâmü alâ Resûlinâ Muhammedin ve alâ âlihî ve sahbihî ecmaîn.
Aziz Müslüman kardeşlerim!
Yeni bir miladi yılın ilk günlerinde bulunuyoruz. 2020 yılının Ocak ayının ilk haftası, dünya gündeminde yine savaş ihtimallerinin, devletler arasındaki siyasi gerilimlerin, İslam coğrafyasındaki çatışmaların ve insanlığın geleceğine dair endişelerin öne çıktığı bir dönem olarak karşımıza çıkmaktadır.
Bir tarafta Türkiye'nin Libya meselesiyle ilgili aldığı kararlar, diğer tarafta Irak'ta yaşanan gelişmeler ve Amerika Birleşik Devletleri ile İran arasında yükselen gerilim, bölgenin yeniden büyük bir çatışmanın içine sürüklenebileceği endişesini doğurmuştur. 2 Ocak 2020 tarihinde Türkiye Büyük Millet Meclisi, Libya'ya asker gönderilmesine ilişkin tezkereyi kabul etmiş; 3 Ocak'ta Bağdat'ta gerçekleştirilen Amerikan hava saldırısında İranlı General Kasım Süleymani ve Iraklı komutan Ebu Mehdi el-Mühendis hayatını kaybetmiştir. Bu olay, bölgede misilleme ve daha büyük bir savaş yaşanabileceği endişelerini artırmıştır.
İşte biz bugün bu gelişmelere yalnızca siyasi hadiseler olarak bakmayacağız. Bunların karşısında Kur'an-ı Kerim'in bize ne öğrettiğini, Peygamber Efendimizin nasıl bir ahlak tavsiye ettiğini ve bir Müslümanın bütün bu hadiseler karşısında nasıl düşünmesi gerektiğini ele alacağız.
Çünkü mümin, yalnızca olayları seyreden insan değildir. Mümin, olaylardan ibret alan, hak ile batılı ayırt etmeye çalışan, zulme karşı duran, adaleti gözeten ve her şeyden önce kendi nefsini hesaba çeken insandır.
BİRİNCİ BÖLÜM: DÜNYA GÜNDEMİNE KUR'AN'IN PENCERESİNDEN BAKMAK
Kardeşlerim!
İnsanlık yeni bir yıla girerken takvimler değişiyor, tarihler değişiyor, devletlerin hedefleri ve siyasi hesapları değişiyor. Fakat insanın nefsindeki hırs, makam arzusu, güç tutkusu ve üstünlük iddiası değişmediği müddetçe dünyanın meseleleri de bitmiyor.
İnsan bazen kendisini dünyanın hâkimi zanneder. Bir makam elde ettiğinde, bir orduya sahip olduğunda, büyük servetler biriktirdiğinde veya başka insanları kendi iradesine boyun eğdirdiğinde her şeye gücünün yeteceğini düşünür. Hâlbuki insanın gücü sınırlıdır. Ne ömrünü kendisi belirleyebilir ne de dünyanın bütün hadiselerini kendi isteğine göre yönlendirebilir.
Rabbimiz Kur'an-ı Kerim'de şöyle buyurur:
وَلَا تَمْشِ فِي الْأَرْضِ مَرَحًا إِنَّكَ لَنْ تَخْرِقَ الْأَرْضَ وَلَنْ تَبْلُغَ الْجِبَالَ طُولًا
Mealen: “Yeryüzünde böbürlenerek yürüme. Çünkü sen ne yeri yarabilirsin ne de boyca dağlara ulaşabilirsin.”
(İsrâ Suresi, 37. ayet)
Bu ayet yalnızca sokakta kibirli yürüyen bir insana hitap etmez. İnsanın kendisini başkalarından üstün görmesine, gücünü sınırsız zannetmesine ve kendisine verilen imkânları Allah'ın huzurunda hesap vermeyecekmiş gibi kullanmasına da ibretli bir ölçü sunar.
Bir devletin gücü olabilir. Bir yöneticinin elinde büyük yetkiler bulunabilir. Bir ordunun silahları, bir ülkenin ekonomik imkânları ve bir toplumun siyasi nüfuzu olabilir. Fakat bütün bunlar, insanı adaletten muaf hâle getirmez.
Müslüman, güçlü olanın her zaman haklı olduğunu düşünemez. Aynı şekilde kendisine yakın olanın her davranışını doğru, karşısında bulunanın her davranışını yanlış kabul edemez.
Hakikat, bizim hoşumuza giden tarafta bulunduğu için hakikat olmaz. Hakikat, Allah'ın koyduğu adalet ölçüsüne uygun olduğu için hakikattir.
Bu sebeple dünya gündemini değerlendirirken kendimize şu soruyu sormalıyız: Ben bir hadiseyi değerlendirirken hakkı mı arıyorum, yoksa kendi tarafımın haklı çıkmasını mı istiyorum?
Bu iki tutum arasında büyük bir fark vardır. Hakkı arayan insan gerektiğinde kendi yanlışını da kabul eder. Tarafını hakikatin önüne geçiren insan ise yanlışını savunmak için hakikati bile görmezden gelebilir.
Rabbimiz bizlere şöyle buyurur:
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُونُوا قَوَّامِينَ بِالْقِسْطِ شُهَدَاءَ لِلَّهِ وَلَوْ عَلَىٰ أَنْفُسِكُمْ
Mealen: “Ey iman edenler! Kendinizin, anne babanızın ve yakınlarınızın aleyhine de olsa adaleti titizlikle ayakta tutan, Allah için şahitlik eden kimseler olun.”
(Nisâ Suresi, 135. ayetin ilgili bölümü)
İşte müminin ölçüsü budur. Kendi nefsimizin aleyhine bile olsa adaletten ayrılmayacağız. Sevdiğimiz bir insan yanlış yaptığında yanlışını doğru göstermeyeceğiz. Sevmediğimiz bir insan doğru bir söz söylediğinde de sırf kendisini sevmediğimiz için o sözü reddetmeyeceğiz.
Çünkü Allah'ın huzurunda bizi kurtaracak olan şey, dünyada hangi tarafın yanında göründüğümüz değil, hak ve adalet karşısında nasıl bir tavır takındığımızdır.
İKİNCİ BÖLÜM: İSLAM COĞRAFYASINDA YÜKSELEN GERİLİM VE SAVAŞ ENDİŞESİ
Aziz kardeşlerim!
2020 yılının ilk günlerinde Irak, İran, Amerika Birleşik Devletleri ve Libya çevresinde yaşanan gelişmeler, İslam coğrafyasının ne kadar kırılgan bir durumda bulunduğunu bir kez daha göstermiştir.
Bağdat'taki hava saldırısının ardından İran'ın misilleme açıklamaları ve bölgede yeni bir savaş çıkabileceğine dair endişeler gündeme gelmiştir. Türkiye'nin Libya konusunda aldığı karar da bölgesel güç mücadelelerinin ve çatışma ihtimallerinin konuşulduğu bu ortamda değerlendirilmiştir.
Burada bizim vazifemiz, bütün hadiselerin arkasında hangi niyetlerin bulunduğunu kesin olarak bildiğimizi iddia etmek değildir. Her devletin açıklamasını, her siyasi aktörün iddiasını ve her haberin yorumunu mutlak hakikat kabul etmek de değildir.
Bizim vazifemiz, hadiseleri değerlendirirken Kur'an'ın adalet, sulh, merhamet ve sorumluluk ölçülerini hatırlamaktır.
Allah Teâlâ Hucurât Suresi'nde şöyle buyurur:
وَإِنْ طَائِفَتَانِ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ اقْتَتَلُوا فَأَصْلِحُوا بَيْنَهُمَا
Mealen: “Müminlerden iki topluluk birbirleriyle savaşırsa aralarını düzeltin.”
(Hucurât Suresi, 9. ayetin ilgili bölümü)
Dikkat edelim kardeşlerim! Rabbimiz bize yalnızca bir tarafı desteklemeyi değil, çatışma karşısında ıslahı ve adaleti de emretmektedir. Ayetin devamında ise adaletin gözetilmesi ve Allah'ın adil davrananları sevdiği bildirilir.
Demek ki barış, her ne pahasına olursa olsun yanlışları görmezden gelmek değildir. Barış, haksızlığı haklı ilan etmek de değildir. Gerçek barış; zulmün sona ermesi, insanların güven içinde yaşaması, hakların korunması ve düşmanlıkların adalet temelinde giderilmesi için çalışmaktır.
Bir savaş başladığında yalnızca karar verenlerin hayatı değişmez. Cephede bulunan askerler, evlerinde bekleyen anneler, çocuklarını korumaya çalışan babalar, yaşlılar ve hastalar da bu hadiselerin yükünü taşır.
Bazen bir siyasi kararın sonuçları yıllarca sürer. Bazen bir saldırıya verilen karşılık, başka bir saldırıya sebep olur. Sonra intikam duygusu büyür, yeni kayıplar yaşanır ve insanlar birbirlerinin acılarını görmez hâle gelir.
İşte burada müminin kalbi devreye girmelidir.
Biz savaşın yalnızca haritadaki sınırlarını görmeyelim. Bir evladını bekleyen anneyi, evine dönemeyen babayı, okuluna gidemeyen çocuğu ve güvenli bir hayat kurmak isteyen aileyi de düşünelim.
Çünkü insan hayatı, siyasi hesapların arasında unutulacak kadar değersiz değildir.
Rabbimiz Mâide Suresi'nin 32. ayetinde bir canı haksız yere öldürmenin ağırlığını, insan hayatının korunmasının önemini bildiren büyük bir ölçü ortaya koymaktadır. Ayetin İsrailoğullarına ilişkin hüküm bağlamını da gözeterek, buradan bütün insanlığa uzanan ibreti anlamalıyız: İnsan hayatı, öfke ve düşmanlık uğruna kolayca harcanabilecek bir şey değildir.
Bir Müslüman, masum insanların ölümüne sevinmeyi kendisine yakıştırmamalıdır. Kendisine düşman gördüğü insanların arasında suçsuz insanlar bulunduğunu unutmamalıdır. Bir topluluğun içindeki herkesin aynı düşünceye ve aynı sorumluluğa sahip olduğunu zannetmemelidir.
Adalet, insanın yalnızca kendisine yakın olanları koruması değildir. Adalet, hakkı kimin için söz konusu olursa olsun tanımaktır.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM: MÜSLÜMANLAR ARASINDA KARDEŞLİK VE AYRILIĞIN TEHLİKESİ
Kardeşlerim!
İslam coğrafyasının en acı meselelerinden biri de Müslüman toplumların kendi aralarındaki ayrılıklardır. Mezhep farklılıkları, siyasi çekişmeler, etnik ayrılıklar ve güç mücadeleleri, kimi zaman kardeşlerin birbirine düşman gibi bakmasına sebep olmaktadır.
Oysa Kur'an-ı Kerim, müminlerin arasındaki bağı bize açıkça hatırlatır:
إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ فَأَصْلِحُوا بَيْنَ أَخَوَيْكُمْ
Mealen: “Müminler ancak kardeştirler. Öyleyse kardeşlerinizin arasını düzeltin.”
(Hucurât Suresi, 10. ayet)
Kardeşlerim, bu ayet üzerinde düşünelim.
Bir Müslüman başka bir Müslümanla aynı siyasi görüşte olmayabilir. Farklı bir mezhebe mensup olabilir. Farklı bir ülkede yaşayabilir, başka bir dil konuşabilir veya başka bir kültürden gelebilir.
Bütün bu farklılıklar, insanın adalet ve merhamet sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.
Elbette her farklılık önemsiz değildir. İnanç ve düşünce konularında hakikati araştırmak, delilleri değerlendirmek ve doğruyu savunmak gerekir. Fakat ihtilafı düşmanlığa dönüştürmek, insanları birbirine kin beslemeye çağırmak ve her anlaşmazlığı bir nefret sebebi hâline getirmek doğru değildir.
Peygamber Efendimiz (sallallahu aleyhi ve sellem), Sahih-i Müslim'de rivayet edilen bir hadisinde şöyle buyurur:
“Müslüman Müslümanın kardeşidir; ona zulmetmez, onu yardımsız bırakmaz ve onu küçümsemez.”
Bu hadis, kardeşliğin yalnızca sözden ibaret olmadığını öğretir.
Kardeşlik, bir insanın hatasını hiç söylememek değildir. Kardeşlik, yanlış gördüğümüzde onu hikmetle ve güzel bir dille düzeltmeye çalışmaktır. Kardeşlik, bir insanın sıkıntısını küçümsememek, onun acısını kendi menfaatimiz uğruna kullanmamak ve bir anlaşmazlık çıktığında adaleti terk etmemektir.
Müslümanlar birbirlerini sürekli suçlarsa, aralarındaki güven zayıflar. Herkes kendi grubunu kusursuz, diğerlerini bütünüyle kötü görmeye başlarsa ortak meseleler konuşulamaz hâle gelir. Böylece düşmanlıklar büyürken mazlumların sıkıntıları geri planda kalır.
Buradan çıkarmamız gereken ders şudur: Önce kendi nefsimizdeki düşmanlık duygusunu terbiye edeceğiz. Sonra ailemizde, çevremizde, cemaatimizde ve toplumumuzda barışın dilini güçlendireceğiz.
Bir insanın Müslüman kardeşine yapacağı en büyük iyiliklerden biri, onun hakkında bilmediği şeyleri kesin bir dille konuşmamak, duyduğu her haberi yaymamak ve öfkesini hakikatin önüne geçirmemektir.
Çünkü bazen bir silah insanın bedenine zarar verir; bazen de düşünmeden söylenen bir söz, insanlar arasındaki güveni yaralar. Mümin, elinden geldiğince her iki zarardan da sakınmalıdır.
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM: TÜRKİYE'NİN SORUMLULUĞU VE ADALET ÖLÇÜSÜ
Aziz kardeşlerim!
Türkiye, tarihî bağları, coğrafi konumu ve İslam dünyasıyla olan ilişkileri sebebiyle bölgesindeki gelişmelerden uzak bir ülke değildir. 2 Ocak 2020 tarihinde Libya'ya asker gönderilmesine ilişkin tezkerenin Türkiye Büyük Millet Meclisinde kabul edilmesi, ülkenin dış politikası ve bölgesel sorumlulukları bakımından önemli bir gelişmeydi.
Böyle bir hadiseyi değerlendirirken yalnızca heyecanla, sloganla veya öfkeyle hareket etmek doğru değildir. Devletlerin güvenlik, diplomasi ve uluslararası ilişkiler alanındaki kararları ciddi sonuçlar doğurabilir. Bu sebeple meseleleri bilgiyle, dikkatle ve adaletle değerlendirmek gerekir.
Bizim burada üzerinde duracağımız husus, herhangi bir siyasi kararın bütün ayrıntılarını hükme bağlamak değildir. Asıl mesele, Müslümanın hangi karar karşısında bulunursa bulunsun ahlaki ölçülerini kaybetmemesidir.
Bir karar ülkemiz tarafından alındığında, onu sorgulanamaz kabul etmek zorunda değiliz. Başka bir ülke tarafından alındığında da sırf yabancı bir ülkenin kararı olduğu için onu bütünüyle yanlış sayamayız.
Ölçümüz; adalet, insan hayatının korunması, zulmün önlenmesi, hakların gözetilmesi ve mümkün olan durumlarda barışın güçlendirilmesi olmalıdır.
Rabbimiz Mâide Suresi'nde şöyle buyurur:
وَلَا يَجْرِمَنَّكُمْ شَنَآنُ قَوْمٍ عَلَىٰ أَلَّا تَعْدِلُوا اعْدِلُوا هُوَ أَقْرَبُ لِلتَّقْوَىٰ
Mealen: “Bir topluluğa duyduğunuz kin, sizi adaletsiz davranmaya sevk etmesin. Adaletli olun; bu, takvaya daha uygundur.”
(Mâide Suresi, 8. ayet)
Bu ayet, siyasi ve toplumsal tartışmalarımızda da yolumuzu aydınlatmalıdır.
Bir ülkeyi sevebiliriz. Bir millete yakınlık duyabiliriz. Bir devletin güvenliğini ve halkının huzurunu isteyebiliriz. Ancak bunların hiçbiri, başka insanların hakkını görmezden gelmemize izin vermez.
Türkiye'nin huzurunu istemek başka, başka toplumların huzurunu önemsiz görmek başkadır. Kendi milletimizin güvenliğini düşünmek başka, başka milletlerin masumlarını düşman kabul etmek başkadır.
Mümin, vatanını sever; fakat sevgisini adaletsizliğe mazeret yapmaz. Milletinin iyiliğini ister; fakat başkasına zulmedilmesini bir başarı olarak görmez.
Bir ülkenin gerçek kuvveti yalnızca silahlarıyla ölçülmez. Hukukunun sağlamlığı, insanlarının ahlakı, toplumundaki güven, yöneticilerinin sorumluluk bilinci ve mazluma karşı tutumu da o ülkenin gücünü gösterir.
Bu nedenle ülkemiz için dua ederken yalnızca maddi kuvvet istemeyelim. Hikmet, feraset, adalet, ehliyet, merhamet ve doğru kararlar alabilme kabiliyeti de isteyelim.
Allah'ım, ülkemizi her türlü fitneden koru. İnsanlarımızın arasına kin ve düşmanlık sokulmasına engel ol. Milletimize huzur, yöneticilerimize adaletli kararlar almayı nasip et. Ülkemizin ve bütün insanlığın hayrına olacak yolları aç.
BEŞİNCİ BÖLÜM: DÜNYANIN GÜNDEMİ DEĞİŞİR, İNSANIN HESABI DEĞİŞMEZ
Kardeşlerim!
Günler geçer, haberler değişir, bir gün bir ülke dünya gündeminin merkezine oturur, ertesi gün başka bir ülkede yeni bir kriz başlar. İnsanlar günlerce bir hadiseyi tartışır, sonra başka bir hadisenin peşine düşerler.
Fakat bütün bu gündemlerin üzerinde değişmeyen bir gerçek vardır: Her insanın bir ömrü vardır ve her insan Allah'ın huzurunda yaptıklarından sorumludur.
Dünyanın bütün siyasi hadiselerini bilip kendi nefsini tanımayan insan, büyük bir eksiklik içindedir. Başka ülkelerdeki haksızlıkları konuşup kendi evinde adaletsiz davranan insan, önce kendi davranışlarını gözden geçirmelidir.
Başkalarının kibirli olduğunu söyleyip kendisi kibirlenen, insanların birbirine düşmanlık etmesinden şikâyet edip kendi sözleriyle düşmanlık üreten, adalet isteyen fakat kendi menfaati söz konusu olduğunda adaleti unutan kişi, nefsinin oyununa dikkat etmelidir.
Rabbimiz şöyle buyurur:
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَلْتَنْظُرْ نَفْسٌ مَا قَدَّمَتْ لِغَدٍ
Mealen: “Ey iman edenler! Allah'a karşı gelmekten sakının ve herkes yarın için ne hazırladığına baksın.”
(Haşr Suresi, 18. ayet)
İşte nefs muhasebesi budur.
Yarın için ne hazırlıyoruz? Sadece dünyadaki geleceğimiz için mi çalışıyoruz, yoksa ahiretimiz için de hazırlık yapıyor muyuz?
Her gün haberleri takip ediyoruz. Peki, her gün kendi davranışlarımızı da gözden geçiriyor muyuz?
İnsanların hatalarını görüyoruz. Peki, kendi hatalarımızı fark edebiliyor muyuz?
Dünyada barış istiyoruz. Peki, kendi evimizde barış için ne yapıyoruz?
Mazlumlara merhamet edilmesini istiyoruz. Peki, elimizin altındaki güçle bir insana haksızlık ediyor muyuz?
Başkalarının doğru sözlü olmasını bekliyoruz. Peki, biz her zaman doğruyu söylüyor muyuz?
İşte insanın kendisine sorması gereken sorular bunlardır.
Tasavvuf yolunda nefsin terbiyesi, insanın yalnızca dilinde güzel sözler taşıması değildir. Nefsin terbiyesi, öfkelendiğinde kendisini kontrol etmesi, menfaati zarar gördüğünde adaletten ayrılmaması, bir başarı elde ettiğinde kibirlenmemesi ve bir yanlış yaptığında hatasını kabul edebilmesidir.
İnsan bütün dünyayı düzeltemeyebilir. Bütün savaşları durduramayabilir. Bütün siyasi meseleleri çözemeyebilir. Fakat kendi sözünü düzeltebilir, kendi davranışını güzelleştirebilir, bir mazluma yardım edebilir ve kendi çevresinde iyiliğin çoğalmasına vesile olabilir.
Bazen büyük bir hayır, küçük bir davranışla başlar.
Bir insanın kalbini kırmamak, bir ihtiyaç sahibinin yükünü hafifletmek, bir yanlış bilgiyi yaymamak, iki kişinin arasını düzeltmek ve bir haksızlığa şahit olduğunda imkânı ölçüsünde doğru bir tavır göstermek, ahlakın hayata geçirilmesidir.
Bu nedenle dünya gündemini takip etmekle nefsimizi terbiye etmek arasında bir tercih yapmak zorunda değiliz. Hadiselerden haberdar olacağız; fakat gündemin bizi öfkeye, nefrete ve umutsuzluğa sürüklemesine izin vermeyeceğiz.
ALTINCI BÖLÜM: HABERLER KARŞISINDA DİLİMİZİ VE KALBİMİZİ KORUMAK
Aziz Müslümanlar!
İnsanların birbirine karşı sorumluluğu yalnızca fiilleriyle sınırlı değildir. Sözlerimiz, paylaştığımız haberler ve başkaları hakkında yaptığımız yorumlar da ahlakımızın bir parçasıdır.
Bir olay yaşandığında hemen hüküm vermek, doğruluğunu araştırmadan bir iddiayı yaymak, insanları kışkırtmak ve düşmanlığı körükleyen sözler söylemek, toplumdaki huzura zarar verebilir.
Rabbimiz Hucurât Suresi'nin 6. ayetinde, bir haber getiren kimsenin haberinin araştırılmasını emreder. Bu ayet, özellikle insanlar hakkında hüküm verirken ve toplumsal sonuçlar doğurabilecek haberleri aktarırken ne kadar dikkatli olmamız gerektiğini hatırlatır.
Bir haber duyduğumuzda kendimize şunu soralım: Bu bilgi doğru mu? Kaynağı güvenilir mi? Ben bunu paylaşınca bir haksızlığın yayılmasına mı, yoksa hakikatin anlaşılmasına mı hizmet ediyorum?
Sosyal medyada bir cümle yazmak kolaydır. Fakat o cümlenin başkalarının hayatında ne gibi sonuçlar doğurabileceğini düşünmek de gerekir.
İnsanların acıları üzerinden alay etmek, bir toplumun başına gelen felakete sevinmek veya sırf farklı bir görüşte olduğu için bir insana hakaret etmek müminin ahlakıyla bağdaşmaz.
Peygamber Efendimiz (s.a.v.), Sahih-i Buhârî ve Sahih-i Müslim'de rivayet edilen bir hadisinde şöyle buyurur:
“Kim Allah'a ve ahiret gününe iman ediyorsa ya hayır söylesin ya da sussun.”
Bu hadis, her konuda mutlaka konuşmak zorunda olmadığımızı öğretir. Bazen susmak, bilmediğimiz konuda hüküm vermemek ve bir sözü söylemeden önce düşünmek, insanın hem kendisini hem başkalarını korumasıdır.
Ancak susmak, her türlü haksızlık karşısında sorumluluğu terk etmek anlamına da gelmez. Hakikati uygun bir dille söylemek, zulmü önlemeye çalışmak ve iyiliği tavsiye etmek de Müslümanın vazifelerindendir.
Önemli olan, doğruyu söylerken bile adaleti ve edebi korumaktır.
Öyleyse dilimizi kinle değil, hikmetle kullanalım. Kalbimizi düşmanlıkla değil, merhametle besleyelim. Bilmediğimiz konularda kesin hükümler vermeyelim. Bir insanın yanlışını düzeltmeye çalışırken kendimiz de başka bir yanlışın içine düşmeyelim.
YEDİNCİ BÖLÜM: MÜMİNİN UMUDU, DUASI VE SORUMLULUĞU
Kardeşlerim!
Dünyada yaşanan olayları gördüğümüzde bazen insanın içine endişe düşebilir. Savaş haberleri, ekonomik sıkıntılar, insanların birbirine karşı duyduğu güvensizlik ve geleceğe ilişkin belirsizlikler, kalbimizi yorabilir.
Fakat mümin, olayların ağırlığı altında umudunu kaybetmez. Allah'a tevekkül eder; fakat tevekkülü tembellik olarak anlamaz. Dua eder; fakat duayı sorumluluktan kaçmak için bir bahane hâline getirmez.
Rabbimiz Ra'd Suresi'nin 11. ayetinde, bir toplumun kendi durumunu değiştirmesiyle ilgili ilkeyi bildirir. Bu ayetten alacağımız ders şudur: İnsanlar kendi davranışlarını, ahlaklarını ve sorumluluk anlayışlarını düzeltmeye yönelmelidir.
Dünyada barış istiyorsak barışın ahlakını kendi hayatımızda da yaşatmalıyız. Adalet istiyorsak kendi kararlarımızda adil olmalıyız. Merhamet istiyorsak merhameti yalnızca sözle ifade etmeyip davranışlarımızla göstermeliyiz.
Dua, müminin Rabbine yönelişidir. Fakat duanın yanında gayret, güzel ahlak ve doğru davranış da bulunmalıdır.
Bir Müslüman, kendi imkânları ölçüsünde iyilik yapabilir. İhtiyaç sahibine yardım edebilir. Bir aileyi destekleyebilir. Çocuklara güzel ahlakı öğretebilir. Toplumdaki ayrılıkları azaltacak bir söz söyleyebilir. Bir yanlışın yayılmasını önleyebilir.
Bunların hiçbiri küçük görülmemelidir.
Çünkü insanlık yalnızca büyük kararlarla değil, milyonlarca insanın günlük hayatında yaptığı tercihlerle de şekillenir.
Bizler de 2020 yılının bu ilk günlerinde kendimize söz verelim: Daha adaletli olacağız. Daha dikkatli konuşacağız. Başkalarının acılarını küçümsemeyeceğiz. Kendi nefsimizi başkalarının nefsinden daha masum görmeyeceğiz. Bir haksızlıkla karşılaştığımızda, gücümüz ve imkânımız ölçüsünde doğru olanı yapmaya çalışacağız.
Ve bütün bunları yaparken Allah'tan yardım isteyeceğiz.
Çünkü kul gayret eder, fakat muvaffakiyet Allah'ın takdiriyle gerçekleşir. Kul doğru yolu arar, Allah'tan hidayet ister ve elinden geleni yapar.
SONUÇ: DÜNYAYI DEĞERLENDİRİRKEN KENDİMİZİ UNUTMAYALIM
Aziz kardeşlerim!
2020 yılının ilk haftasında dünya, yeni bir yılın başlangıcını büyük umutlarla karşılamaya çalışırken bir yandan da savaş ihtimalleri, siyasi gerilimler ve bölgesel anlaşmazlıklarla karşı karşıya kalmıştır.
Türkiye'nin Libya konusunda attığı adım, Irak'ta yaşanan gelişmeler ve Amerika Birleşik Devletleri ile İran arasındaki gerilim, hepimize önemli bir gerçeği hatırlatmaktadır: Güç mücadelelerinin ortasında en çok korunması gereken değerlerden biri insan hayatı, en çok ihtiyaç duyulan ahlaki ölçülerden biri de adalettir.
Biz Müslümanlar olarak yalnızca bir tarafın kazanmasını değil, hakkın korunmasını, masumların zarar görmemesini, zulmün sona ermesini ve insanların güven içinde yaşayabilmesini istemeliyiz.
Bir ülkenin huzurunu isterken başka bir ülkenin masumlarını unutmamalıyız. Kendi milletimizi severken diğer milletlerin insanlığını inkâr etmemeliyiz. Bir görüşü savunurken adaleti terk etmemeliyiz.
Ve en önemlisi, bütün dünyayı değerlendirirken kendi nefsimizi unutmayalım.
Çünkü dünya meselelerini konuşmak kolaydır; fakat kendi nefsimizin yanlışlarını görmek zordur. Başkalarının hatalarını saymak kolaydır; fakat kendi hatamızı kabul etmek nefis terbiyesi ister.
Müminin büyüklüğü, her tartışmada üstün gelmesinde değil; hakikat karşısında boyun eğebilmesinde, haksızlık yaptığında özür dileyebilmesinde, eline güç geçtiğinde adaletten ayrılmamasında ve kendisine kötülük yapana karşı bile ölçüyü koruyabilmesindedir.
Rabbimiz bizleri hakkı hak olarak görüp ona uymaya, batılı batıl olarak görüp ondan sakınmaya muvaffak eylesin.
Kalplerimizi kin, kibir, haset ve düşmanlıktan arındırsın. Bizlere adaletli olmayı, merhametli davranmayı, doğru sözlü olmayı ve kardeşliğimizi korumayı nasip etsin.
Dünyanın neresinde olursa olsun zulüm altında bulunan insanlara yardım eylesin. Savaşların sona ermesini, masumların korunmasını, ailelerin huzura kavuşmasını ve toplumlar arasında adaletli bir barışın kurulmasını nasip etsin.
Ülkemizi, milletimizi ve bütün İslam âlemini fitneden, haksızlıktan, düşmanlıktan ve kardeş kanının dökülmesinden muhafaza eylesin.
Âmin, yâ Rabbel âlemîn.
DUA VE HİTAM
Allah'ım! Sen kalplerimizin içini bilensin. Bizlere doğruyu doğru olarak tanımayı ve ona uymayı, yanlışı yanlış olarak tanımayı ve ondan uzak durmayı nasip eyle.
Allah'ım! Bizi kendi nefsimizin kusurlarını görebilen kullarından eyle. Bize kibir yerine tevazu, öfke yerine sabır, düşmanlık yerine merhamet, haksızlık yerine adalet ver.
Allah'ım! Ülkemize huzur, milletimize birlik, yöneticilerimize hikmet ve adalet nasip eyle. İslam âleminin arasındaki düşmanlıkları gider. İnsanları birbirine düşüren fitneleri söndür. Mazlumların yardımcısı, çaresizlerin ümidi ve yetimlerin koruyucusu olmayı bizlere nasip eyle.
Allah'ım! Dünyanın neresinde bir insan açlık çekiyorsa ona rızık, nerede bir insan korku içindeyse ona emniyet, nerede bir insan zulme uğruyorsa ona adalet nasip eyle.
Allah'ım! Bizleri yalnızca güzel söz söyleyenlerden değil, söylediği güzel sözleri hayatında yaşayanlardan eyle. Bizleri başkalarına iyiliği tavsiye ederken kendisini unutanlardan değil, önce kendi nefsini hesaba çekenlerden eyle.
Allah'ım! Geçmişimizi mağfiretinle, bugünümüzü hidayetinle, geleceğimizi hayrınla güzelleştir. Bizlere dünya hayatında hayır, ahirette hayır ver ve bizi cehennem azabından koru.
Âmin. Velhamdülillahi Rabbil âlemîn.
Ve âhiru da'vânâ enil hamdülillahi Rabbil âlemîn.
2020 YILININ İLK HAFTASINDA DÜNYA, TÜRKİYE VE İSLAM COĞRAFYASI:
Kar©glan Raşit Tunca
RAŞiT TUNCA
Sevgiler Saygılar
